بانک مقالات جغرافیا

جامعه روستایی ایران طی چندین هزار سال مبارزه با عوامل مختلف طبیعی در تامین نیازهای خود از زمین، همواره راهکارهای مناسبی را جستجو کرده تا طی تقسیم کاری نهادینه شده قادر شود با اطمینان به اهداف خویش دست یابد و نیز می کوشیده است خمات مربوط به محیط اقتصادی و فنی خویش را، به طریقی خودجوش نماید. در این مسیر، جامعه خود را به سه بخش : ۱- مقدم،(زارعین)  ۲- پشتیبانی، (خدمه یا خوش نشینان روستا) و ۳- ستادی، (ارتباط درون با بیرون) تقسیم کرده، قرنها و نسلها، هرچند با پیشرفتی محدود، به زندگی خود ادامه داده است.

با شروع اصلاحات ارضی، بخشهای آغازی و نهایی، درهم ریخت، خدمه روستا تارومار شدند، ارتباط درون و بیرون ده برهم خورد، و در نتیجه آن، زارع بدون پشتیبان مطمئن و ارتباط درست با بیرون، تنها ماند و رکود روز افزون بر نتیجه کار زراعت مستولی شد.

دولتها در طی این دوران سعی کردند، ماموران خود را جانشین آن دو بخش نمایند. اما تابحال که موفق نبودند.

مقاله کوشیده است تا با بررسی کم و کیف زندگی خوش نشینان (خدمه پشتیبانان محلی تولید روستایی)مشخصات جانشینان متخصص آنان را نیز بررسی نماید.

 نسخه قابل چاپ

نوشته ای را که پیش روی دارید خلاصه شده بخش دوم از کتاب کبوتر خانهای فرانسه است. این کتاب حاصل مطالعات میدانی پژوهشگری است که با مشاهده مشارکتی جنبه های مختلف موضوع را مورد بررسی قرار داده است و با ذکر نمونه هایی از مشابهت ها و تفاوتها در مناطق مختلف فرانسه بر غنای اثر افزوده است.

کبوترخانهای فرانسه از نظر اندازه و گنجایش دارای اشکال گوناگونی هستند که هنوز در مناطق مختلف فرانسه یافت می شوند. بزرگی و کوچکی و همچنین مصالح به کار رفته در این بناها بستگی به شرایط اجتماعی استفاده کنندگان آن داشته است؛ امری که هویت اقتصادی و فرهنگی افراد را در سطح محلی به نمایش می گذارد.

افزون بر این، کبوترخانها نقش بسیار مهمی در اقتصاد کشاورزی بازی می کرده اند؛ زیرا که کشاورزان از فضله پرندگان در صیفی کاری سود می بردند و درعین حال تا قبل از رواج مصرف گوشت مرغ، در اواخر قرن نوزدهم، از گوشت کبوتر به وفور استفاده می شد. همچنین در برخی از مناطق چوپانان و کشاورزان در شرایط نامساعد جوی از کبوترخانها به عنوان پناهگاه استفاده می کردند.

از آن جا که امروزه کبوترخانها در فرانسه از خاطره ها محو شده اند، مولف می کوشد تا اهمیت جنبه های گوناگون اقتصادی، معماری و اجتماعی آنها را نشان دهد. در خاتمه نیز پیشنهادهایی را به مسوولین ذیربط فرانسه جهت حفظ و احیای بازمانده های آنها مطرح می سازد. (تعداد زیادی عکس همراه اصل مقاله بوده است. به علت کیفیت بد آنها تعداد معدودی از آنها چاپ شد)

 نسخه قابل چاپ

اگر چه رباط و کاروانسرا دو پديده کاملا متفاوت بوده، اما به دليل کاربري تقريبا يکساني که در سده هاي اخير داشته اند، امروزه تفکيک آنها از يکديگر دشوار است. به نظر مي رسد کاروانسرا که بنيادش به پيش از اسلام نسبت داده شده همواره پذيرا و اقامتگاه کاروانيان زائر و مسافر بوده اما رباط که پس از ظهور اسلام در عرصه فرهنگ معماري و اجتماعي ظاهر گرديده، به مقتضاي زمان و تغيير اوضاع سياسي، اجتماعي و اعتقادي کاربري متفاوتي داشته است. در اين مقاله مروري خواهيم داشت بر سير تحول و دگرگوني رباط از آغاز تا عصر حاضر.

