بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

بدون ترديد يكي از موضوعات مهم در عرصه فرهنگي، اثرگذاري متقابل فرهنگها، زبانها و ادبيات بر يكديگر است و حجم اين تاثير و تاثر بسته به ميزان قدرت و قوت هر فرهنگ مي باشد. در اين زمينه عوامل متعددي دخالت دارد كه مي توان به علل سياسي، فرهنگي، مذهبي، اجتماعي و اقتصادي اشاره كرد. در اين ميان زبان و ادبيات فارسي ضمن نفوذ در ساير فرهنگها و زبانها از تأثير فرهنگها و زبانهاي ديگر بركنار نبوده است. لكن به دليل ساختار قوي و مستحكم خود، نه تنها بنيانهاي خويش را از دست نداده، بلكه با آميختن با آنها بر وسعت و غناي خويش افزوده و از موضوعات مختلف آن زبانها مايه ور شده است. ظهور دين اسلام و پيشروي اعراب در سرزمينهاي مختلف، موجبات آشنايي دو جانبه اعراب و ساير ملل را فراهم آورد. در مدت دو قرن حكومت مستقيم اعراب بر ايران و دوره هاي پس از آن، ايرانيان با مسائل مختلف زبان و ادبيات عرب آشنا شدند كه اين موضوع در ادبيات فارسي بازتاب گسترده اي داشته است.

 نسخه قابل چاپ

ميرزا ظهيراي تفرشي از نويسندگان، عالمان و شاعران اواخر دوره صفويه و معاصر شاه عباس دوم و شاه سليمان صفوي است. ظهيرا از شاگردان محقق خوانساري عالم بزرگ اواخر دوره صفويه است و مدتي از عمر خويش را در گرجستان گذرانده و در اين مدت به تبليغ دين مشغول بوده است. چنان كه با كشيشاني كه در آنجا بوده اند مناظره هايي داشته است. آثار وي به دو دسته فارسي و عربي تقسيم مي شود. از آثار تحقيقي وي به عربي "حاشيه اي بر حاشيه شيخ بهايي بر تفسير انوار التنزيل قاضي بيضاوي" و رساله موسوم به "تلخيص المباحثات" قابل ذكر است. از آثار ادبي ظهيرابه فارسي نثر "شبنم شاداب" و "ديباچه چمن سخن" از شهرت بيشتري برخوردارند. اين نوع نوشته ها از ابتكارات نويسندگان دوره صفويه هستند و در آنها نويسنده با بهره گيري از صنايع ادبي منظره طبيعي يا مكان خاصي را به طرز ماهرانه و هنرمندانه اي وصف مي كند. از ظهيرا اشعاري نيز درتذكره ها نقل شده است كه نشان گر گرايش او به اشعار سبك هندي است.

 نسخه قابل چاپ

بهترين راه شناخت هر پديده جديد، بويژه پديده هاي ادبي و فرهنگي اين است كه چند و چون نسبت و پيوند آن را با زنجيره پديده هاي پيشين و در امتداد بستر تاريخي اش باز يابيم. يعني چگونگي ارتباط آن را با حركت كلي جرياني كه اين پديده جديد از دل آن سربرآورده است، طرح و شرح كنيم. نه اينكه آن را به صورت پديده اي جدا و بريده از متن باز نماييم.
از اين رو نگاهي به نخستين و مهم ترين نوشته ها و تامل در آراي صاحب نظراني كه به بررسي تفاوت هاي اصلي و مهم شعر آزاد (نيمايي) با شعر سنتي پرداخته اند، براي شناخت بيشتر و بهتر پديده اي مانند شعر نو بايسته مي نمايد. در اين ميان توجه به مقالات و كتابهاي موثر و راه گشايي كه نقش تاريخي و جايگاه سرنوشت سازي در شناسايي و شناساندن شعر آزاد داشته اند، مانند مقالات جلال آل احمد، مهدي اخوان ثالث، دكتر شفيعي كدكني، محمد حقوقي و دكتر پورنامداريان، به همراه سنجش اين آثار و همچنين استخراج، استنباط و طبقه بندي نكات اصلي و ويژگي هاي بنياديني كه طراح و مبدع اين شيوه جديد (يعني نيما يوشيج) در نص نوشته هاي فراوان و پراكنده خود بر آنها تاكيد كرده، بويژه با همان اصطلاحات و تعابير خاصي كه خود به كار گرفته است، سخت سودمند مي نمايد.

