بانک مقالات جغرافیا

پژوهش حاضر به ارزيابي تغييرات سلسه مراتب شهري استان آذربايجان غربي طي سال هاي 1385-1335 مي پردازد. در اين استان شهر اروميه در طي دوره زماني مذکور همواره به عنوان نخستين شهر در راس هرم سلسله مراتب شهري منطقه قرار گرفته است، چنانکه در سال 1335 اندازه اولين شهر (اروميه) 1.9 برابر دومين شهر (خوي) و در سال  3.3 1385 برابر دومين شهر (خوي) و 592 برابر آخرين شهر (سيمينه) بوده است. هدف از اين تحقيق ارزيابي سلسله مراتب شهري استان آذربايجان غربي با استفاده از برخي مدل هاي برنامه ريزي شهري و منطقه اي است. روش تحقيق مطالعات اسنادي بوده و در تجزيه و تحليل داده ها از روش هاي آماري و نرم افزار Excel استفاده شده است. در مجموع، سلسله مراتب شهري در شبکه شهري استان آذربايجان غربي نامتعادل است و براي رسيدن به سلسله مراتب شهري مطلوب و پر نمودن خلا سکونتگاهي بايد شهرهاي کوچک و مياني تقويت شوند.

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

جلوگيري از حركت رسوبات بادي در مناطق برداشت، يك كار بنيادي است و عمليات اجرايي بايد در منطقه برداشت بيشتر متمركز شود. به منظور منشايابي رسوبات بادي منطقه ارگ نوق، از روش گام به گام (اريفر) استفاده شد. اين كار طي دو مرحله انجام مي گيرد. ابتدا جهت يابي مناطق برداشت و سپس مكان يابي به منظور جهت يابي قطاع برداشت منطقه ارگ نوق. ابتدا اطلاعات مربوط به جهت طوفان هاي گرد و خاك منطقه با تكميل پرسشنامه از ساكنان محدوده اطراف ارگ به دست آمد. سپس تصاوير ماهواره اي و عكس هاي هوايي مربوط به دو دوره زماني با يكديگر مقايسه شد و با استفاده از تصوير ماهواره اي و بازديدهاي صحرايي، مورفولوژي تپه هاي ماسه اي ارگ، تعيين گرديد. در نهايت، با مطالعه رژيم باد و رسم گلبادها، بادهاي فرساينده و موثر در تشكيل تپه هاي ماسه اي شناسايي شد. پس از مشخص شدن قطاع برداشت (جنوب غربي و شمال شرقي)، مرحله مکان يابي نقاط برداشت آغاز گرديد. در اين مرحله با نمونه برداري از رسوبات، اقدام به مطالعه کاني شناسي و مورفوسکپي رسوبات تپه هاي ماسه اي نموده و ارتباط ژنتيکي عناصر با يکديگر بررسي گرديد. ابزارهاي اين پژوهش شامل نقشه هاي توپوگرافي 1:25000، نقشه هاي زمين شناسي 1:250000، عکس هاي هوايي 1:55000 و 1:4000، تصاوير ماهواره اي منطقه مورد مطالعه، نرم افزارهاي GIS و Wind Rose Plote است. نتايج با توجه به شواهد مورفولوژي تپه هاي ماسه اي همانند: سيف ها (در بخش جنوب شرقي) و پيکان هاي ماسه اي و برخان ها در بخش غربي منطقه، شديد بودن ميزان انرژي باد جنوب غربي را نشان مي دهد. همچنين وجود درصد زياد کاني هاي آذرين (کاني سنگين) در نمونه هاي بخش غربي، زياد بودن ميانه قطر نمونه ها (293 ميکرون)، رابطه ميانگين قطر ذرات با فاصله حمل (کمتر از 20 کيلومتر)، کج شدگي برخي نمونه ها به سمت ذرات درشت دانه، ضرايب گردشدگي نيمه زاويه دار را در اکثر نمونه ها نمايش مي دهد. همچنين ضرايب هاله مانند: نمونه ها نماينده حمل آنها توسط آب بوده و نشان دهنده اين واقعيت است که منشا رسوبات تپه هاي ماسه اي در منطقه نزديک و از سطوح مخروط افکنه (دشت سر) و اراضي زراعي متروکه واقع در شرق منطقه و همچنين بستر رودخانه شور و سطوح دشت سر در بخش جنوب غرب و غرب منطقه است.