 نسخه قابل چاپ

احتمالا مهمترين مکانهاي مذهبي مقدس براي زرتشيان ايران، پس از آتشکده ها، زيارتگاههايي است که در نزديکي عقدا، اردکان، مهريز و شهر يزد (همگي دراستان يزد) قرار دارند. اين مقاله اهميت و ويژگيهاي جغرافيايي – فرهنگي اين مکانهاي تاريخي و مذهبي را مورد بحث قرار مي دهد. در حالي که اين مکانها همه ساله به وسيله صدها نفر از زرتشيان زيارت مي گردد ولي آنها را تنها به عنوان مکانهايي مقدس از ديدگاه نيايشي نمي توان تلقي نمود. اگر چه ما هنوز شواهدي مکتوب در دست نداريم که نشان دهد اين مکانها در طي دوره هاي تاريخي با نقش خاص و يگانه اي مورد استفاده قرار مي گرفته اند، اما با اين وجود احتمال زيادي وجود دارد که از آنها به عنوان ايستگاها و اقامتگاههاي موقتي در شرايط خاص، مثلا در حين مهاجرت زرتشيان به سمت شرق، استفاده مي شده است. احتمال دارد که چنان شرايطي بارها در طول بحرانها و فشارهاي سياسي و اجتماعي اتفاق افتاده باشد. وجود لهجه هاي متفاوت در بين اقليت زرتشتي يزد، اردکان و تفت مي تواند شاهدي باشد بر اين حالت گذرکاه بودن و نقش ايستگاهي منطقه دور افتاده و مرکزي يزد در مهاجرتهاي ادواري اين مردم از بخشهاي مختلف ايران زمين به سمت هندوستان.

ريشه پيدايش اين اماکن هر چه باشد، اين مکانهاي مقدس در حال حاضر پايگاههايي را در دامن طبيعت جهت گردهمايي و همبستگي، زنده کردن ياد و خاطره فداکاريهاي گذشتگان، شادماني و در نهايت نيايش خداوند در پيوند با طبيعت براي اين آخرين بازماندگان ايران کهن فراهم مي آورد که شناخت هر چه بيشتر و نيز حفظ و نگاهداري آنها را به عنوان يک ميراث فرهنگي ضروري مي نمايد.

 نسخه قابل چاپ

در این مقاله با رهبردی تاریخی به منابع مرجع جغرافیایی پرداخته شده است و از دورترین ایام، شیوه شکل گیری چنین منابعی را پی گرفته ایم. علل توجه مسلمانان به جغرافیا و نخستین آثار تدوین یافته در این موضوع، بحث بعدی است. مشهورترین ماخذ تهیه شده، نامبرده، معرفی و توصیف می شود. آنگاه پس از تقسیم بندی، منابع مرجع جغرافیایی، به معرفی برخی منابع الکترونیکی این موضوع به زبان انگلیسی که از مهمترین مآخذ این رشته به شمار می رود می پردازیم، چه نگارنده بر این باور است که پژوهشگران جغرافیا دست کم با منابع چاپی فارسی و عربی – که در بیشتر کتابهای مرجع فارسی در دسترس شرح آنها آمده است – آشنایند.

در مورد هر منبع، اطلاعات کتابشناختی، دامنه شمول، شیوه دسترس پذیری، نحوه تماس با ناشر و روش سفارش منبع، بها و دیگر داده ها و خدمات آنها ذکر می شود. پنج منبع از این گونه، به شرح آورده شده است و از جمله نمونه شناسه ها و نوع اطلاعات مندرج در هر یک نیز آمده است.

