بانک مقالات جغرافیا

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

«برنامه ريزي کاربري اراضي شهري» در واقع مجموعه فعاليت هايي است که محيط انساني را مطابق خواسته ها و نيازهاي جامعه شهري سامان مي بخشد و  اين مقوله هسته اصلي برنامه ريزي شهري را تشکيل مي دهد.
امروزه در اثر شهرنشيني بدون برنامه نابساماني هايي در ويژگي هاي کاربري زمين در شهرها به وجود آمده است، جهت ارتقا کيفي شهرنشيني، ساماندهي کاربري اراضي شهرها از اهميت بالايي برخوردار مي باشد و شهر خواف هم يکي از شهرهايي است که نابساماني در کاربري زمين اين شهر موجب عدم آسايش شهروندان شده است اين نابساماني ها شامل: کمبود امکانات و خدمات، عملکرد نامناسب خدمات، پراکنش غير اصولي خدمات در سطح شهر مي باشد. در پي چنين مشکلاتي مقاله حاضر با هدف سامان دهي به کل فضاي شهر و به منظور اعتلاي کيفيت زندگي شهري تدوين شده است.
در اين مقاله مشکلات و نارسايي هاي تک تک کاربري ها بطور کمي و کيفي مورد بررسي قرار گرفته است و با توجه به شرايط جغرافيايي، اقتصادي و کالبدي شهر و با توجه به مباحث توسعه پايدار و با ديدي انتقادي به بحث سرانه ها و استانداردهاي رايج در شهرسازي و با رويکردي جغرافيايي و بهره گيري از سيستم اطلاعات جغرافياييGIS  به تجزيه و تحليل کاربري ها پرداخته شده است. نتايج بررسي هاي انجام شده  بصورت ارايه وضع مطلوب براي هر يک از کاربري ها و همچنين پيشنهادها و رهنمودهاي کلي تدوين گرديد.
در پايان اين نتيجه حاصل گرديد که استناد به رقم سرانه و استاندارد مشکلات شهروندان را مرتفع نمي كند بلکه آنچه مي تواند در مرتفع كردن مشکلات موثر باشد، تنوع کاربري ها،کيفيت عملکردي کاربري ها، دسترسي و توزيع مناسب خدمات شهري مي باشد.

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

موقعيت جغرافيايي يک کشور مي تواند بر قدرت ملي و رفتارهاي سياسي آن کشور تاثيرات متفاوتي داشته باشد، درک موقعيت جغرافيايي نواحي مختلف هر کشور نيز مي تواند تاثيرات مستقيمي بر منافع آن کشور داشته باشد.
جنوب شرق ايران با دارا بودن ظرفيت هاي ژئوپليتيک فوق العاده اقتصادي، امنيتي، دسترسي، ارتباطات منطقه اي و بين المللي واجد کارکردهاي توليدکننده ي قدرت در کشور است که تاکنون مورد غفلت واقع شده و با وجود دارا بودن پتانسيل هاي فوق الذکر که ديگر مناطق ايران فاقد چنين پتانسيل هايي هستند، يکي از عقب مانده ترين مناطق کشور به لحاظ اقتصادي، اجتماعي و محيطي محسوب مي گردد. توسعه آينده کشور با توجه به موقعيت جغرافيايي و ساحلي درياي عمان وابسته به طراحي سياست هاي کارآمد و استفاده ي بهينه از کارکردهاي اين منطقه از کشور مي باشد.
اين مقاله با روش تحليلي- توصيفي با استفاده از منابع کتابخانه اي و نقشه هاي مختلف در پي تبيين واقعيت هاي جغرافيايي و پتانسيل هاي ژئوپليتيک جنوب شرق ايران بويژه کرانه هاي درياي عمان و تاثير آن بر منافع ملي ايران مي باشد.

