مقالات علوم سیاسی

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

بررسي سازماندهي سياسي فضا بويژه در جوامع متنوع فرهنگي (زباني- مذهبي) از مباحث قابل توجه در حوزه مطالعات جغرافياي سياسي به حساب مي آيد. عليرغم آنکه کارکرد اصلي تقسيمات کشوري، تمرکززدائي در اداره سرزميني و سهولت در اعمال اراده ملي است، ولي وجود تهديدات دروني و بيروني براي هر جامعه و تاثيرگذاري آن بر مولفه هاي امنيت ملي به عنوان هدف پايدار و دائمي دولتها، به کارکردهاي امنيتي در مقابل ساير کارکردهاي تقسيمات کشوري، جايگاه خاصي مي بخشد.
آزمون فرضيه "عدم وجود رابطه بين اين مولفه ها با چگونگي سازماندهي ]عليرغم وجود سوابق يا تجارب تاريخي آن [سياسي فضا در شمال غرب و غرب کشور ايران"  از مسير تحليل آراء خبرگان کشور که داراي سابقه ممتد حضور و مسئوليت در آن مناطق بوده اند، مورد نظر بود که با استفاده از روش توصيفي تحليلي و آزمونهاي مختلف آماري انجام پذيرفت و مشخص گرديد که کارکردهاي امنيتي سازماندهي سياسي فضا نه تنها نسبت به گذشته کاهش نيافته است بلکه با توجه به شرايط جديد محيطي و بين المللي افزايش داشته است، لذا مي توان گفت که اين مولفه ها در استانهاي کشور بويژه بعد از پيروزي انقلاب اسلامي از الگوي حاکم بر تقسيمات کشوري اثرپذيري داشته است. اين اثرپذيري در مناطق کردنشين بويژه جنوب آذربايجان غربي و کردستان در راستاي استحکام امنيت و پايداري ملي کشور عمل نموده ولي در مناطق آذري نشين و کردنشين کرمانشاه و ايلام بدليل همبستگي بيشتر مذهبي، از آثار کمتري برخوردار بوده است.

 نسخه قابل چاپ

سوابق تاريخي نشان مي دهد فرايند تصميم گيري در رابطه با تقسيمات كشور ايران به طور معمول و آرامي صورت نگرفته و تنش هايي را در بر داشته است، مطالعه فرايند تصميم گيريهاي انجام شده و يا در حال انجام در اين خصوص و بررسي تدوين نقش هاي تاثيرگذار و تاثير پذير بر آن مي تواند زوايايي هر چند كوچك از اين مقوله را روشن نمايد؛ تقسيم استان خراسان يكي از چالش هاي جدي مرتبط با تقسيمات كشوري ايران بود كه تصميم گيران كشور را مدتها در ترديد ناشي از ديدگاههاي متفاوت و بعضا متضاد نخبگان و سياسيون نگاه داشت. در اين مقاله به طرح اين ديدگاهها و تاثيرات آنها در تصميم گيري و نهايتا وضعيت منطقه تقسيم شده پرداخته مي شود.

 نسخه قابل چاپ

چکيده: ناتو پس از فروپاشي شوروي نه تنها دچار فروپاشي نگرديد بلكه قدرتمندتر شده و از لحاظ ماموريتي و جغرافيايي گسترش يافت. اين مقاله با بررسي تئوريها و ديدگاههايي كه كوشيده اند اين پديده را تبيين كنند. فرضيه نقش هژموني آمريكا در اين فرايند را مورد تجزيه و تحليل قرار مي دهد. ناتو به عنوان نهادي ارزشمند براي آمريكا، نقش تعيين كننده اي در تثبيت هژموني آمريكا و تداوم نفوذ اين کشور در اروپا دارد و ابزار لازم براي تاثيرگذاري در تحولات منطقه اي و جهاني را در اختيار آمريكا قرار مي دهد. با توجه به اين كارويژه هاي منحصربه فرد ناتو، آمريكا كوشيده است اين نهاد فراآتلانتيكي را تقويت كند و با توسل به آن از ظهور و قدرت گيري نهادهاي مشابه مستقل اروپايي جلوگيري نمايد. ناتو بر اين اساس نقش بيشتري در محيط امنيتي اروپاي غربي، اروپاي شرقي و ساير مناطق همجوار پيدا كرده و در تثبيت هژموني آمريكا موثر واقع شده است.

 نسخه قابل چاپ

اين مقاله مدلهاي استراتژي نظامي و امنيتي ايالات متحده آمريكا را در ساختار ژئوپلتيكي سيستم نوين بين المل نشان مي دهد. اصولاً سيستم مذكور به هشت سيستم تابعه ژئوپلتيك تقسيم شده و ايالات متحده به عنوان هژمون و كارگزار سيستم بايستي سيستم كنترلي را براي آن، طراحي كند؛ مهمترين استراتژي آمريكا در اين سيستم كنترل، استراتژي بازدارندگي گسترده و يكجانبه با مدلهاي تلافي گسترده، پاسخ انعطاف پذير، جنگ و همكاري محدود مي باشد.