 نسخه قابل چاپ

آنچه که حیات زندگی روستایی را رقم می زند فعالیت بر روی زمین کشاورزی و دامداری و احیانا فعالیتهای جنبی دیگر مانند سلف خری، خرید و فروش گبه، جاجیم، قالی و جز آن می باشد که آن هم از روستا به روستای دیگر متفاوت است. تفاوت روستای برآب با دیگر روستاهای منطقه داراب حداقل در این است که هیچیک از اهالی روستای برآب دارای زمین، آب، دام نمی باشند و فقط با مزدوری روزگار خود را سپری می کنند و به همین دلیل زندگی بسیار مشقت باری را می گذرانند، از طرفی اهالی این روستا از لحاظ نژادی و حتی فرهنگی کاملا متفاوت از اهالی سایر روستاهای داراب می باشند و مشخص است که اینان از مناطق دیگری در روزگاران گذشته باین روستا آمده و در همین جا اسکان یافته اند و با ازدواجهای درون گروهی هیبت ظاهری قومی خود را با چهره سیاه، موهای مجعد، لبان کلفت، جمجمه نسبه کوچک حفظ نموده اند.

 نسخه قابل چاپ

مقاله ارتباط و تاثیر محیط زیست سیستان را در آثار باستانی آن مورد مطالعه قرار می دهد و سپس به مطابقت آثار موجود با آنچه که در کتب مذهبی ایران پیش از اسلام و نوشته های مورخان و جغرافیدانان مسلمان آمده می پردازد. در این کاربخصوص تاکیدی وجود دارد درباره تطبیق شهر زرین مورخان یونانی و یا زرنگ / زرنج دوران هخامنشی و اسلامی با آثار و باقیمانده های موجود در محوطه های نادعلی (سیستان / افغانی)، دهانه غلامان و زاهدان کهنه.

 نسخه قابل چاپ

ترکيب گله را مي توان در زمينه هاي مختلف مورد بررسي قرار داد. مثلا يک گله ممکن است بر اساس نوع دام ترکيب ويژه اي داشته باشد. اين ترکيب ويژه از عوامل گوناگون طبيعي يا فرهنگي تاثير پذيرفته است. بسياري از عوامل موثر بر ترکيب گله را مي توان شناخته و توضيح داد. در اصل مقاله تا حدودي در طبقه بندي انواع ترکيب گله و شناسايي عوامل موثر برآن کوشش شده است. همچنين نشان داده شده که چگونه عناصر متفاوت يک نظام اجتماعي در يک تقابل سيستماتيک قرار دارند. اگر براي حل مشکلات روستايي و عشايري با اين فرض عمل شود ميزان موفقيت تا حدود زيادي افزايش خواهد يافت.

 نسخه قابل چاپ

این مقاله ابتدا با مقدمه ای کوتاه به هدف خود اشاره می کند و سپس به معرفی روستا می پردازد و مطالبی را در زمینه کاشت، داشت و برداشت نحوه نگهداری انار به شیوه سنتی و انواع انارهای موجود با نامهای خاص و موارد استفاده از آن را بیان می کند. تلاش ما این بوده تا نقش انار را در ابعاد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، حقوقی و مذهبی آن نشان دهیم. نقشهایی که ریشه در فرهنگ روستاییان این منطقه دارد و موجب برقراری ارتباطات اجتماعی میان روستاییان و دیگر افراد می شود.

