بانک مقالات جغرافیا

سرزمين سند از قرن ششم ق.م تا قرن دوم ميلادي پذيراي اقوام ايراني و يوناني بود که اين سرزمين حاصلخيز را يکي پس از ديگري به تصرف خود در آوردند. هر يک از اين اقوام، سعي نمودند تا پس از استقرار در منطقه، مظاهر تمدني و ديني خود را به نوعي در آنجا گسترش دهند. از بارزترين عناصر فرهنگي اقوام بيگانه در منطقه سند مي توان به شهر باستاني تاکسيلا اشاره نمود که توسط يوناني ها و بر اساس سبک شهرسازي آنان بنياد گذاشته شد. پس از يوناني ها، اقوام سکايي (هند و سکايي و هند و پارتي) اين شهر را به عنوان پايتخت برگزيدند. سکاها ضمن پيروي از عناصر معماري، هنر و شهرسازي يونانيان، برخي از عناصر ايراني را نيز به آن افزودند. چنان که معبد جنديال، واقع در دروازه شمالي تاکسيلا داراي شکلي ترکيبي از عناصر معماري يوناني و ايراني گرديد.
در اين مقاله سعي شده است تا ضمن بررسي معماري اين معبد، تاثير و ميزان نفود عناصر يوناني و ايراني در آن مشخص گردد و آنگاه بر اساس مدارک و شواهد تاريخي و باستان شناسي، تعلق آن به کيش مذهبي مربوط به آن و نوع مراسمي که در آن جا برگزار مي گرديد، روشن شود.

 نسخه قابل چاپ

محمد اقبال لاهوري شاعري مبارز و آرمان خواه و يکي از چهره هاي فکري و انساني درخشاني است که فرهنگ بارور اسلامي را به جامعه بشري معاصر هديه کرد. اين داناي راز و متفکر بزرگ شرق در مقولات فکري خويش، يک ارزيابي مجدد از انسان را بر پايه هاي اصول قرآني و جايگاه و مقام عالي انسان پايه گذاري کرد. اين فيلسوف نوانديش اسلامي و تالي عــنقاي قاف مــعرفت، مولوي، معتقد است که انسان، اين نسخه نامه الهي، به عنوان لطيفه غيبي و هدف و نتيجه همه جريانات آفرينش کائنات و اسم اعظمي که فکر و انديشه او تجلي گاه وجود عالم اسرار و رموز است، مي تواند با خودآگاهي، خوديابي و يافتن شخصيت متعالي خويش، به عنوان انسان آرماني و کامل، جانش را آيينه صفات الهي گرداند و از اسرار آفرينش آگاهي يابد و موجودي پايدار ، شاهدي بيدار و سالکي راه يافته و کليد همه معرفت ها گردد. در اين مقاله فلسفه و مراتب «خودي» و جايگاه «انسان آرماني و کامل» (انسان بخود) در دستگاه فکري معمار بزرگ تجديد بناي تفکر اسلامي و ماهتاب شام شرق، اقبال لاهوري، به روش توصيف مورد بررسي قرار گرفته است.

 نسخه قابل چاپ

توسعه به مفهوم تحول كيفي و گذار از دوره اي به دوره ديگر، مستلزم ايجاد تغيير همه جانبه در ابعاد اقتصادي، سياسي، فرهنگي، اجتماعي و ... است. توسعه، فرايندي در هم تنيده و داراي ابعاد گوناگوني است. توسعه جهان آينده، مبتني بر اقتصاد دانش محور به زودي فراگير شده و شکل جديدي از رفتارهاي مدرن اقتصادي را در جامعه بشري به وجود خواهد آورد. اين مقاله با بيان توصيفي و روش کتابخانه اي سعي دارد ضمن تبيين جايگاه و اهميت دانش پايگي اقتصاد و نقش آن در حصول توسعه پايدار روند رو به بهبود و حرکت در مسير توسعه هند را مورد بحث قرار دهد که مي تواند به عنوان الگويي ارزشمند و قابل انجام براي رسيدن به توسعه در نظر گرفته شود. از جايي که در اين تحقيق مي خواهيم وجود رابطه بين دانش پايگي و توسعه پايدار را توصيف کنيم، روش تحقيق همبستگي مي باشد. با بررسي وضعيت هند به عنوان يک الگوي موفق در سال هاي اخير در زمينه دانش پايگي، معلوم مي شود که اين کشور راه درستي را انتخاب نموده و در اين زمينه به موفقيت هاي چشم گيري دست يافته است که اگر ايران نيز اتخاذ چنين برنامه هايي را در دستور کار خود قرار دهد، دست يابي به اين مهم امري ممکن و قابل حصول خواهد بود.