 نسخه قابل چاپ

يکي از فعاليت هاي مهم و بنيادين دانشگاهي در هر رشته ارائه تعريف درست از مفاهيم کليدي آن رشته است. در مورد اصطلاحاتي که از زبان هاي بيگانه وارد ادبيات زبان فارسي مي شوند اين امر از اهميت ويژه برخوردار است.
يکي از اصطلاحاتي که در سال هاي اخير کاربرد فزاينده اي در جغرافياي سياسي پيدا کرده ولي در ادبيات فارسي به آن توجه کافي نشده است و در نتيجه از آن بدفهمي مي شود واژه Territoriality است.
هدف اصلي اين مطالعه در درجه اول ارائه يک تعريف منسجم و دقيق از اين واژه از طريق رديابي اصليت و سير تحول آن در جغرافياي سياسي با استفاده از آخرين نظرات ارائه شده توسط صاحبنظران اين رشته است، و سپس انتخاب يک واژه معادل در زبان فارسي به گونه اي که گوياي آن مفهوم باشد.

 نسخه قابل چاپ

مقـاله حاضر كنكاشي درباره ديدگاههاي مختلف راجع به علل بروز خشونت عليـه دنيـاي غـرب مي باشد. رخداد 11 سپتامبر به عنوان نقطه عطفي بنيادين دراين موضوع محسوب مي شود. در بسياري از تحليلها اين رخداد ترجمان تقابل جهان اسلام و نظام غرب دانسته مي شود كه در سالهاي اخير نظام بين الملل را به شدت تحت تاثير قرارداده است . دنياي غرب و به ويژه ايالات متحده آمريكا با متمسك قراردادن اين رخدادها و عمده كردن پديده تروريسم در موضعي تهاجمي واقع شد و به واكنشي نظامي و خشونت آميز عليه بسياري از گروهها و كشورهاي اسلامي دست زد كـه بـه نـوبـه خـود عكس العملهايي را به وجود آورد . اين كنش و واكنشهاي متقابل موجد چرخه اي از خشونت در صحنه جهاني شده است كه به نوبه خود صلح و امنيت بين المللي را به مخاطره انداخته است. بسياري از مسلمانان در كشورهاي غربي به همين بهانه مورد تعرض، بازجويي، تعقيب وتهمتهاي گوناگون قرار گرفته اند.
نوشتار حاضر به بررسي پنج دسته از تحليلها و ديدگاه هاي گوناگون در اين باره مي پردازد كه عمدتا از جمع بندي نوشته ها و نظرات ارايه شده در مطبوعات و مكتوبات غربي و بعضا غير غربي حاصل آمده است. اين نظرات عبارتند از نظريه امپرياليسم، واكنش معكوس، كاهش نقش دولتها، اسلام گرايي و برخورد تمدنها كه پس از توصيف و تشريح هريك، عمده انتقاداتي كه بر آنها وارد است نيز مورد بررسي قرار مي گيرند. ايده مقاله حاضر اين است كه تحليلگران غربي نتوانسته اند به يك رهيافت جامع و كامل درباره علل بروز خشونتها بپردازند. در عين حاليكه هركدام از آنها مي توانند گوشه اي از دلايل مربوط به وقوع اين رخدادها باشند. مجموع اين ديدگاهها مي تواند توسط دانشگاهيان و صاحبنظران مورد استفاده قرار گيرد تا با تركيب مناسب متغيرهاي مختلف در رشته هاي گوناگون و مرتبط از آن براي توضيح چرايي وقوع خشونتها استفاده شود.

 نسخه قابل چاپ

آنچه درباره ژئوپليتيك نوشته و يا گفته مي شود بيش از آن كه ماهيت، موضوع، ابعاد معرفت شناسانه و روش شناسي آن را مشخص كند بيشتر شامل عبارت هاي مبهم، ديدگاه هاي آميخته با اغراض سياسي، توصيف و تعبيرها، كلي گويي ها، اصطلاحات ربطي، جدل هاي ذهني، مونوگرافي هاي توصيفي و نظاير آن است كه اعتبار علمي ژئوپليتيك را مخدوش نموده و مانع از آن مي شود كه ژئوپليتيك بتواند از ثبات موضوعي، فلسفي و روش شناسي علمي برخوردار شود و بتواند به گزاره هاي كلي و جهان شمول نظير قوانين، حقايق مسلم و نظريه هاي علمي تبيين كننده دست يابد.
اين مقاله بر اساس تعاريف ارائه شده، بنياد فلسفي ژئوپليتيك را مورد توجه قرار مي دهد و به اين نكته مي پردازد كه ژئوپليتيك علي رغم ادبيات گفتماني و هويت اعتباري خود در يك قرن گذشته، قابليت برخورداري از مبناي فلسفي را دارا بوده و مي تواند با مسيريابي هدفمند از وضعيت نه چندان علمي كه دچار آن است خارج شود و به موقعيت يك رشته علمي و توليد كننده گزاره هاي كلي انتقال پيدا كند.