 نسخه قابل چاپ

نگرش توسعه پايدار محله، مي کوشد به نيازهاي محله در دوران تغييرات سريع و نيازهاي متغير پاسخ دهد. همچنين يکي از اهداف مهم مديريت شهري، توسعه پايدار شهرها و در مرحله بعد محلات شهري مي باشد. اين مهم از طريق مديريت محله اي که محلات را به عنوان اندام هاي شهر مي داند ميسر مي شود. مقاله حاضر به ارزيابي عملکرد مديريت شهري در پايداري محله اي ناحيه دو شهرداري منطقه چهار تهران مشتمل بر محله هاي مجيديه، شمس آباد و کالاد پرداخته است. روش کار در اين تحقيق روش توصيفي پيمايشي و تحليلي مي باشد. يافته هاي تحقيق نشان مي دهد، ناحيه دو شهرداري منطقه چهار تهران در مرز پايداري قرار دارد. ميزان پايداري ناحيه دو 204.17 است و به صورت معناداري از عدد 201 که شاخص پايداري در اين مطالعه است بالاتر مي باشد. بر اساس يافته ها، مديريت شهري در پايداري ناحيه دو شهرداري منطقه چهار تهران با ضريب تعيين 0.511 به صورت معناداري تاثيرگذار بوده است. همچنين عملکرد مديريت شهري در بعد عملکرد کالبدي با 34.4 درصد بيشترين تاثير و در بعد عملکرد اقتصادي با 6.3 درصد کمترين تاثير را در پايداري کلي ناحيه داشته است.

 نسخه قابل چاپ

گسترش شهرنشيني و فشار ناشي از نيازهاي مختلف جمعيت نه تنها ساختار فضائي شهرها را دچار دگرگوني نموده، بلکه نقاط روستايي پيرامون آنها را نيز دستخوش تغييرات چشمگير اقتصادي– اجتماعي و کالبدي نموده است. بر اين اساس ضرورت توجه به اصل مکمل بودن و تقسيم کار مناسب با اتکا بر شناخت قابليتها، نيازها و تنگناها که لازمه ايجاد ارتباطي متعادل جهت تداوم حيات شهر و روستاهاي پيراموني است، جاي خود را به نگرش به روستاها به عنوان آلترناتيوي جهت رفع مشکلات شهري داده است. تحقيق حاضر به شيوه تحليلي- پيمايشي و با استفاده از جمع آوري داده ها به صورت ميداني و کتابخانه اي به بررسي و مقايسه ابعاد تغييرات فضائي روستاهاي دور و نزديک به شهر ساوه پرداخته و سعي در شناخت عملکرد اين شهر بر روستاهاي پيراموني با تاکيد بر اهميت نقش فاصله از شهر داشته است. جامعه آماري تحقيق را 28 روستاي دهستان نورعلي بيگ تشکيل مي دهد که از آن ميان 4 روستا با فواصل متفاوت به شهر به عنوان نمونه انتخاب شده اند. يافته هاي تحقيق حاکي از اهميت نقش فاصله از شهر ساوه در ميزان تغييرات فضايي نقاط روستايي دهستان نورعلي بيگ همچون تحولات جمعيتي، اقتصادي و کالبدي مي باشد. بطوريکه نيازهاي فزاينده زندگي شهري، روستاهاي پيراموني را در قالب نظام مرکز– پيراموني جديدي با اتکا بر کارگر و زمين ارزانقيمت، تابع تغييراتي جهت رفع اين نيازها نموده است. از اين رو نتايج حاصله بر ضرورت توجه مسوولين به اعمال نگرشي ناحيه اي در برنامه ريزي شهر و روستا و تعيين جايگاه هر روستا اعم از دور و نزديک در ايجاد ارتباطي متعادل و منطقي مبتني بر شناخت توانهاي طبيعي و انساني شهر و روستا را محرز مي سازد.

