مقالات علوم سیاسی

اعمال حاكميت ملي به عنوان ركن اساسي نظام دولت، معمولا از دو طريق صورت مي پذيرد: يكي از طريق در برگيري لايه هاي اجتماعي كشور، و ديگري از راه در برگيري بحش هاي جغرافيايي آن. بدين معني كه حكومت به عنوان كارگزار ملت در تلاش است اراده عمومي را هم در بعد عمودي(اجتماعي) كشور و هم در بعد افقي(جغرافيايي) آن جاري و ساري نمايد. يعني هم مردم و هم ملت را تحت سيطره قانون در آورد.
بعد عمودي يا جنبه اجتماعي اعمال حاكميت داراي اشكال متفاوتي از شيوه اداره سياسي جامعه است كه ميان دو شكل متناقض جمع گرايي يا تماميت خواهي از يك سو و كثرت گرايي از سوي ديگر قرار دارد. در حالي كه بعد افقي يا جغرافيايي- اداري آن در برگيرنده اشكال گوناگوني از اعمال حاكميت دولت بر پهنه سرزمين ملي ميان دو شكل متناقض مركزگرايي يا سانتراليسم اداري از يك سو، وخودمختاري ناحيه اي (ناحيه گرايي) يا فدراليسم از سوي ديگر است. در اين مقاله تلاش خواهد شد بر مبناي يك مدل نظري به چگونگي رابطه ميان دو جنبه اجتماعي و جغرافيايي اعمال حاكميت بپردازيم و طي آن الگوهاي متفاوت مديريت سياسي فضا تبيين شوند.
روش به كار گرفته شده در مقاله مبتني بر ديدگاه تحليل كاركردي است كه طي آن به اصلي ترين وظيفه حكومت كه همان اعمال حاكميت ملي از طريق در برگيري لايه هاي اجتماعي و نواحي جغرافيايي كشور است خواهيم پرداخت. بر اين اساس چهار مدل اصلي از شيوه هاي متفاوت مديريت سياسي فضا ارائه خواهد شد كه طي آن درجات متفاوتي از نظام هاي شبه بسته و شبه باز معرفي مي شوند به گونه اي كه وضعيت كليه كشورها در چهارچوب اين مدل قابل تشخيص است. بدين منظور ابتدا مفاهيم اصلي تحقيق تشريح خواهد شد و سپس اشكال چهارگانه ياد شده مورد ارزيابي قرار خواهند گرفت تا روشن شود كه آيا رابطه همبستگي مثبت و مستقيمي ميان مدل هاي ياد شده وجود دارد يا خير؟

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

تشکل هاي دانشجويي در عرصه هاي اجتماعي، سياسي، فرهنگي و رفاهي حضوري به نسبت فعال دارند. اين فعاليت از راه کارکردهاي گوناگون در عرصه هاي مزبور صورت مي گيرد که از آنها مي توان با عنوان هاي کارکردهاي فردي، سيستمي، سياسي، رفاهي، اجتماعي و فرهنگي ياد کرد. بررسي مهم ترين کارکردهاي تشکل هاي دانشجويي و نظريه هاي مربوط به آنها مورد توجه و وظيفه اين مقاله است.

 نسخه قابل چاپ

با توجه به اينکه ائتلاف کردها و شيعيان براي منافع و امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران ضروري و حياتي است، شناخت دقيق ماهيت و نوع اين ائتلاف مي تواند به سياستگذاران امنيتي کشور کمک نمايد تا بتوان با شناخت بهتر اين راهبرد و درک حساسيت اين فرصت، سياستگذاري ها و اقدامات لازمه را در جهت شکل گيري و تحکيم اين ائتلاف انجام داد. در اين مقاله علاوه بر شناخت ظرايف ائتلاف ميان کردها و شيعيان در عراق و تاثير آن بر سياستگذاري هاي امنيتي ايران، ماهيت دقيق ضرورت هاي اين سياستگذاري نيز مشخص مي شود و در پايان به فرصت هايي که از قبل اين ائتلاف نصيب ايران مي شود، اشاره خواهد شد.

