مقالات علوم سیاسی

جغرافياي سياسي به عنوان يك رشته دانشگاهي در يكصد سال گذشته با پشت سرنهادن فراز و نشيب هاي بسيار، رشد و توسعه چشمگيري را تجربه نموده است، بويژه ژئوپليتيك كه به عنوان يكي از موضوعات جغرافياي سياسي، توجه محافل علمي و سياسي را به خود جلب نمود. از آنجا كه موضوع اصلي ژئوپليتيك يعني بررسي و مطالعه روابط و پيوندهاي فرامرزي ميان واحدهاي سياسي در مقياس هاي محلي، ملي، منطقه اي و جهاني، شباهت و نزديكي بسياري با موضوعات مورد مطالعه در دانش روابط بين الملل به ويژه در سطوح ملي، منطقه اي و بين المللي دارد، همين امر موجب ايجاد ابهام در خصوص علت وجودي دو دانش، نسبت آنها با يكديگر و مفاهيم و موضوعات مشترك و اختصاصي دو دانش در ميان دانشجويان و پژوهشگران گرديده است.
پرسش اصلي مقاله حاضر اين است كه علت اصلي شباهت و نزديكي ميان جغرافياي سياسي (بخصوص ژئوپليتيك) و روابط بين الملل چيست؟ علاوه بر اين سوال، پرسش هاي ديگري نيز مطرح است كه مي توان به موارد زير اشاره كرد:
الف - نسبت ميان جغرافياي سياسي، روابط بين المللي و ژئوپليتيك چيست؟
ب - مفاهيم اختصاصي و مشترك آنها كدام هستند؟
د - چه تفاوت ها و شباهت هايي به لحاظ روش شناختي ميان دو دانش برقرار است؟
در مقاله حاضر تلاش گرديده است با استفاده از روش مقايسهاي به پرسش هاي ياد شده پاسخ داده شود. بر اساس نتايج بدست آمده، علت اصلي شباهت و نزديكي جغرافياي سياسي (به ويژه ژئوپليتيك) با روابط بين الملل مورد مطالعه واقع شدن مفهوم كليدي كشور (حكومت) يا دولت در هر دو دانش است. از ميان موضوعات مطرح در جغرافياي سياسي، ژئوپليتيك به علت فرامرزي بودن و مطالعه روابط ميان واحدهاي سياسي نزديكي بيشتري با روابط بين الملل دارد. به لحاظ روش شناختي مفاهيم «مقياس» و «سطح تحليل» داراي نقش محوري در طبقه بندي اطلاعات، محدوده و دامنه متغيرها دارند. از لحاظ مكاتب فكري و روش شناختي نيز شباهت و تفاوتهاي جالبي ميان دو دانش وجود دارد كه مشروح آن در مقاله ذكر شده است.