 نسخه قابل چاپ

علامه اقبال عقيده و انديشه خويش درباره زندگي و رمز و راز آن را در اشعارش بازتابي روشن داده  است. مضامين بلند عشق، ايمان، اميد و آرزو، تلاش و کوشش، حرکت و پويايي، آينده نگري و خودشناسي در آثار اقبال جايگاه روشن و گسترده اي دارد و آنگاه که اين مضمون را با مفهوم زندگي پيوند مي دهد، درخشش و جلوه ديگري پيدا مي کند. اقبال آرزو و اميد را سرمايه اصلي زندگي، و زندگي را گنجينه دار اين سرمايه ارزشمند مي داند. خودي، خودشناسي و خودسازي از نظر علامه اقبال با قداست طوف حرم برابر است. وي آزاده زندگي کردن و از زير بار ناملايمات رستن و قد خم نکردن در برابر ديگران را از رموز زندگي مي داند:
زندگي از طوف ديگر رستن است                                    خويش را بيت الحرم دانستن است
اقبال با توجه به آيات قرآن کريم سير انفسي را براي انسان لازم و ضروري مي شمارد و به تعبيري زيبا در خود نگريستن و به شناخت خود رسيدن را چون مجموعه و خلاصه نوري مي داند که در فطرت ما نهان است و ظهور و بروز جرقه هاي آن، راه درست زندگي را براي ما نمايان ساخته، ما را به سوي هدايت و کاميابي رهنمون مي سازد:
نقطه نوري که نام او خوديست                                      زير خاک ما شرار زندگيست

 نسخه قابل چاپ

شرح حال زندگي امير حسن سجزي کاملا آشکار نيست و آن اطلاعاتي که به دست رسيده به وسيله تذکره ها و کتب تاريخي است. تذکره ها نشان مي دهند که حسن سجزي در زمره شعرا و صوفيه کرام شامل بوده و معمولا تذکره نويسندگان اجمال نويس بودند و بعد از مطالعه چند تذکره از جمله "سيرالاوليا" نوشته امير خورد و "سيرالعارفين" از شيخ جمالي و "اخبارالاخيار" از محدث دهلوي و تذکره "بهارستان" نوشته شاهنواز خان و کتب تاريخي از جمله "تاريخ فيروزشاهي" از ضياالدين برني و "تاريخ هند" نوشته محمد قاسم فرشته که در دوره پادشاه مغول اکبر بوده است، زاويه هاي گوناگون زندگي حسن سجزي روشن شده است. مقاله حاضر از محتويات منابع مزبور بحث و مباحثه مي کند.

 نسخه قابل چاپ

پيشينه ارتباطي دره هند با جنوب شرق ايران به هزاره سوم ق.م بر مي گردد. هر چند اين ارتباط ممکن است در ادوار قبلي نيز بوده باشد اما هزاره سوم ق.م اوج اين ارتباطات مي باشد. اين دوره که از طرفي به دوره مفرغ شهرت دارد، دوره ظهور جوامع شهرنشين نيز هست. محوطه هاي روستايي با افزايش جمعيت بزرگتر مي شوند و با افزايش جمعيت، نياز جوامع به منابع غذايي نيز افزايش مي يابد. در اين اثنا مناطقي که داراي شرايط آب و هوايي بهتري بودند، بعنوان قطب هاي کشاورزي عمل مي کردند. در مقابل مناطقي نيز وجود داشتند که به دليل شرايط مناسب معادن خصوصا سنگهاي نيمه قيمتي حايز اهميت بودند. در اين دوره که جوامع گسترش پيدا نمودند، نياز جوامع به کالاهاي لوکس نيز افزايش يافت و ايجاد ارتباط بين اين مناطق برخي ديگر از محوطه ها را مطرح کرد. با يک نگاه کلي متوجه مي شويم که با يک سيستم بزرگ مواجه هستيم که منافع زير سيستم هاي آن به هم گره خورده است.
هدف مقاله حاضر اين است تا ضمن معرفي بخشي از اين سيستم عظيم در هزاره سوم ق.م به چگونگي ارتباط محوطه هاي جنوب شرق ايران و دره هند بپردازد. زير سيستم هايي که چنان بهم گره خورده بودند که با کوچکترين مشکلي در بخشي از اين سيستم ممکن بود کل سيستم دچار مخاطره گردد. همين امر يعني ارتباط محوطه هاي فوق از مهمترين ضروريات اين تحقيق است تا از طريق آن بتوان به درک مناسبتري از تمدنهاي فوق رسيد. در اين مقاله سعي شده است تا با بهره گيري از مطالعات کتابخانه اي و ميداني به هدف فوق دست يابيم.