 نسخه قابل چاپ

ليوتار ضمن آسيب شناسي جوامع مدرن، وضعيت پيش آمده، يعني فروريختن فرا روايت ها و تبديل شدن آنها به روايت هاي خرد و محلي در تمام حوزه ها را گرامي مي دارد. براي وي چنين وضعيتي به خرده روايت هاي خرد و محلي به حاشيه رانده شده فرصتي دوباره براي ابراز وجود و امکان حيات مي دهد که تاکنون بواسطه خواست حفظ يگانگي و ثبات و... از امکان ابراز هويت خود محروم بودند. اما حفظ و ماندگاري اين تنوع و تکثر نياز به يک چارچوب يا قالبي دارد تا نه تنها اين وضعيت دوام بياورد بلکه تقويت و حمايت نيز بشود که به نظر مي رسد قالب دموکراسي متکثرگراي وي اين توانايي و ظرفيت را داشته باشد. البته نظريه دموکراسي وي بطور خيلي صريح بيان نشده و آن را بايد از لابلاي آثار و نظرياتش يافت. و اينکه نظريه دموکراسي متکثرگراي ليوتار مبتني بر مباني معرفتي و جامعه شناختي است که بايد به آنها هم توجه شود زيرا بدون شناخت صحيح آنها شناخت اين نظريه ناقص خواهد بود. او با کاربست مفاهيم خرده روايت ها بازي هاي زباني، گفتمان و روايت تصويري بر آن است تا زمينه هاي شکل گيري و ابراز هويت خرده روايت هاي محلي و به حاشيه رانده شده از يکسو و زندگي روايت هاي متنوع و متکثر هر چه بيشتر فراهم آورد.

 نسخه قابل چاپ

جهش هاي سريع اقتصادي در آسيا و اقيانوسيه نياز کشورهاي اين منطقه را به انرژي به شدت افزايش داده است. جمهوري خلق چين که تا قبل از 1993 در شمار صادرکنندگان نفت خام بود اينک به سومين وارد کننده نفت در جهان بدل گرديده، ژاپن رتبه دوم جهان را در واردات نفت خام به خود اختصاص داده و واردات روزانه کره جنوبي به عنوان نهمين کشور وارد کننده نفت خام در جهان هم تقريبا به کل توليد نفت هر يک از کشورهاي کويت، امارات متحده عربي و ونزوئلا برابر مي باشد. تحت اين شرايط تامين ثبات خاورميانه به عنوان منطقه اي که تداوم توسعه اقتصادي کشورهاي آسيا و اقيانوسيه به استمرار جريان با ثبات نفت از آن بستگي تام يافته به موضوعي بدل گرديده که کشورهاي آسيا و اقيانوسيه ديگر نمي توانند صرفا با اتکا به سياست هاي ايجاد تنوع در منابع تامين انرژي آن را دغدغه قدرت هاي صنعتي غرب و نتيجتا مشکلي متعلق به "ديگران" بپندارند.

 نسخه قابل چاپ

سرمايه اجتماعي فزاينده موجود در روابط کنشگران اجتماعي و جامعه مدني مستحکم، به همراه دولتي مدرن، قوي و توسعه خواه، مي توانند فرآيند توسعه همه جانبه کشورهاي در حال توسعه را با کمترين زمان و آسيب ممکن به پيش ببرند. اين عناصر، اجزا يک مثلث واحد هستند. در صورت وجود اتحاد و توازن، و برقراري ارتباط ارگانيک ميان آنها، مي توان انتظار داشت که اين کشورها، به توسعه دست يابند. ضعف يا تضعيف هر کدام، فرآيند توسعه را با اعوجاجات فراواني روبرو خواهد کرد. و در نهايت، ضعف يا تضعيف هر سه مولفه، عدم توسعه يافتگي را نهادينه مي کند. تامل و بازانديشي در کيفيت اين سه ضلع مثلث توسعه يافتگي و اتخاذ راهبردهاي مناسب براي تقويت آنها، شايد بهترين الگو براي دستيابي به توسعه همه جانبه و پايدار باشد.

