بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

در شاهنامه، عنصر پادشاهي در آغاز براي پيروزي نيکي بر بدي تلاش مي کرد و وظيفه اش ايجاد نظم و نظارت بر آن بود و راستي و نظم، دين و راه يزدان تلقي مي شد که پادشاه بايد از آن محافظت مي کرد و در مقابل هر چه آنرا به خطر مي افکند به مبارزه برمي خاست اما از دوره گشتاسپ، تلقي که از دين نسبت به حکومت و جامعه بود دگرگوني بيشتري يافت و پادشاه بايد دين را مي آموخت و آنرا جزو ارکان اصلي حکومتش مي ساخت.

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

يکي از راههاي بازشناخت انديشه ها و نوع نگرش و تلقي شاعران به جهان هستي شناخت رگه هاي فکري از بستر اشعار آنان است. در قطعات ابن يمين نوع تعريف و نگاه او به جهان و دنيا و فلک بخوبي ترسيم شدني است «دنيا گريزي و جهان ستيزي» از موضوعاتي است که در تمامي دواوين شعر فارسي مورد توجه شاعران بوده است. ابن يمين هرگز به جهان روي خوش نشان نداده و همواره از ناپايداري، بي وفايي، کينه ورزي فلک فرياد برآورده است با بيان تعابير و ترکيبهايي چون: جهان پرفن، سياه کاري فلک، دنياي سراب مانند، گردون دون نواز، فلک سفله پرور، چرخ بدعهد، دور ناموافق، سراي فريب و جهان چون گرگ پير در مي يابيم که در تفکر فلسفي ابن يمين نوعي واقع گرايي مشهود است. در ديوان حافظ، عطار سنايي، رودکي، نظامي، خاقاني، مسعود سعد سلمان و ديگران به مضامين مشترک و مشابهي نيز بر مي خوريم.

 نسخه قابل چاپ

در اين مبحث، نويسنده کوشيده است تا با بياني استدلالي، موضع خود را در قبال مقوله «هرمنوتيک» در عرصه تفسير و تاويل شعر امروز ارايه دهد. در نظرگاه او شعر امروز از حيث قابليت هرمنوتيک تابع برخي شرايط و وسايط است که بدون توجه به آنها، نمي توان يا به دشواري مي توان به حقانيت ابعاد و آفاق معنوي شعر و ادبيات امروز رسيد.

 نسخه قابل چاپ

سليمان سومين پادشاه قدرتمند بني اسراييل، پيامبري است که خداوند به او زبان مرغان را آموخته، باد را مسخرش گردانيده و ديوان را مطيع او نموده است. مولوي با عنايت به جايگاه سليمان در سلطنت و نبوت، با بيان داستان او در مثنوي، به تفسير عرفاني از سرگذشت او در قرآن مي پردازد. آنچه بيش از هر چيز برداستان سليمان سايه افکنده است، سيماي اساطيري شخصيت اوست که با عناصري چون مور، ديو، هدهد، باد، خاتم و ... گره خورده است.

 نسخه قابل چاپ

دجال در فرهنگ ديني، نام موجودي اهريمني است که پيش از ظهور "موعود" نهايي امم به شرانگيزي و خيرستيزي مي پردازد و دوراني از سلطه ستم و فساد و شر در جهان به وجود مي آورد و در فرجام خويش به دست "موعود" نابود مي گردد. در اين مقاله، نويسنده کوشيده است به اختصار تصويري از اين موجود در اديان ديگر و سپس در فرهنگ اسلامي عرضه کند و در نهايت از منظر خاقاني، اين موضوع را بررسي کرده پيش چشم مخاطب گرامي قرار دهد.