 نسخه قابل چاپ

بمبئي از شهرهاي بسيار مهم بندري و تجاري ايالت مهار اشتراي هند است. اين شهر در قرن سوم قبل از ميلاد جزء امپراطوري ماوريا بود. اکبرشاه، پادشاه مغولي هند بخش شمالي آن را ضميمه قلمرو خود کرد. در سال 1534 م پرتقالي ها آن را به تصرف خود در آوردند و در سال 1661 م آن را به انگلستان واگذار نمودند. اين شهر در فاصله سال هاي 1668ـ 1858 م مرکز اصلي شرکت هند شرقي بريتانيا بود. آثار فراواني از دوره حکومت مسلمانان و سپس حکومت انگليسي ها در بمبئي به يادگار مانده که آن را مورد توجه گردش گران سراسر جهان قرار داده است. وجود پارسيان هند و جايگاه آنان در شهر بمبئي نيز از مطالب مهم و قابل بررسي در اين شهر مي باشد.
مقاله حاضر کوششي ست براي شناساندن يکي از بنادر صنعتي، تجاري، فرهنگي و ديدني هند که روزي از نظر انگلستان «دروازه هند» بود.

 نسخه قابل چاپ

مهاجرت نه تنها يک جا به جايي جغرافيايي و يک حرکت جمعي است بلکه متضمن گونه اي تحرک اجتماعي و فرهنگي نيز هست و مستقيم يا غيرمستقيم تابع موازين و قوانين کلي حاکم بر جامعه است.
از نظر سياسي در طول هزار سال نهاد حکومتي هند، بر اساس يک پديده مهاجرتي شکل گرفته است. سلاطين دهلي و دکن، گاهي ترک، گاهي افغان و زماني نوادگان تيمور و مغول بودند و اغلب دستگاه حکومتي به وسيله شخصيت هاي غيربومي و مهاجر اداره مي شد.
تاريخ درباره اولين گروه هاي مهاجر ايراني روايت مي کند که در سده هشتم ميلادي پس از انقراض حکومت ساسانيان و گسترش اسلام، زرتشتيان (پارسيان) از ايران راهي هند شدند. در دوران مختلف چه پيش و چه پس از ورود و گسترش اسلام در شبه قاره، ايرانيان از طبقات مختلف به اين سرزمين مهاجرت مي کردند. به سبب موقعيت ها و شرايط مختلف، مهاجرت ها گاه به صورت انفرادي و گاه به صورت گروهي و جمعي صورت مي گرفت..
اين مهاجرت ها در دوره هايي از تاريخ بيش تر بوده است. 1- حمله اعراب، 2- يورش هاي غزنويان، 3- تهاجم مغولان، 4- سياست هاي عصر صفويه.
گروه هايي که از ايران به هند مهاجرت کردند: 1. دسته اول، اهل علم و قلم بودند. 2.گروه دوم، عرفا و صوفيان، 3.کساني نيز بودند که به طمع جاه و مقام به اين ديار کوچ کردند.
دلايل متعددي براي مهاجرت ايرانيان به هند ذکر شده است. که عبارت اند از: 1. عللي که ايرانيان را به رغبت و اختيار به سوي هند روانه مي کرد. 2. عللي که ايرانيان را وادار به مهاجرت مي کرد.