 نسخه قابل چاپ

اين پژوهش به منظور درک بهتر پديده بنيادگرايي اسلامي و رابطه آن با خشونت انجام گرفته است. بنيادگرايي اسلامي در طول حيات خود تحولات مختلف را پشت سر گذاشته است. اين سير تحول به افراطي تر شدن هر چه بيشتر آن انجاميده است. در اين مقاله نويسنده به ريشه ها و اصول بنيادگرايي اسلامي، شخصيت هاي اصلي آن و سير تحول آن در جهت گرايش به خشونت (با نگاهي به عوامل موثر در آن) مي پردازد. موضوع رابطه اسلام و خشونت نيز مورد نقد و بررسي قرار خواهد گرفت. در ضمن تاکيد اين مقاله بر اسلام سني است.

 نسخه قابل چاپ

هدف اين مقاله يافتن پاسخي علمي به اين پرسش اساسي است که آيا بين دموکراسي و سکولاريسم نوعي تلازم منطقي برقرار است يا اينکه از يک منظر جامعه شناختي عامل ديگري در سکولاريزه شدن دموکراسي ايفاي نقش مي کند؟ در جستجوي پاسخ اين پرسش از اين فرضيه استفاده شده است که مهم ترين عامل تعيين کننده نسبت دموکراسي و سکولاريسم، گرايشات ايدئولوژيک نيروهاي اجتماعي غالب جامعه است. اين فرضيه با روش مطالعه موردي و کنکاش تاريخي بررسي شده است و در همين چارچوب تجربه دموکراتيک فرانسه و ايران مورد توجه قرار گرفته است. نتايج حاصله، فرضيه فوق الذکر را تاييد مي کند بر همين اساس مي توان گفت بين دموکراسي و سکولاريسم رابطه تلازم منطقي وجود نداشته و شکل گيري دموکراسي سکولار مسبوق به وجود زمينه اجتماعي ويژه اي است.

 نسخه قابل چاپ

با توجه به علل و عواملي که نظريه پردازان براي آغاز و تداوم همگرايي در يک منطقه عنوان نموده اند از جمله: عوامل داخلي، منطقه اي، بين المللي، سياسي، اقتصادي، فني، اجتماعي و فرهنگي،... دو عامل اساسي عملگرايي و ملاحظات سياسي، امنيتي و قدرت هاي حامي باعث ايجاد و تداوم همکاري و همگرايي منطقه اي در دو سازمان همکاري شانگهاي و اتحاديه آن. سه. آن گرديده است. امور امنيتي و اوضاع خاص دو منطقه آسياي جنوب شرقي و آسياي مرکزي و همچنين ساختار نظام بين المللي حاکم، سرنوشت دو سازمان مذکور را تحت تاثير قرار داده است.

 نسخه قابل چاپ

پست صهيونيسم يکي از جريان هاي فکري در بين يهوديان و روشنفکران اسرائيلي طي دو دهه اخير است. درباره تاثير اين جريان فکري بر صهيونيسم و آينده اسرائيل اختلاف نظر وجود دارد. برخي آن را براي اسرائيل مثبت و راهي براي برون رفت از بحران ها مي داند و برخي آن را منفي و متزلزل کننده بنيادهاي فکري صهيونيسم و نظريه دولت يهود و در نتيجه بي ثبات کننده اسرائيل معرفي مي کنند. در اين مقاله سعي شده است با توجه به اين دو ديدگاه و با توجه به تاثير و تاثر متقابل بين پست صهيونيسم و تحولات سياسي و اجتماعي در اسرائيل تاثير پست صهيونيسم بر آينده اسرائيل تبيين شود.

 نسخه قابل چاپ

بحث گرايش هاي سياسي بوروکرات ها و کارکنان دولتي و تاثير آن بر عملکرد آنها همواره يکي از مهم ترين موضوعات در مديريت دولتي بوده که تحت عنوان دوگانگي سياست، اداره مورد بررسي قرار گرفته است. مقاله حاضر به بررسي تاثير گرايش هاي سياسي مديران و کارکنان دولتي بر رفتار شهروندي سازماني آنها مي پردازد. يافته هاي تحقيق نشان مي دهد که گرايش هاي سياسي بر رفتار شهروندي سازماني تاثير مي گذارد و مديران و کارکناني که به حزب حاکم گرايش دارند رفتار شهروندي بالاتري از ديگران دارند و در مقابل کارکناني که به حزب حاکم گرايش ندارند، رفتارهاي شهروندي سازماني چنداني از خود نشان نمي دهند.