 نسخه قابل چاپ

با بروز پديده تغيير اقليم و دخالت روزافزون بشر در اقليم جهاني دو سانحه طبيعي خشكسالي و سيل، بخش هاي مختلف كره زمين را تحت تاثير قرار مي دهند. كشور ما نيز در چند سال اخير به تناوب شاهد وقوع سيلاب ها و خشكسالي هاي شديد در برخي نقاط بوده است، بويژه آنكه بروز توام اين دو سانحه طبيعي يكديگر را تقويت مي كنند به گونه اي كه در اثر وقوع خشكسالي هاي شديد، پوشش گياهي و رطوبت خاك از بين مي رود كه اين خود عامل تسهيل كننده جريان يافتن سيلاب هاي مخرب مي باشد و از سوي ديگر بروز سيلاب هاي شديد نيز باعث از بين رفتن اراضي زراعي و شسته شدن خاك هاي حاصل خيز مي شود كه اين امر اثرات خشكسالي را در اين منطقه تشديد مي كند. در اين حوضه آبريز كه از پتانسيل سيل خيزي نسبتا بالايي برخوردار است، با اعمال يك مديريت صحيح و جامع، علاوه بر آنكه اثرات و صدمات سيلاب را مي توان كاهش و يا تخفيف داد مي توان از سوانح طبيعي، براي افزايش پتانسيل آبي موجود در منطقه نظير افزايش رطوبت خاك منطقه، تغذيه ي آبخانه هاي زيرزميني و افزايش ذخيره آب درياچه پشت سدها نيز بهره برد كه لازمه اين امر وجود يك مديريت ريسك سيل جامع و بهينه در اين حوضه آبريز مي باشد.
در اين تحقيق، حوضه آبريز (كارده) كه در نزديكي شهر مشهد واقع شده است، به عنوان مطالعه ي موردي در نظر گرفته شد و ريسك سيلاب هاي جريان يافته در اين حوضه با استفاده از سه نوع مدل آماري:
 1- توابع توزيع احتمال 2- مدل رگرسيوني 3- مدل سري زماني ARIMA  مدل سازي شد. طبق نتايج حاصل از آزمون مدل هاي به دست آمده، توابع توزيع احتمال، بخوبي قادر به مدل سازي ريسك سيلاب هاي حوضه نبودند. مدل رگرسيوني نيز به علت اينکه از يك روند كلي تبعيت مي نمود، جواب هاي قابل قبولي ارايه نمي كرد. در نهايت مدل هاي سري زمانيARIMA  از مراتب مختلف، مورد آزمون قرار گرفتند كه در نهايت مدل ARIMA(1,2,3)  بهترين برازش آماري را ارايه كرد. طبق نتايج به دست آمده از اين تحقيق، با استفاده تركيبي از اين سه مدل آماري، مي توان يك مدل مناسب براي مديريت ريسك سيلاب براي حوضه ي كارده بدست آورد كه به صورت كاربردي و عملياتي قابل استفاده بوده، همچنين نتايج اين تحقيق براي ساير حوضه هاي آبريز مشابه نيز قابل بسط و استفاده است.

 نسخه قابل چاپ

در اين مقاله ابتدا تشريح متدولوژي توسعه انساني، سپس تاثيرگذاري عوامل آن، همراه با ميزان تاثيرگذاري مورد بررسي و تحليل قرار گرفت. روش پژوهش كمي ـ تحليلي است كه از مدل ها و نرم افزارهاي رايانه اي استفاده شده است. در اين مقاله 38 شاخص به روش پيشرفته آماري به 6 عامل تقليل يافته به صورت تركيبي در عوامل معني دار ارايه گرديده است. درصد سهم هر عامل نيز در توسعه انساني مشخص شده است. برابر بررسي هاي صورت گرفته عامل اول 63% و عوامل بعدي به ترتيب 3/13، 2/7، 8/5، 7/5 و 7/4 درصد روي تغييرات توسعه انساني نواحي گوناگون كشور تاثيرگذار بوده اند. ايجاد رابطه رگرسيوني بين عوامل تاثيرگذار و درجه توسعه يافتگي نواحي نشان مي دهد اثرات عوامل دوم، سوم، چهارم، پنجم و اول معني دار بوده و اثرات عامل ششم معني دار نمي باشد. بنابراين مولفه هاي جمعيتي - آموزشي، بهداشتي - درماني و تسهيلات مسكن در اولويت اول براي توسعه نواحي كشور به ترتيب براي نواحي محروم، ميان توسعه يافته پايين و بالا و فراتوسعه يافته پيشنهاد مي گردد. مولفه هاي اشتغال، اقتصادي - اجتماعي در اولويت دوم در چارچوب برنامه دوم براي نواحي كشور از پايين به بالا توصيه مي شود. مولفه راه ها در اولويت سوم مي تواند در افزايش سطح توسعه نواحي توسعه نيافته و محروم موثر واقع گردد.

 نسخه قابل چاپ

همگام با توسعه سريع سخت افزار و نرم افزارهاي رايانه اي در دهه نود، استفاده از سيستم اطلاعات جغرافيايي براي پهنه بندي زمين لغزه ها در ايران شتاب بيشتري گرفته است. ولي استفاده از اين ابزار بدون توجه به بعضي ملاحظات مربوط به داده هاي پايه نتايج دقيقي ارايه نمي دهد.
منطقه غرب و جنوب غرب اورميه به عنوان نمونه اي از مناطق آسيب پذير در برابر واژگوني ها و لغزش هاي چرخشي جهت مطالعه در نظر گرفته شد. نخست به نظر مي رسيد كه داده هاي پايه مناسبي داشته باشد، ليكن كمبود داده ها به سرعت محسوس گرديد و با توجه به امكانات موجود هفت ويژگي زمين؛ شامل، شيب، هيدروگرافي، پوشش گياهي، خاك، سنگ شناسي، كاربري اراضي و نفوذپذيري زمين براي يك تجزيه و تحليل كارتوگرافيك كه به وسيله ي GIS انجام شد، استخراج گرديد. ولي، نتايج حاصل از اين تحقيق نشان داد كه اين داده ها اساسا داراي ضعف مقياس هستند و يا از درجه ي اعتبار كمي برخوردارند. در نتيجه، بسنده كردن به همين داده ها، تنها به تهيه ي نقشه هاي خطر خيلي كلي منجر مي شود.
تحت اين شرايط، هر چند كه نقشه هاي خطر يا حساسيت به وقوع لغزش ها، در بعضي طرح هاي عمراني و آبخيزداري كاربرد خواهند داشت، ولي براي اين كه آنها بتوانند از درجه دقت و كارايي بالايي برخوردار شوند، بررسي مفصل و دقيق مهم ترين عامل يا عوامل موثر بر وقوع زمين لغزه ها مفيد خواهد بود و در اين صورت كاربرد اين نقشه ها نيز طيف وسيع تري را پوشش خواهد داد.