سابقه داستان نويسي در هند به دوران بسيار کهن بر مي گردد. اغلب ايرانيان، هند را با داستان هاي کليله و دمنه مي شناسند، اما اين که از داستان نويسي امروز هند تا چه حد با خبرند سوالي ست که نمي توان پاسخ درستي براي آن يافت. از يک سو مي دانيم که در اين زمينه کوشش چنداني صورت نگرفته است و از سوي ديگر در ايران با داستان فيلم هاي تجاري و بازاري امروز هند آشنا هستيم که بيش تر بعد رمانتيک و عاطفي دارند و براي به دست آوردن بازار فروش تهيه مي شوند و با حقيقت داستان نويسي نوين هند فاصله بسياري دارند. بايد گفت اگرچه در آغاز، اين، ايرانيان بودند که کتاب گران قدر کليله و دمنه را به جهانيان معرفي نمودند، اما امروز با وجود فن آوري هاي پيشرفته اطلاعاتي، دوستي هاي ديرينه و پيوندهاي عميق و محکم ميان دو ملت؛ هنوز آشنايي اغلب مردم ايران با داستان نويسي مدرن هند بسيار اندک است.
اين مساله ما را بر آن داشت تا تاريخچه اي از داستان نويسي معاصر به زبان هندي را از نظر خوانندگان علاقه مند بگذرانيم.

 نسخه قابل چاپ

مرشد قليخان، اولين نواب مرشد آباد بود که از مرکز اين ايالت بر بنگال، بيهار، و اريسا حکومت مي کرد. او موسس حکومت مستقل ايالتي محسوب مي شود. مرشد قليخان به ضرب سکه مرشد آباد پرداخت و مسجد معروف کترا را بنا کرد. او، همچنين زبان فارسي را تعالي بخشيد و به صورت زبان رسمي هند در آورد. در کنار مسجد بزرگ کترا، بناي توپخانه اي وجود داشت که توپ بزرگ «جهان گشا» ـ که گفته مي شود از ترکيب هشت فلز از جمله: طلا، نقره، مس، سرب، روي، جيوه، آهن و قلع ساخته شده بود - در آن جا قرار داشت. اين توپ در حال حاضر در موزه ويکتوريا در معرض تماشاي عموم است.

 نسخه قابل چاپ

در اين مقاله، نگارنده بر آن است که احوال، آثار و افکار مسعودبک را به عنوان حلاجي ديگر در تصوف اسلامي مورد بحث و نظر قرار دهد. بدين سبب به معرفي چهار طريقه از مهمترين طرايق صوفيه در شبه قاره پرداخته و مسعودبک را در ميان طايفه چهارم (چشتيه) در مطالعه آورده، نتيجه مي گيرد که معماران کاخ بلند تصوف، ايرانياني بودند که به قصد گسترش دين مبين اسلام به آن سرزمين مهاجرت نموده و درفش اسلام را در لباس زبان پارسي در شبه قاره برافراشته اند. سپس مسعودبک را از نگاه تذکره نگاران نگريسته و افکار صوفيانه او را که سبب قتل وي شده است در ترازوي بررسي نهاده است و در پايان آثار منثور و منظوم وي را معرفي نموده و جايگاه او را در ميان مشايخ صوفيه مشخص کرده است.

 نسخه قابل چاپ

سرزمين سنداز آغاز حکومت خاندان سومرا (از قرن 11 تا 13 م) تا حکومت انگليسي ها (1843 تا 1947 م) سهم بسزايي در ترويج زبان و ادب فارسي داشته است و در طول اين دوران کتاب هاي فارسي ارزنده اي در سند به رشته تحرير درآمده که علاوه بر شعر و ادب و تاريخ، شامل تذکره نويسي فارسي نيز مي شود. در اين مقاله به اختصار به معرفي برخي از تذکره نويسان سند پرداخته خواهد شد که در جهت احياي زبان و ادب فارسي خدمات شاياني را ارايه داده اند و احوال و آثار شعرا، نويسندگان، عرفا و بزرگان دين را با تحمل زحمات بسيار به ثبت رسانده اند و براي ما اطلاعات وافري را فراهم ساخته اند.