 نسخه قابل چاپ

روانگرايي پديده اي است که در خاک هاي منفصل ماسه اي تا سيلتي ايجاد مي شود. با اعمال بارهاي لرزه ناشي از زمين لرزه بر توده هاي اشباع مستعد روانگرايي، تمايل اين خاک ها به کاهش حجم و عدم امکان خروج سريع آب از آنها، افزايش فشار آب منفذي و به دنبال آن کاهش تنش موثر و مقاومت برشي خاک را باعث مي شود. با ادامه اين روند، به تدريج خاک رفتاري سيال مانند پيدا کرده و در اصطلاح روانگونه مي شود. روانگرايي در حين زمين لرزه مي تواند باعث ايجاد تغيرات ژئومورفولوژيکي در سطح زمين و وارد آمدن خساراتي به تاسيسات انساني شود. شناسايي مناطق مستعد روانگرايي مي تواند به شکل پهنه بندي انجام گرفته و تا حدود زيادي از ميزان خسارات ناشي از وقوع روانگرايي در زمان رخداد زمين لرزه بکاهد. در اين تحقيق با استفاده از داده هاي سنجش از دوري ماهواره اي نقشه پهنه بندي خطر روانگرايي خاک در دشت سيلاخور از طريق روي هم گذاري لايه هاي رقومي شده ويژگيهاي لرز زمين ساخت، عمق آب زيرزميني و ويژگيهاي زمين شناسي و ژئومورفولوژي در محيط نرم افزاري در 7 کلاس ترسيم شد. بر اساس نقشه پهنه بندي خطر روانگرايي، 7 درصد از مساحت محدوده مورد مطالعه در منطقه خطر روانگرايي کلاس شش، 21 درصد در محدوده خطر کلاس پنج، 5 درصد در محدوده خطر کلاس چهار، 4 درصد در محدوده خطر کلاس سه، 5 درصد در محدوده کلاس خطر دو، 30 درصد در محدوده خطر کلاس يک، و 28 درصد باقي مانده محدوده در منطق خطر کلاس صفر قرار مي گيرد.

 نسخه قابل چاپ

فرايند مشارکت زنان در روند تحول جوامع روستايي ايران طي ساليان اخير روند صعودي به خود گرفته است و انتظار ميرود با افزايش سطح سرمايه اجتماعي در اين نواحي بر مشارکت پذيري اين بخش از جامعه روستايي افزوده گردد. در اين مقاله تلاش شد تا ميزان اثرگذاري شکل گيري سرمايه اجتماعي بر فرايند مشارکت زنان در فعاليتهاي مختلف در نواحي روستايي مورد بررسي قرار گيرد. روش تحقيق در اين مطالعه توصيفي- تحليلي است كه بخش عمده اي از داده هاي آن بر اساس مطالعات ميداني از سطح منطقه جمع آوري شده است. جامعه آماري تحقيق 1315 خانوار که با روش کوکران 250 خانوار به عنوان نمونه تعيين و به روش نمونه گيري تصادفي سيستماتيک انتخاب شده است. يافته هاي مطالعه بر اساس نتايج به دست آمده از آزمون رگرسيون چندمتغيره نشان ميدهد که شدت تاثير متغير سرمايه اجتماعي بر مشارکت زنان روستايي 0.610 است که بيانگر تاثير متوسط و مثبت سرمايه اجتماعي بر مشارکت پذيري زنان روستايي مي باشد. سرمايه اجتماعي بيشترين تاثير را در ميزان شکل گيري انواع مشارکت زنان در روستاها داشته است، به طوري که به تنهايي 38.8 درصد از تغييرات مشارکت را تبيين ميکند. از سوي ديگر رابطه قوي بين سرمايه اجتماعي و انواع مشارکت در سطح روستاهاي منطقه وجود دارد. با توجه يافته ها، راهكارهايي شامل تجهيز و سرمايه گذاري در امور اقتصادي روستاها، آموزش زنان و دختران روستايي، تشكيل بانك اطلاعاتي براي شناسايي قابليتهاي زنان روستايي، ارتقاي آگاهي هاي آنان نسبت به حقوق، توانمندي ها و استعدادهاي خود و مزاياي مشاركت در جامعه از طريق آموزش و رسانه هاي گروهي و غيره پيشنهاد شده است.