 نسخه قابل چاپ

حضرت آدم (ع)، در مثنوي بيانگر حركت سالكي است كه از آغاز معرفت به نهايت كمال مي رسد. آدم، پلّه پلّه از مقامات تبتل تا فنا به ملاقات الهي دست مي يابد. اين سيري كه مولانا از آدم بيان مي دارد برگرفته از قرآن و تفاسير آنست. آدم در مثنوي شيخ كاملي است كه از سوي خدا آمده است و با توبه و تضرع و دعا به سوي او باز مي گردد. مقام خليفت اللهي آدم (ع)، مشروعيت بخش، كار عارف است كه با سرلوحه قرار دادن اين مقام بواسطه شريعت كه آراستگي به اخلاق الهي است،‌ گام در طريقتي مي نهد كه او را خالي از نفس و تاريكيهاي آن مي نمايد تا سرانجام به حقيقت كه همان مقام خلافت الهي است، برسد.

 نسخه قابل چاپ

اين مقاله به بررسي تحول چند ضرب المثل رايج فارسي مي پردازد. تحول ضرب المثل ها نيز مانند تحول ديگر اجزاي زبان تابع قواعدي است كه در اين مقاله سعي در تبيين آن ها شده است. تحولاتي كه در شكل (تلفظ، املا) و معناي ضرب المثل ها به وجود مي آيد بسيار كم تر و محدودتر از تحولات عام زباني است و به اين جهت كم تر نيز مورد توجه قرار مي گيرد. در اينجا ضمن جلب توجه خوانندگان به اين مقوله، لزوم دقت در انواع اين تحولات و طبقه بندي آن ها يادآوري مي شود.

 نسخه قابل چاپ

در اين مقاله نويسنده مي كوشد با بررسي موجزي درباره "حديث" و نيز مطالعه نظر عالمان عامه درباره "اصحاب " و هم چنين تحليل نظر مولوي در كتاب مثنوي،‌نشان دهد كه براساس تصريح نصّ قرآني و اخبار و احاديث منقوله در كتب اهل سنت و شواهد تاريخي، حديث مشهور منتسب به حضرت خاتم صلي الله عليه و آله - "اصحاب من به منزله ستارگانند از هر يك تبعيت كنيد هدايت را يافته ايد " - كه بسيار مورد استناد علماي عامه و نيز مولوي در مثنوي است، حديثي جعلي است كه با عقل و نقل در تاريخ مسلم همخواني ندارد.

 نسخه قابل چاپ

مقاله حاضر به بررسي رابطه ذهن و زبان در بينش كلامي ـ عرفاني بهاء ولد اختصاص دارد. تنها اثري كه از بهاء ولد به يادگار مانده، "معارف " نام دارد كه از زباني هنري و تصويري برخوردار است؛ بدين معني كه در آن از ابزارهاي بلاغي و صور خيال به فراواني استفاده شده است. در اين جا كوشش بر آن بوده تا چگونگي تاثير جهان بيني بهاء ولد در شكل گيري زبان هنري او بررسي شود و در مورد تبادل صورت و معني با يكديگر از ديدگاه اين عارف برجسته نيز سخن به ميان آمده است.

 نسخه قابل چاپ

در اين مقاله رمز به عنوان يكي از حالات هنجارگريزي معنايي پذيرفته شده است. به اين مفهوم كه واژه اي، كه بر مفاهيم و اشيا ويژه دلالت دارد از قيد معناي ظاهري خود كه منطبق با هنجارهاي معنايي زبان است رها شده و با دستيابي به افق هاي معنايي تازه و گسترده تر نمادي شده و به نمايندگي از مفاهيم و اشياء ديگر رسالت پيام آوري خود را به مرتبه بالاتري مي رساند.
و ادبيات را به جاودانگي رهنمون مي شود. نيما با استفاده از معناي ظاهري كلمات و در عين حال گسترده تر كردن مفاهيم آنها به خلق و آفرينش رمزهايي كه ويژه خود او هستند پرداخته و به جاي اشاره مستقيم به مفاهيم مورد نظرش، آنها را در قالب واژگان رمزي ريخته تا آن مفاهيم بر اهلش آشكار شوند يعني هر كس متناسب با گنجايش و ظرفيت فكري خويش از شعر نيما بهره لازم را ببرد.