 نسخه قابل چاپ

نواحي خشک و نيمه خشک بيش از 30 درصد مساحت خشکي هاي سياره زمين را در بر مي گيرد. مطالعه دقيق خصوصيات نظام هاي آبياري در اين نواحي مي تواند زيربناي مناسبي جهت برنامه ريزي هاي محلي و ناحيه اي فراهم آورد. مطالعاتي که بر روي قنات ها و نحوه ي ذخيره ي آب و آبياري در فلات مرکزي ايران انجام شده است نشان مي دهد که سيستم هاي سنتي بهره برداري از آب و آبياري از مهمترين آثار اين کشور به شمار مي روند سرزميني که بيش از 70 درصد از وسعت آن را مناطق خشک و نيمه خشک تشکيل مي دهد.در اين تحقيق که به روش (توصيفي ـ تحليلي) انجام شده است، مشخص مي شود که مديريت سنتي نظام آبياري کشتزارهاي ينگ آباد بر اساس شرايط خاص محيط جغرافيايي به ويژه کمبود آب، تبخير شديد و مدت تابش (اختلاف طول شب و روز در دوره ي رشد گياه) شکل گرفته است.

 نسخه قابل چاپ

منطقه مورد بررسي با وسعت km2 283 درمحدوده عرض شمالي '42-°38 تا '52-°38 و طول شرقي '23-°45 تا '40-°45 واقع شده، و از جمهوري آذربايجان 5/8 كيلومتر فاصله دارد. گسترش زياد مواد آبرفتي نامتراكم و نيمه متراكم حاوي رس، سازندهاي مارني گچدار و نمكدار و پهنه هاي رسي دشت ها، بعلاوه سازند هاي سطحي غالبا ريزدانه در سطوح كم شيب ميانكوهي، زمينه براي پيدايش و توسعه ي خندق ها به وجود آورده است. فرسايش خندقي شديد در منطقه نه تنها باعث از بين رفتن خاك و پوشش گياهي مي شود بلكه مشكلاتي را براي كاركرد ماشين هاي امور كشاورزي و آبياري به وجود آورده است و لذا اهميت تحقيق بيشتر معلوم مي شود. نتايج شاخص هاي اقليمي نيز نظير Ws (ميزان رطوبت موجود در سازندها)، ضريب هيدروترمال و معادله هاي مختلف، در تاييد وجود استعداد خندق زايي زياد براي منطقه مي باشند.

بيشتر خندق ها در سطح دشت ها، جايي كه شيب بسيار ملايم است شكل گرفته اند، به عبارتي با افزايش شيب ضخامت سازند هاي سطحي سست كاهش يافته و به دنبال آن طول و تعداد خندق ها كاهش يافته است. اين موضوع توسط رابطه ي رگرسيون خطي موجود بين شيب كف خندق ها با طول آنها، با ميزان همبستگي معكوس و معني دار 43% براي نمونه آماري مورد بررسي منطقه، به اثبات رسيده است.

بين طول خندق ها و ارتفاع محل پيدايش آنها رابطه ي معكوس معني دار در سطح اطمينان 95% با ميزان ضريب همبستگي 45% وجود دارد. بنابراين با افزايش ارتفاع ميزان شيب زياد مي شود ولي ضخامت مواد تخريب ريزدانه و خاك كاهش مي يابد و در نتيجه خندق هاي طويل و عميق در سطح آنها نسبت به سطوح تقريبا هموار و كم شيب، كمتر شكل مي گيرد. از طرفي، وجود رابطه معكوس، معني دار با ميزان ضريب همبستگي 40% براي پارامترهاي شيب و عمق خندق ها، در تاييد مطلب مذكور فوق مي باشد (متوسط عمق خندق هاي سطح دشت ها در حدود 2/2 متر و در محدوده كوهستان 62/1 متر مي باشد). با عنايت به نتايج تحقيق ميداني حاضر، فرسايش خندقي يكي ازعوامل مهم در ناپايداري و تخريب سازند هاي سطحي دامنه ها و قسمت هايي از دشت هاست.

 نسخه قابل چاپ