 نسخه قابل چاپ

در متون نظم و نثر عرفاني، اصطلاحاتي وجود دارد که اهل تصوف و عرفان در آثار خود، تعبيري خاص از آنها نموده اند، از جمله آنها دو اصطلاح «فقر» و «کفر» است که در اغلب متون عرفاني به معني لفظي و حقيقي خود به کار نرفته اند، بلکه عرفا آنها را در معاني عرفاني خود به کار برده اند. در اين مقاله معاني اين دو اصطلاح بر اساس برخي از متون معتبر عرفاني از جمله ترجمه رساله قشيريه، کشف الاسرار، تمهيدات و نامه هاي عين القضاه، مصباح الهدايه، منطق الطير، مثنوي معنوي، اورادالاحباب، اوصاف الاشراف شرح گلشن راز و ... مورد بحث و بررسي قرار گرفته است، و تقريبا مهمترين و رساترين تعريفي که نويسندگان اين آثار از فقر و کفر نموده اند، ذکر شده است.

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

قرن نهم، قرن افول و تدني كامل تمدن و فرهنگ ايراني و ادب فارسي است. شاعران اين قرن نيز به جاي ابداع و آفرينش آثار ارزشمند ادبي، تماما گرفتار ركود و سكون و جمود هستند و در دام تقليد و تتبع آثار گذشتگان و ستايشگري فرومايگان گرفتار آمده اند. انواع سرقات شعري رواج كامل دارد. شاعران از پيشه و هنر شاعري خود ملول و ناراضي هستند و از اين فن بيزاري مي جويند.
عبدالرحمان جامي ـ آخرين شاعر نامدار اين دوره ـ هم كه يكسره مشغول تتبع و تقليد از پيشينيان و معاصران خويش است، از هنر شعر و شاعري سخت اظهار بيزاري و ناخشنودي مي كند و ديگران را از اين كار برحذر مي دارد. جامي با وجودي كه خود ستايشگري ماهر است از ستايشگران انتقاد مي كند. با وجودي كه متهم به سرقت شعري است،‌ ديگران را از اين اتهام بي نصيب نمي گذارد و چون تمام عمرش صرف تتبع در ديوان شعر گذشتگان شده است، تاثيرات فراواني از آنها گرفته و نام بسياري از آنها را در ديوانش آورده است. و گاه نسبت به بعضي از آنها اظهار ادب و ارادت كرده و گاه خود را از آنها برتر و بالاتر پنداشته است.

 نسخه قابل چاپ

اين مقاله در برگيرنده جلوه هاي انديشه مدرن در اشعار ملك الشعرا بهار، شاعر بزرگ معاصر مي باشد. نويسنده مي كوشد اصول اساسي مدرنيته اروپايي را كه عبارتند از: سكولاريسم، عقلانيت، اسطوره زدايي، نفي گذشته، انسان مداري و… در شعر بهار جسته، يافته و تحليل كند.

 نسخه قابل چاپ

مقاله حاضر سعي در بررسي يكي از حكايتهاي بوستان در چارچوب نقد بلاغي و ادبي دارد و كوشيده است ضمن احترام به ميراث قدما و توجه به كلمات از دقت در كلام نيز بازنماند و بكوشد تا حكايت را به عنوان يك داستان منظوم محك بزند و از ظرافتهاي سخنور در پرداخت متن و هنر داستانسرايي پرده بردارد.
حكايت اين است كه سعدي در باب چهارم بوستان، خاطره اي از خويش در قالب حكايت تصوير مي كند؛ وصف حال دانشمندي كه به دليل ظاهر ساده اش مجلسيان وي را تحويل نمي گيرند. اما چون بزرگان از حل مساله اي عاجز مي مانند، چنان مشكل گشايي مي كند كه همگان مبهوت دانشش مي شوند. قاضي از كرده خويش پشيمان مي شود، معرف به دلجويي بر مي خيزد خلعت پيشش مي آورد ليكن زبان آور كهن جامه ضمن رد پيشكش، كارشان را نقد مي كند و به تيغ كلام انتقام كشيده، مجلس را ترك مي گويد. قاصد به دنبالش مي رود و اثري نمي يابد، پرس و جو مي كند تا آنكه از ناشناسي مي شنود: با اين اوصاف، كسي جز سعدي نمي تواند باشد.

 نسخه قابل چاپ