 نسخه قابل چاپ

امروزه صنعت گردشگري به عنوان يکي از صنايع برتر به شدت در حال رشد و توسعه است. در کشور ما ايران که به عنوان سرزمين چهار فصل شناخته مي شود و يکي از برترين کشورهاي جهان به جهت داشتن آثار و جاذبه هاي گردشگري است توجه چنداني به صنعت گردشگري نمي شود. در اين ميان منطقه اورامانات با سابقه تاريخي خود در استان کرمانشاه، بعد از جنگ تحميلي و احداث بازارچه هاي مرزي مقصد بسياري از گردشگران است. در اين پژوهش ضمن بررسي و شناسايي جاذبه هاي گردشگري اين منطقه، به ارزيابي تسهيلات گردشگري نيز پرداخته شده است. روش پژوهش از نوع اسنادي و ميداني است. براي تکميل داده ها و اطلاعات از مطالعات ميداني و تکميل پرسشنامه کمک گرفته شده است. با توجه به حجم نمونه، تعداد 383 پرسشنامه به طور تصادفي در بين گردشگران منطقه پر شده است و با استفاده از نرم افزار SPSS تجزيه و تحليل شده است. همچنين براي ترسيم نقشه از نرم افزار Arc Gis استفاده شده است. بر اساس نتايج به دست آمده مكان هاي گردشگري مورد بازديد گردشگران، در بيشتر زمينه ها داراي امكانات لازم براي جذب گردشگران بوده است، و با توجه به اين که بيشتر گردشگران داخل استاني بوده و براي يک روز در منطقه اقامت دارند و هدف اصلي آنها در مرحله اول استفاده از طبيعت و آب و هواي مطلوب و در مرحله بعد خريد از بازارچه مرزي جوانرود است، امکانات اصلي و مهمي چون امکانات اقامتي درجه يک، اهميتي نداشته است. گردشگران خارج استاني نيز ترجيحا از امکانات و تسهيلات مرکز استان با توجه به نزديکي به منطقه استفاده کرده اند.

 نسخه قابل چاپ

اگر بيابان زايي را تخريب اراضي در مناطق خشک، نيمه خشک و نيمه مرطوب خشک تحت تاثير تغييرات اقليمي و فعاليت هاي انساني بدانيم. شناخت ناهنجاري هاي اقليمي موثر در تشديد شرايط بياباني که موجب فاصله گرفتن شرايط اقليمي در محدوده زماني و مکاني خاص از شرايط نرمال دراز مدت مي شود به عنوان عامل اصلي يا زمينه ساز تشديد فعاليت هاي انساني امري ضروري است. به اين منظور و با استفاده از دو عنصر اصلي تشکيل دهنده ساختار اقليم (دما و بارش) در منطقه خضرآباد و با استفاده از آمار بلند مدت ايستگاه سينوپتيک يزد از سال 1956 تا 2005 تغييرات بارش، تعداد روزهاي باراني، دما، تعداد حداکثر و حداقل دما و خشکسالي به صورت روندي و در دو دوره 25 ساله به صورت مقايسه اي بررسي و تحليل شده است. نتايج حاصل از اين بررسي نشان داد که در 25 سال منتهي به سال 2005 همراه با کاهش بارش، تعداد روزهاي باراني افزوده شده و نقش موثر بارش با توزيع مقدار کمتري از آن در تعداد روزهاي بيشتري از سال کاسته شده است. افزايش دما و به دنبال آن ظرفيت رطوبتي جو، شرايط را براي تبخير فراهم نموده است. کاهش فاصله دماي حداکثر و حداقل نشانه هايي از گرمتر شدن منطقه و افزايش شرايط خشکي است. همچنين نتايج نشان داد که تغييرات عناصر مورد بررسي به نفع شرايط بياباني به طور مستقيم و يا فراهم نمودن زمينه تشديد اين شرايط به علت فعاليت هاي انساني از طريق فشار بر منابع آب و پوشش گياهي است.