 نسخه قابل چاپ

درياي شمالي ايران در طول تاريخ پرفراز و نشيب خود داراي نام هاي گوناگوني بوده است به طوري که در منابع مختلف تاريخي و جغرافيايي مي توان بيش از60 نام را يافت. اين نام هاي جغرافيايي هر يک وجه تسميه خاص خود را داشته و در برهه هاي زماني خاص قوام و دوام يافته، گاهي بر کل دريا و گاهي بر قسمت خاصي از آن در بين اقوام و ملت هاي مختلف کاربرد داشته است. کمتر عارضه جغرافيايي در جهان است که اين تعداد نام بر خود ديده باشد؛ از نام اقوام گرفته تا نام مکان هاي پيراموني و يا حتي اسامي عام که به موضوعي خاص اشاره نداشته باشد. اين روند غير معمول پس از حمله عرب ها به سرزمين ايران تا کنون ادامه داشته و در حال حاضر نيز به موضوعي در خور بحث بدل شده است و جا دارد انديشمندان و صاحبنظران جهت پايان دادن به اين همه گوناگوني، ذکر نام آن را در منابع جغرافيايي با در نظر گرفتن ويژگي هاي تاريخي و فرهنگي ملت ايران به کار گيرند. مقاله حاضر با استفاده از شيوه مطالعه کتابخانه اي و تطبيق اسناد در طي ادوار تاريخي سعي در کالبد شکافي موضوع، جهت نامگذاري اين پهنه آبي مطابق با منافع ملي دارد.

 نسخه قابل چاپ

با بررسي اجمالي مناطق مرزي به ويژه نواحي روستاهاي مرزي در مقايسه با مناطق مركزي كشور مي توان به شاخص هاي عمده اي از جمله انزواي جغرافيايي مناطق مرزي، دوري از قطب هاي صنعتي، اقتصادي و توسعه نيافتگي در ابعاد مختلف اجتماعي، اقتصادي ، سياسي و فرهنگي دست يافت. اين مناطق به دليل تماس با محيط هاي متنوع بيروني از ويژگي هاي خاصي برخوردارند. وجود مبادلات و پيوندهاي فضايي دو سوي مرز و آسيب پذيري و تهديدات مختلف در اين مناطق اهميت ويژه اي را در فرآيند برنامه ريزي، توسعه، آمايش سرزمين به مناطق مرزي داده است كه در صورت غفلت از آن ها به طور جد شاهد چالش هاي عمده اي از جمله عدم ثبات جمعيتي مناطق مرزنشين خواهيم بود، روستا و توسعه روستايي و جايگاه آن در برنامه ريزي توسعه كشور و سهم آن در توسعه منطقه اي و ملي از مسايل مهم كشور است كه مي تواند تفاوت هاي موجود در سطح برخورداري مناطق از مظاهر رفاه و توسعه بين شهر و روستا را به حداقل برساند و از مهاجرت گسترده جمعيت روستايي و مرزنشين جلوگيري كند. امروزه اين گونه مسايل در دو سوي مرز باعث شده تا كشورهاي همسايه در قالب بازارچه هاي مشترك مرزي كه از شناخته شده ترين روش هاي توسعه اقتصادي روستاهاي مرزنشين به شمار مي رود، مي تواند تحولي بنيادي در توليد، ايجاد اشتغال ، تثبيت جمعيت مرزنشين، افزايش درآمد و نهايتا توسعه اي پايدار ايجاد نمايد و به سمت همكاري هاي متقابل منطقه اي هدايت شوند.
بازارچه مشترك مرزي باجگيران در فاصله 30 كيلومتري از شهر عشق آباد مركز جمهوري تركمنستان و 2 كيلومتري از شهر باجگيران است كه در سال 1375 راه اندازي شد و با كاركردهاي اقتصادي، اجتماعي خود منجر به خروج منطقه از انزواي جغرافيايي، گسترش زيرساخت هاي منطقه، توسعه روستايي و تثبيت جمعيت در شهر مرزي باجگيران و تعدادي از روستاهاي مرزي كه در تعامل با بازارچه بودند، شده است. در اين راستا براي رسيدن به اهداف اصلي تشكيل بازارچه مي توان با برطرف كردن موانع ركود فعاليت بازارچه و گسترش خدمات و تسهيلات آن و فراهم كردن امكانات ارتباط ديگر روستاهاي بخش با بازارچه اين امكان را فراهم كرد تا روستاهاي ديگر مناطق نيز بتوانند از تسهيلات و خدمات بازارچه بهره مند شوند.

 نسخه قابل چاپ