 نسخه قابل چاپ

يکي از مهمترين زيرساختهاي سيستم حمل و نقل، پارکينگها هستند که نقش عمده اي در کاهش پارک حاشيه اي و رواني ترافيک ايفا مي کنند. پارکينگ ها زماني مي توانند کارايي لازم را داشته باشند که در مکان مناسبي احداث شوند. مديريت پارکينگ يکي از مهمترين ابزار در مديريت شهري است. سيستم اطلاعات جغرافيايي که علم و فناوري تجزيه و تحليل داده هاي مکان مرجع مي باشد، توانايي تلفيق تعداد زيادي پارامتر را به صورت همزمان دارد. سيستم اطلاعات جغرافيايي، سيستمي مناسب جهت تصميم گيريهاي چندمعياره مانند مکان يابي مي باشد. از مشکلات رايج در فرآيندهاي مکان يابي با استفاده از GIS، انتخاب روش وزن دهي و روش تلفيق مناسب لايه ها مي باشد. در اين مقاله ضمن ارائه الگوي مناسب جهت مکان يابي بهينه پارکينگ در ناحيه 4 منطقه 15 تهران بوسيله GIS به مقايسه روشهاي مختلف وزن دهي لايه هاي مکان يابي پارکينگ، نيز پرداخته شده است. با استفاده از روشهاي وزندهي نظير همبستگي آماري، Fuzzy AHP، AHP Three degree و Structured AHP چهار سناريوي مکان يابي پارکينگ ايجاد شده و براي تبديل مساحت سناريو در هر کلاس به امتياز، مساحتهاي به دست آمده براي هر سناريو را با توجه به روشهاي استاندارد کردن به سه کلاس مطلوبيت بالا، متوسط و پايين تقسيم گرديد. در نهايت با توجه به روشهاي محاسبه شده، سناريوي دوم يعني روش وزندهي Fuzzy AHP مناسبترين سناريو در مکان يابي پارکينگ در منطقه مورد مطالعه بود.

 نسخه قابل چاپ

پديده گرد و غبار يکي از زيانبارترين بلاياي طبيعي مناطق خشك و نيمه خشك جهان است كه مشکلات محيطي عديده اي را در اين نواحي به وجود مي اورد. استان لرستان به دليل همجوار بودن با پهنه هاي وسيع بياباني به طور مکرر در معرض گرد و غبارهاي شديد قرار مي گيرد. هدف از اين پژوهش تحليل شرايط موثر در ايجاد پديده گرد و غبار از نظر سينوپتيکي مي باشد. به همين خاطر داده هاي مربوط به گرد و غبار از شش ايستگاه سينوپتيک استان (اليگودرز، بروجرد، پلدختر، خرم اباد، کوهدشت، نوراباد) جمع اوري شده و 30 موج گرد و غباري شاخص كه ديد افقي را به شدت كاهش داده بودند استخراج شد. سپس در تحليل همديدي از بين سامانه هايي گرد و غباري شديد، دو سامانه انتخاب شده، و از نظر فشار، ناپايداري، دما، رطوبت و جهت باد در سطوح مختلف جو، و همچنين تصاوير ماهواره اي سامانه ها مورد تحليل قرار گرفتند. نتايج نشان داد فرود تراز مياني جو (سطح 500 هکتوپاسکالي)، سيستم هاي فشار سطح زمين که مهمترين ان، کم فشار منطقه خليج فارس مي باشد، و جرياني که بخاطر اختلاف دما از شرق ترکيه و شمال غرب عراق با جهت شمال غربي –جنوب شرقي به سمت خليج فارس مي وزد عامل اصلي ايجاد گرد و غبار و انتقال ان به منطقه مورد مطالعه مي باشد. منابع عمده گرد و غبارهاي وارده به لرستان شامل بيابانهاي شمال عربستان، جنوب عراق، جنوب شرق سوريه و تا حدودي شمال صحراي افريقا مي باشند.

 نسخه قابل چاپ