 نسخه قابل چاپ

حوادث و رخدادهاي طبيعي مانند زلزله، سيل، ناپايداري دامنه ها، بارها زندگي را در روستاهاي منطقه دشت هالاکو در شمال غرب استان آذربايجان شرقي تحت تاثير خود قرار داده و خسارات و تلفات جاني زيادي به بار آورده است. اصولا همه مناطق طبيعي زمين براي استقرار سکونتگاه هاي روستايي مناسب نيستند و اکثر روستاها در معرض تهديد جدي عوامل مختلف طبيعي و ژئومورفولوژيکي هستند و آسايش زيستي مردم را سلب کرده اند. شرايط توپوگرافي به عنوان عامل فيزيکي، بستر و پهنه استقرار و توسعه کالبدي روستاها تفاوت آشکاري از جهت، شيب، ليتولوژي، ساختارهاي زمين شناسي، مورفولوژي دامنه ها، عناصر اقليمي و وضعيت پوشش گياهي دارند. تعدادي از روستاها در کوهستان هاي خشن قرار دارند و بعضي در کوهپايه ها و دشت ها واقع شده اند. در اين مقاله مطالعات ميداني اساس کار بوده و هدف آشکار کردن تنگناهاي ژئومورفولوژيکي روستاها است. مخاطرات محيطي و ژئومورفولوژيکي در دو گروه درون زاد (آندوژنيک) و برون زاد (اگزوژنيک) مورد مطالعه قرار گرفته است. منطقه از نظر فعاليت هاي دورن زاد بويژه زلزله مورد تهديد جدي قرار دارد و به عنوان پرخطرترين عامل به حساب مي آيد و از جهت مخاطرات برون زاد، ناپايداري دامنه ها و سيل روستاها را تهديد مي کند. بحراني ترين و مخاطره آميزترين وضعيت را در روستاهاي مرتفع کوهستاني بويژه روستاي هرزند عتيق مي توان مشاهده کرد.

 نسخه قابل چاپ

نگرش سنتي در زمينه مديريت بحران آتش سوزي، بر اين باور بود که مديريت بحران يعني فرونشاندن آتش، به اين معني که مديران بحران در انتظار خراب شدن امور مي نشينند و پس از بروز ويراني سعي مي کنند تا ضرر ناشي از خرابي ها را محدود سازند، ولي به تازگي نگرش به اين موضوع عوض شده است. بر اساس معناي اخير، همواره بايد مجموعه اي از طرح ها و برنامه هاي عملي، براي مواجهه با تحولات احتمالي آينده در داخل سازمان ها تنظيم شود و مديران بايد درباره اتفاقات احتمالي آينده بينديشند و آمادگي رويارويي با وقايع پيش بيني نشده را کسب کنند. يکي از اين طرح ها و برنامه هاي عملي، آموزش و مشارکت شهروندان در برنامه هاي مختلف ايمني شهري است. اين طرح با توجه به بررسي نمونه هاي اقدامات صورت گرفته در کشورهاي پيشرفته، از جمله اقدامات کم هزينه با بازدهي بسيار بالا و موثر محسوب مي شود. با توجه به اينکه اين امر در کشور ايران به عنوان يکي از کم رنگ ترين مسايل در تصميم گيري ها مدنظر است و نتيجه اين امر وجود ضعف فرهنگ ايمني در بين شهروندان ايراني است، ضرورتا به بررسي نقش آموزش و به دنبال آن مشارکت شهروندان در پيشگيري از حريق هاي احتمالي مي پردازد. بر اساس ابعاد و اهداف، نوع تحقيق کاربردي- توسعه اي و با توجه به ماهيت موضوع، روش انجام پژوهش، توصيفي و تحليلي مي باشد. در پايان، نتايج اين بررسي نشان مي دهد که آموزش عمومي و افزايش آگاهي جامعه با شيوه هاي مختلف از مهم ترين جنبه فعاليت هاي پيشگيرانه براي تامين ايمني در شهرها مي باشد.

 نسخه قابل چاپ

در مجموعه نيازهاي اوليه انسان، اسکان دومين نياز حيثيتي او پس از پوشاک قرار مي گيرد و اگر توسعه يافتگي يک جامعه روستايي را منوط به تامين و افزايش عزت نفس عقلاني آن بدانيم، کيفيت و تداوم دسترسي افراد را به مسکن روستايي مي توان يکي از ارکان توسعه روستايي دانست. در اين مقاله سعي شده است شاخص درجه رفاه سکونتي خانوار براي مناطق روستايي استان هاي کشور در سال 1382 محاسبه شود، زيرا اين شاخص يکي از شاخص هاي اساسي رفاه اجتماعي محسوب مي گردد. تکنيک هاي مورد استفاده در اين تحقيق، روش هاي تحليل عاملي و تحليل واريانس يک طرفه بوده است. در اين محاسبه شاخص هاي اقتصادي، کالبدي و اجتماعي مرتبط با مسکن روستايي مورد بررسي قرار گرفته اند. استان هاي مازندران، ايلام، چهارمحال و بختياري و اصفهان در بهترين وضعيت و استان هاي سيستان و بلوچستان، زنجان، کرمان و کرمانشاه در بدترين وضعيت از نظر شاخص درجه رفاه سکونتي خانوار قرار گرفته اند.

 نسخه قابل چاپ