 نسخه قابل چاپ

هدف اين نوشتار بررسي و اولويت بندي چالش هاي حاشيه نشينان منطقه دهلكوه شهرستان بيرجند است. جامعه آماري اين تحقيق را ساکنان منطقه دهلکوه شهرستان بيرجند تشکيل داده اند (N=2500). حجم نمونه با استفاده از فرمول كوكران 129 نفر برآورد شد. در اين تحقيق از روش نمونه گيري تصادفي استفاده شد. روش انجام اين تحقيق پيمايشي و از نوع توصيفي است. ابزار جمع آوري داده ها، پرسش نامه اي بود که روايي محتوايي آن بر اساس نظرات اساتيد فن و صاحب نظران تاييد شد. براي تعيين پايايي ابزار جمع آوري داده ها از ضريب اعتبار آلفاي کرونباخ استفاده گرديد که مقدار آن 0.79 به دست آمد. داده هاي به دست آمده با استفاده از تکنيک AHP (فرايند تحليل سلسله مراتبي) و به وسيله نرم افزارهاي Expert Choice و SPSS تجزيه و تحليل گرديد. نتايج تحقيق نشان مي دهد که مهمترين مشكلات ساكنين منطقه دهلكوه شهرستان بيرجند، كمبود امكانات ارتباطي با نسبت 0.362، كمبود درآمد و بيكاري با نسبت 0.156 است. نتايج تلفيق گزينه هاي مورد بررسي با معيارها با توجه به هدف مطالعه، نشان مي دهد كه چالش هاي رفاهي با نسبت 0.305 و آموزشي بهداشتي با نسبت 0.194، به ترتيب بيشترين و كمترين اولويت را در منطقه مورد مطالعه دارا هستند.

 نسخه قابل چاپ

آرايش الگوهاي همديد هوايي و سامانه هاي فشار در طول سال همراه با نقش عوامل محلي، موجب توليد، صعود، انتقال و انتشار انبوهي از ريزگردها در مناطق جنوبغرب، غرب و شمالغرب ايران، مي شود. در اين مطالعه، با هدف بررسي عوامل همديد موثر بر رخداد اين پديده جوي در بخش هاي غربي ايران، 10 موج گردوغباري مهم طي يک دوره آماري 5 ساله از سال 1384 تا 1388، انتخاب و مورد مطالعه قرار گرفت. بنابر اهميت موج فراگير و گسترده گردوغباري روزهاي سيزدهم تا شانزدهم تير ماه 1388، الگوهاي همديد و مکانيسم تشکيل، انتقال و انتشار گردوغبار در آن به تفصيل مطالعه شد. نتايج حاکي از اين است که؛ در تمام موارد، استقرار يک سامانه كم فشار بر منطقه خاورميانه و تقويت شرايط ناپايداري در سطح بيابان ها و همچنين تاثير هماهنگ يک موج کم فشار ديناميک بر فراز جو منطقه، زمينه مناسب را براي انتقال ريزگردها به جو منطقه فراهم مي آورد. همگرايي سامانه هاي پرفشار آزور، کم فشار حرارتي و افزايش شيب فشاري در روزهاي اوج فعاليت پديده، باعث تقويت سيستم هاي بادي سطح بالا گرديده و باعث انتقال و انتشار مقادير انبوهي از ريزگردها در بخش هاي وسيعي از جنوب غرب، غرب و شمال غرب ايران مي شود. بررسي الگوهاي حاکم بر نقشه هاي همديد هوايي اعم از سطح زمين و تراز بالا و همچنين نمودارهاي ترموديناميک جو بالا در تمام موج هاي گردوغباري انتخابي از جمله موج فراگير مذکور، نشان مي دهد که تفاوت چنداني بين آنها از نظر توليد، انتقال و انتشار گردوغبار مشاهده نمي شود. شايد مهمترين تفاوت، مربوط به نزديکي بيشتر فرود موج کوتاه سطح 500 هکتوپاسکالي به غرب ايران و ضعيف تر شدن حاکميت پرفشار آزور بر روي ايران است که حرکت توده گردوغبار بر روي کشور را تسهيل نموده است. قطع بادهاي سطح فوقاني طي روزهاي چهاردهم تا شانزدهم تير ماه، باعث سکون نسبي و فعاليت بسيار کند سيستم شده و پخش و انتشار ريزگردها را با تاخير بيشتري همراه نموده است.

