اگر کافر بود ...
عموی پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) و پدر بزرگوار امیر المومنین علی (علیه السلام) ، ابوطالب است که نقش بسیار مهمی در نگهداری از حضرت رسول(صلی الله علیه و آله) پس از، از دست دادن پدر بزرگ و پدر و مادر ایشان داشت. پس از بعثت نبی مکرم اسلام (صلی الله علیه و آله) در اینکه آیا ابوطالب ایمان آورد یا آنکه نه ، سخنان بسیاری گفته شده است و گروهی معتقدند او به برادر زاده ی خود ایمان نیاورد. اما دلایل متقنی وجود دارد که ابوطالب پیش از رحلت به پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) ایمان آورد و مسلمان شد و با ایمان از دینا رحلت نمود. این نوشتار می کوشد برخی از این دلایل را مورد ارزیابی قرار دهد.
سخن خود پیامبر (صلی الله علیه و آله)!
از جمله دلایل واضح برایمان حضرت ابوطالب سخن و فرمایش خود حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) است که فرمودند: أنا و کافل الیتیم کها تین فی الجّنه، (حضرت دو انگشت مبارک را به چسبانیدند وفرمود ند) من و کفالت کننده ی یتیم مانند این دو انگشت (که بهم چسبیده اند) در بهشت هستیم.
ابن ابی الحدید با ذکر این حدیث در جلد چهارم شرح نهج البلاغه ی خود نقل نموده است که بدیهی است مراد از فرمایش آن حضرت (صلی الله علیه و آله) هر کافل یتیمی نیست زیرا چه بسیار کفالت کنندگان یتیمی که فاسق و فاجر و بلکه لاابالی و بی دین و مستحق آتشند، بلکه مقصود از آن ابوطالب و همچنین جد بزرگوار حضرت رسول(صلی الله علیه و آله) عبدالمطلب است که کفیل زندگانی پیامبر خاتم(صلی الله علیه و آله) بوده اند. مخصوصاً در مکه حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) معروف به یتیم ابوطالب بودند که پس از وفات عبدالمطلب از سن هشت سالگی تحت کفالت و نگهداری ابوطالب قرار داشتند.
حرمت آتش!
در بیان نورانی دیگری که خبری معروف است و فریقین از شیعه و اهل تسنن به طرق مختلف آن را نقل نموده اند، از پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) نقل است که فرمودند: جبرئیل برمن نازل شد و به این عبارت مرا بشارت داد که : إن الله حرم علی النار صلبا انزلک و بطناً حملک و ثد یاً ارضعک و حجراً کفعک، خداوند پشتی و شکمی را که تو را آورده و برخورد حمل نموده و پستانی که تو را شیر داد و کباری که تو را کفالت نموده بر آتش حرام کرده است.
اگر ابوطالب کافر و مشرک بود در همان ابتدای بعثت و همان روز اول که پیامبر (ص) مبعوث به رسالت شد بایستی در مقابل حضرت رسول (ص) قیام می نمود و آن حضرت را تهدید و ارعاب می داد و یا حداقل از دین خود منع می کرد و او را طرد می نمود
این روایت شریف و برخی روایات مشابه آن برایمان عبدالمطلب و ابوطالب و فاطمه بنت اسد همسر ابوطالب که تکفل زندگانی پیامبر(صلی الله علیه و آله) را بر عهده داشتند، دلالت می نماید. همچنین عبدالله پدر پیامبر(صلی الله علیه و آله) و آمنه بنت وهب مادر آن حضرت و نیز حلیمه سعدیه که دایه ی حضرت بودند را شامل می گردد.
اشعار اهل تسنن!