 نسخه قابل چاپ

از پايان جنگ جهاني دوم، در برخي از کشورهاي خاورميانه شاهد افزايش نفوذ ارتش در امور غير نظامي، استفاده از زور به عنوان ابزار تسلط و قدرت سياسي، اهميت ارزش هاي نظامي، رشد نقش تشکيلات نظامي در امور ملي و بين المللي، و افزايش نهادها و سازمان هاي شبه نظامي مربوطه بوده ايم. بروز کودتاي سال 1999 در پاکستان، رشد بي رويه نظامي گرايي اسراييلي ها، و انتقال ميلياردها دلار ساز و برگ هاي نظامي به منطقه همراه با حضور مستقيم نيروهاي خارجي در افغانستان و عراق نشان داد که دوران مداخله هاي سياسي نظاميان در خاورميانه به پايان نرسيده است. در واقع، مداخله نابجا و مستقيم نظاميان در سياست مهم ترين مانع گسترش جامعه مدني و توسعه انساني در خاورميانه بوده است. بخش نخست پژوهش به بررسي سير تحول نظريه هاي مهم مداخله ارتش در سياست اختصاص داده مي شود. در بخش دوم اين پژوهش تلاش مي شود تا عواملي مهم که به رشد نظامي گري (يعني نفوذ نابجاي نيروهاي نظامي در سياست) در کشورهاي خاورميانه منجر شده اند، به ويژه در جوامع نظامي گراتر مانند اسراييل، ترکيه و مصر شناسايي شده؛ عوامل تعيين کننده سطح مشارکت نظاميان در سياست، و ماهيت رابطه نظاميان با رهبران سياسي در خاورميانه بررسي شده؛ و چشم انداز آينده نقش سياسي ارتش هاي خاورميانه ترسيم شود.

 نسخه قابل چاپ

اسلاوگرايي تجلي خودآگاهي ملي در سطح جامعه روشنفکري روسيه در نيمه نخست سده نوزدهم بوده است. فرضيه مقاله اين است که شکل گيري اسلاوگرايي به عنوان برآيندي از تلاش گروهي از دانش آموختگان براي غلبه بر بحران هويت جامعه روشنفکري روسيه بوده است. براي تبيين اين موضوع، ابتدا زمينه هاي سياسي، اجتماعي و فکري اين بحران و پيدايش اسلاوگرايي در چارچوب نظريه هاي نوسازي مورد تبيين قرار گرفته است. سپس استدلال مي شود که مساله هويت ملي صرفا گفتماني در پيوند با آينده روسيه در ميان نخبگان دانش آموخته بوده است. در پايان استدلال شده است که مفاهيم و انديشه هاي رمانتيک هم در ايجاد بحران هويت و هم در تدارک دستور کار جديد روشنفکري براي خروج از اين بحران نقشي تعيين کننده داشته است.

 نسخه قابل چاپ

مقاله پيش رو پس از تشريح و تبيين تحکيم صلح در چارچوب عمليات صلح متحد به چالش هاي پيش روي آن مي پردازد. تحکيم صلح در حقيقت مجموعه اي است درهم تنيده از فعاليت هايي که از لحاظ نظري فاقد مبناي حقوقي روشن در منشور ملل متحد، وليکن به لحاظ عملي و تجربي مهمترين ابزار قابل دسترس براي تامين حفظ اصلح و امنيت بين المللي مي باشد، در حالي که تحکيم صلح يک رهيافت عملي براي حفظ اصلح و امنيت بين المللي است و نمي توان دست آوردهاي مثبت آن را انکار نمود، وليکن در عمل با چالش هاي زيادي روبرو بوده که موجب تحليل کارايي آن مي باشد. اين چالش ها خود به عوامل متعددي وابسته هستند که ريشه اي ترين آنها آپارتايد جهاني، نظام بين المللي ناعادلانه مبتني بر تبعيض مي باشد. در عين حال اين باور که اين ابزار، نوع جديد استعمار غربي است که در قالب نهادسازي هاي مبتني بر ارزش هاي کشورهاي ليبرال غرب در جستجوي صلح در جوامع درگير تعارضات در کشورهاي عمدتا فقر مي باشد نيز وجود دارد.

 نسخه قابل چاپ