اختلاف حكومت اسلامی با سایر حكومتها

حكومت اسلامى هیچ یك از انواع طرز حكومتهاى موجود نیست. مثلًا استبدادى‏(1) نیست، كه رئیس دولت مستبد و خودرأى باشد؛ مال و جان مردم را به بازى بگیرد و در آن به دلخواه دخل و تصرف كند؛ هر كس را اراده‏اش تعلق گرفت بكشد، و هر كس را خواست انعام كند، و به هر كه خواست تیول بدهد و املاك و اموال ملت را به این و آن ببخشد. رسول اكرم (ص) و حضرت امیر المۆمنین (ع) و سایر خلفا هم چنین اختیاراتى نداشتند. حكومت اسلامى نه استبدادى است و نه مطلقه (2)؛ بلكه مشروطه است. البته نه مشروطه‏(3)به معناى متعارف فعلى آن كه تصویب قوانین تابع آراى اشخاص و اكثریت باشد. مشروطه از این جهت كه حكومت كنندگان در اجرا و اداره مقید به یك مجموعه شرط هستند كه در قرآن كریم و سنت رسول اكرم (ص) معین گشته است. مجموعه شرط  همان احكام و قوانین اسلام است كه باید رعایت و اجرا شود. از این جهت حكومت اسلامى حكومت قانون الهى بر مردم است.

فرق اساسى حكومت اسلامى با حكومتهاى مشروطه سلطنتى (4) و جمهورى (5 در همین است: در اینكه نمایندگان مردم، یا شاه، در این گونه رژیمها به قانونگذارى مى‏پردازند؛ در صورتى كه قدرت مقننه و اختیار تشریع در اسلام به خداوند متعال اختصاص یافته است. شارع مقدس اسلام یگانه قدرت مقننه است. هیچ كس حق قانونگذارى ندارد؛ و هیچ قانونى جز حكم شارع را نمى‏توان به مورد اجرا گذاشت. به همین سبب، در حكومت اسلامى به جاى مجلس قانونگذارى، كه یكى از سه دسته حكومت كنندگان را تشكیل مى‏دهد، مجلس برنامه‏ریزى وجود دارد كه براى وزارتخانه‏هاى مختلف در پرتو احكام اسلام برنامه ترتیب مى‏دهد؛ و با این برنامه‏ها كیفیت انجام خدمات عمومى را در سراسر كشور تعیین مى‏كند.

مجموعه قوانین اسلام كه در قرآن و سنت گرد آمده توسط مسلمانان پذیرفته و مطاع شناخته شده است. این توافق و پذیرفتن كار حكومت را آسان نموده و به خود مردم متعلق كرده است. در صورتى كه در حكومتهاى جمهورى و مشروطه سلطنتى، اكثریت كسانى كه خود را نماینده اكثریت مردم معرفى مى‏نمایند هر چه خواستند به نام قانون تصویب كرده، سپس بر همه مردم تحمیل مى‏كنند.

حكومت اسلام حكومت قانون است. در این طرز حكومت، حاكمیت منحصر به خداست و قانونْ فرمان و حكم خداست. قانون اسلام، یا فرمان خدا، بر همه افراد و بر دولت اسلامى حكومت تام دارد. همه افراد، از رسول اكرم (ص) گرفته تا خلفاى آن حضرت و سایر افراد تا ابد تابع قانون هستند، همان قانونى كه از طرف خداى تبارك و تعالى نازل شده و در لسان قرآن و نبى اكرم (ص) بیان شده است. اگر رسول اكرم (ص) خلافت را عهده‏دار شد، به امر خدا بود. خداى تبارك و تعالى آن حضرت را خلیفه قرار داده است، خلیفةُ اللَّه فى الأرض. نه اینكه به رأى خود حكومتى تشكیل دهد و بخواهد رئیس مسلمین شود. همچنین بعد از اینكه احتمال مى‏رفت اختلافاتى در امت پدید آید- چون تازه به اسلام ایمان آورده و جدید العهد بودند- خداى تعالى از راه وحى رسول اكرم (ص) را الزام كرد كه فوراً همان جا، وسط بیابان، امر خلافت را ابلاغ كند(67). پس رسول اكرم (ص) به حكم قانون و به تبعیت از قانونْ حضرت امیر المۆمنین (ع) را به خلافت تعیین كرد؛ نه به این خاطر كه دامادش بود، یا خدماتى كرده بود؛ بلكه چون مأمور و تابع حكم خدا و مجرى فرمان خدا بود.

پی نوشت :

1 - استبداد حكومتى است كه مردم در آن نماینده یا حق رأى نداشته و از هر سهمى در اداره امور كشور محروم باشند. نامحدود بودن قدرت فرمانروا از لحاظ قانونى و وجود دستگاه ممتركزى كه هر نوع محالفتى را سركوب مى‏كند، از مشخصات این نظام است.

2- پادشاهى.

3- مشروطیت نوعى رژیم حكومتى است كه در آن قدرت حكومت ناشى از مردم شناخته مى‏شود و به اصول معین و قابل اجرائى محدود و مشروط مى‏گردد . قانون اساسى، بالاترین مرجع و سند عالیه كشورى مى‏باشد كه در آن حقوق اصلى و و اساسى كلیه افراد گروهها محترم شناخته شده است. حكومت مشروطه به دو شكل اصلى و سلطنتى و جمهورى وجود دارد. اختیارات رئیس كشور عنوان نظام مشروطه كمتر مى‏باشد.

4 - پادشاهى یا سلطنت شكلى است از نظام حكومت كه در آن رئیس كشور عنوان پادشاه یا ملكه دارد. ویژگى این نوع نظام جانشینى ارثى است اگر چه گاه به صورت انتخاب از سوى شاه یا دیگران انجام مى‏پذیرد. حكومت سلطنتى گاه نامحدود است تمامى اقتدارات دولتى در دست شاه بوده و قواى سه گانه از او ناشى مى‏شود كه آن را سلطنت مطلقه گویند. و گاه اقتدارات شاه توسط مجلس قانون گذارى محدود مى‏شود وضع قوانین به نمایندگان مردم تفویض مى‏گردد. این نوع حكومت را سلطنت مشروطه نامند.

5- جمهورى نوعى حكومت است كه زمامدار آن توسط رأى مستقیم یا غیر مستقیم مردم انتخاب مى‏شود. در این شكل از حكومت توارث دخالتى ندارد و مدت ریاست محدود است. جمهورى رژیم كشورهائى است كه دمكراسى پارلمانى دارند، اما گاه بر حكومتهاى دیكتاتورى غیر سلطنتى نیز اطلاق مى‏شود.

6- اشاره است به واقعه غدیر خم كه با نزول آیه یا ایها الرسول بلغ ما انزل الیك من ربك فان لم تفعل فما بلغت رسالته...، اى پیامبر آنچه را بر تو از پروردگارت فرو فرستاده شده برسان، اگر این كار را انجام ندهى رسالتت را نرسانده‏اى . (مائده / 67) الغدیر، ج 1، ص 214 - 229.

بخش اعتفادات شیعه تبیان

منبع :

امام خمینی، ولایت فقیه ، ص 32-34