از جمله دلایل دیگر اشعاری است که عز الدین عبد الحمید بن ابی الحدید معتزلی که از بزرگان علمای اهل تسنن است در مدح ابوطالب و ایمان وی سروده است و در جلد سوم شرح نهج البلاغه و سایر کتب ثبت گردیده است که ما حصل معنای آن این است که "اگر ابوطالب و پسرش (علی ,ع,) نبودند دین اسلام تشخیص و قوامی نداشت. ابوطالب در مکه آن حضرت را حمایت نمود و علی(علیه السلام) در مدینه ملکوت نبوت را بدست آورد و حمایت نمود. عبد مناف (ابوطالب) به امر عبدالمطلب پدر بزرگوارش کفالت زندگانی حضرت رسول (ص) را برعهده گرفت و ادامه داد و علی(علیه السلام) آن خدمات را به اتمام رسانید. تأسفی نیست که ابوطالب به قضای الهی از دنیا رحلت نمود زیرا بوی خوش خود (علی ,ع,) را به یادگار گذارد. ابوطالب برای رضای خدا به دین خدا خدمت کرد و علی(علیه السلام) به آن خدمات خاتمه بخشید تا به اوج اعلی رسید."
بر این اساس معلوم می شود که ابوطالب ایمان آورده بوده است و گرنه چگونه برای خدایی که به او ایمان نیاورده است کمر همت به خدمت می بندد؟!
اشعار شخصی ابوطالب!
از دیگر دلایل برایمان ابوطالب اشعاری است که خود وی در مدح حضرت رسول
(صلی الله علیه و آله) سروده است که دلالت واضحی برایمان آن جناب دارد که بخشی از آن را ابن ابی الحدید در شرح نهج البلاغه بیان نموده است.
همچنین بسیاری از بزرگان علمای اهل تسنن مانند شیخ ابوالقاسم بلخی و ابن جعفر اسکافی از همان اشعار استدلال برایمان وی نموده اند. ترجمه بخشی از یکی از اشعار ابوطالب چنین است: "پناه می برم به خالق کعبه از گروهی که بندی برما طعن می زنند و یا ما را نسبت باطل می دهند و از شر کسانی که غیبت ما را می کنند به معایبی و از شر کسانی که اموری را به دین نسبت می دهند و حال آنکه دین شامل آنها نیست. به خالق کعبه دروغ گفتید شما که به من تبری از محمد(صلی الله علیه و آله) را نسبت دادید و یا برعلیه او جنگی بر پا و شمشیری کشیده باشیم. قطعاً یاری و دفاع می کنیم از او تا جان خود را نثار او کنیم به طوری که زن و فرزند خود را فراموش کرده باشیم. و چه بسیار که مردم بواسطه او از ابر رحمت آبیاری شدند زیرا ایشان نگهبان یتیمان و پناه بی پناهان هستند. افتادگان بنی هاشم را پناهگاه است و ایشان را از هر گونه نعم بی نیاز می نماید. به جان خودم به قدری بواسطه ی وجود احمد و محمد(صلی الله علیه و آله) در وجد و سرور غوطه ورم که وجد را به زحمت آورده ام زیرا او را بسیار دوست می دارم مانند کسی که دوست خود را به سینه گرفته باشد و جان خود را نثار او کنم و حمایت از او نمایم و دفاع از او دارم به اعضای رئیسه و غیر رئیسه خود خداوند او را پاینده بدارد که جمال اهل دنیاست و نقمت دشمنان و زینت هر کوی و محفل است خلایق عالمیان او را با توفیقات خود تأیید و یاری نمود و ظاهر و محقق کرد دین حقی را که باطل در او راه نداشت."
همچنین در فراز دیگری از اشعار خویش می سراید: "مردم امیدوارند که ما علیه دین اسلام قیام نموده و شمشیر کشیده محمد را بکشیم و دین را نسخ کنیم و خود را در رکاب او خون آلود نکنیم. دروغ می گویید به خالق کعبه ما دست بردار نیستیم تا حطیم و زمزم پر از قطعات اجساد کشته گان گردد و ظلم برپیامبری که برانگیخته شده به منظور هدایت خلایق و کتابی که از طرف خالق عرش نازل شد غلط و بی مصرف است."
دلیل پشت دلیل!