 نسخه قابل چاپ

در مقاله با ذکر مقدمه اي پيرامون اهميت شناخت هستي به نقطه اشتراک بين فلسفه و عرفان يعني وجود پرداخته مي شود. مباحث وجود به عنوان بديهي ترين مفهوم و در عين حال پيچيده ترين حقيقت در حکمت متعاليه جاي مي گيرد اشاره اي گذرا به نظر ملاصدرا پيرامون وجود شده است و سوالهاي متعدد عميقي که در تعريف و شناخت وجود مطرح بوده اند. آنگاه به اختصار براهين هفت گانه از فصل آخر تحرير التمهيد بيان شده است. در حد مجال برهان صديقين طرح شده است، محور ديگر بيان عقايد استاد عصار در تعريف باب وجود است. مختصرا به نظر آيه اله العظمي قزويني در تعريف "وحدت وجود" اشاره شده است. اين مقاله مقدمه طرح مساله است براي پرداختن به آرا ابن عربي و حضرت امام خميني (ره) که در قسمت بعد بدان مي پردازيم.

 نسخه قابل چاپ

شيوه مولانا جلال الدين در سرودن مثنوي معنوي، تفسير و توضيح و حل مشکل هايي است که صدها سال پيش از حوزه هاي دانشمندان علوم اسلامي مطرح بوده است. مشکل هايي از نادرست فهميدن مساله هاي عقلي، برخاسته از قرآن کريم و حديث هاي رسيده از رسول اکرم (ص). آنچه در اينجا در معرض مطالعه و قضاوت خوانندگان محترم قرار مي گيرد، بحثي است که درباره استفاده مولانا از برخي حديث ها و نشان دادن دو سه نمونه از آن، چنانکه در جاي ديگر نوشته ام روش مولانا در طرح اين حديث ها روش و اعظان و مذکران قديم است. آنان آيه اي از قرآن يا حديثي از رسول (ص) و يا امامان (ع) را بر مردم مي خواندند و بحث درباره آن را آغاز مي کردند. نه به ماخذ داستان توجه داشتند و نه به درستي و يا نادرستي حديث، چرا که غرض گرفتن نتيجه اي بود که در آن بحث انتظار داشتند.

 نسخه قابل چاپ

استاد دکتر زرين کوب با بعدهاي ادبي و تاريخ انگاري و عرفان و ايران شناسي و آشنايي به زبانهاي عمده دنيا و ماخذ فرنگي آثاري ابداع کردند که شيوه ادامه اين آثار با شيواترين و سخته ترين قلم صورت گرفته در اين مقاله با پژوهش سبکي نثر اين استاد بويژه در آثار وي از جمله بحر در کوزه، پله پله تا ملاقات خدا، فرار از مدرسه با ارايه شواهد تدوين گرديده و در پايان خاطره هايي از آن بزرگ ياد شده است.

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

در نيم قرن اول دوره مغول، به علت مصائب پياپي که بر ايران و ايرانيان وارد آمد زبان فارسي تا حدودي راه انحطاط و سستي پيمود. دوره اي که مورد مطالعه ماست از آخرين سالهاي قرن هشتم آغاز شده، تا چند سالي ازآغاز قرن دهم امتداد مي يابد. توجه به علم و ادب و هنر به وسيله امرا و اميرزادگان تيموري امري است که گويي جزو فطرت و خوي طبيعي آنان بود. از انواع شعر که در عهد تيموري زياد مورد توجه و علاقه شعرا بوده غزل است. غزلهاي اين عهد بيشتر متضمن افکار و مضامين دقيق بود.

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