از دیگر مواردی که ایمان ابوطالب را اثبات می نماید، صراحت رسمی آن جناب برایمان خویش است آن چنان که ابی الحدید در شرح نهج البلاغه اش نقل نموده است که گفت:
"یا شاهد الله علی فاشهد إنی علی دین النبی احمد"
یعنی ای گواهان خدا شاهد باشید که من بر دین پیغمبر خدا احمد(صلی الله علیه و آله) استوارم.
اقرار در حین موت!
علاوه بر اشعار بسیار ابوطالب که در آن ها به صراحت شهادتین را جاری نموده است ودلالت بر اسلام وی دارد، نقل است که در هنگام موت در بیماری که ابوطالب را از پا انداخته بود، جمعی از بزرگان کفار قریش از قبیل ابو جهل و عبدالله بن ابی امیه به عیادت جناب ابوطالب رفتند در آن حال رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) به عموی خود ابوطالب فرمودند: بگو لاإله إلا الله تا من بر آن شاهد باشم در نزد پروردگار متعال – ابوجهل و ابن ابی امیه گفتند: ای ابوطالب آیا از ملت عبدالمطلب برمی گردی و پیوسته این کلمات را تکرار می نمودند تا آنکه فرمود: بدانید ابوطالب بر ملت عبدالمطلب است . ابوجهل و ابن ابی امیه خوشحال بیرون رفتند. آثار موت برابوطالب ظاهر شد برادرش عباس که بالای سر وی نشسته بود دید لبهای وی حرکت می نمایند، گوش کرد و دید می گوید: لاإله إلا الله. عباس رو به رسول الله(صلی الله علیه و آله) نمود و عرض کرد: برادر زاده به خدا قسم برادرم (ابوطالب) آن کلمه ای را که تو گفته بودی، گفت.
ابوطالب برای رضای خدا به دین خدا خدمت کرد و علی (ع) به آن خدمات خاتمه بخشید تا به اوج اعلی رسید." براین اساس معلوم می شود که ابوطالب ایمان آورده بوده است و گرنه چگونه برای خدایی که به او ایمان نیاورده است کمر همت به خدمت می بندد؟!
بیان ابوطالب به ابوجهل و ابن ابی امیه برآن که من بر ملت عبدالمطلب هستم، خود سیاستی از جانب وی بود که آنها را ظاهراً ساکت گردانید ولی در اصل باز هم اقرار به توحید بود. زیرا عبدالمطلب جد بزرگوار پیامبر(صلی الله علیه و آله) نیز موحّد و بر دین حضرت ابراهیم(علیه السلام) بوده است و بر عبادت بت ها آلوده نگردیده بود.
اگر کافر بود ....
گذشته از همه ی این دلایل و روایات اگر ابوطالب کافر و مشرک بود در همان ابتدای بعثت و همان روز اول که پیامبر
(صلی الله علیه و آله) مبعوث به رسالت شد بایستی در مقابل حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) قیام می نمود و آن حضرت را تهدید و ارعاب می داد و یا حداقل از دین خود منع می کرد و او را طرد می نمود در حالی که ابوطالب همواره حامی پیامبر(صلی الله علیه و آله) بود و قول مساعدت به وی می داد و در راه دین متحمل سختی ها می شد.
چکیده:
عموی پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) و پدر بزرگوار امیر المومنین علی (علیه السلام) ، پس از بعثت نبی مکرم اسلام
(صلی الله علیه و آله) به حضرت ایمان آورد و مسلمان شد و با ایمان از دینا رحلت نمود.شاهد بر این مدعا اسناد تاریخی موجود در این زمینه می باشد ، از جمله اشعار اهل تسنن ، اشعار حضرت ابوطالب(علیه السلام) ، روایات منقول از پیامبر (صلی الله علیه و آله) و ...
ن. رادفر
بخش اعتقادات شیعه تبیان
منابع و مآخذ:
1- شبهای پیشاور – سلطان الواعظین شیرازی (ره)
2- شرح نهج البلاغه – ابن ابی الحدید – ج3و4
3- شرح نهج البلاغه – علامه ی جعفری (ره)
4- ایمان آباء پیامبر (ص)