 نسخه قابل چاپ

يکي از موضوعاتي که بيشتر شهرهاي بزرگ جهان با آن دست به گريبان هستند، حوادث طبيعي است. با توجه به ماهيت غيرمترقبه بودن غالب حوادث طبيعي و لزوم اتخاذ سريع و صحيح تصميم ها و اجراي عمليات، مباني نظري و بنيادي، دانشي را تحت عنوان مديريت بحران به وجود آورده است. براي شناخت مديريت بحران شهر و آسيب پذيري مناطق شهري در برابر بلاياي طبيعي، بررسي عامل هاي اصلي موثر در آسيب پذيري مديريت بحران شهري نياز است. هدف از اين مقاله، به کار گيري اصول مديريتي لازم براي کاهش آسيب پذيري شهرها و دستيابي به اولويت هاي عوامل موثر در مديريت بحران شهري در سازمان هاي مرتبط با بحران شهر اصفهان، از لحاظ شاخص هاي مورد بررسي است. روش پژوهش توصيفي و تحليلي است، که از مدل هاي کمي استفاده شده است. براي اولويت بندي عوامل موثر در مديريت بحران شهر اصفهان 34 متغير در 6 عامل اصلي در 20 سازمان مرتبط با بحران بلاياي طبيعي شهر با استفاده از تحليل عاملي مورد بررسي قرار گرفت. نتيجه حاصل از بررسي انجام شده، نشان مي دهد که اولين عامل وجود نظام ذخيره سازي براي مديريت پشتيباني امداد و نجات است که شامل 7 متغير است. همچنين همبستگي هماهنگي بين سازمان هاي درگير در بحران بر اساس آزمون کروسکال-واليس (آزمون H)، نيز نشان مي دهد sig (سطح معناداري) در همه متغير ها کمتر از 0.05 و از آنجا که اين رقم کوچکتر از آلفاي مورد نظر (0.05) است، بنابراين، فرض ₀H رد و کافي نبودن ساختار تشکيلات مناسب براي هدايت عمليات امداد و نجات در سازمان هاي بررسي شده (فرضيه پژوهش) تاييد مي شود.

 نسخه قابل چاپ

در اين پژوهش روند بارش ايران با استفاده از داده هاي 1437 ايستگاه همديد، اقليمي و بارانسنجي، طي دوره 40 ساله (1343 تا 1382) بررسي شد. با ميانيابي اين داده ها به روش کريجينگ، ايران به 8230 ياخته به ابعاد 14*14 کيلومتر مربع تبديل شد. ميانگين ايستگاهي و ياخته اي بارش ايران براي هر سال، محاسبه شد. با استفاده از روش آماري ناپارامتري من-کندال معني داري روند ميانگين بارش، و از روش برآورد کننده شيب خط سن، ميزان شيب خط روند، آزمون شد. نتايج نشان داد که در سري هاي زماني ميانگين ايستگاهي و ياخته اي بارش ايران، روند افزايشي يا کاهشي معني داري در سطوح اطمينان 99% و 95% وجود ندارد. با اين حال ميانگين ايستگاهي بارش ايران به طور متوسط در هر سال در حدود 0.64 ميليمتر و ميانگين ياخته اي بارش ايران نيز در حدود 0.5 ميليمتر کاهش يافته است.

 نسخه قابل چاپ

يكي از عوامل موثر در شكل زايي محيط ساحلي، هيدروديناميك دريا است و در كليه طرح هايي مرتبط با ساحل اين مساله مورد توجه است. در اين مقاله، هيدروديناميک دريا در تنگه هرمز و حرکات آب دريا اعم از جزر و مد، امواج و جريان هاي دريايي در قاعده دلتاهاي منطقه، بررسي شده است. محدوده مطالعه، سواحل تنگه هرمز، بين مصب رودخانه ميناب در شرق و مصب رودخانه شور در غرب بندر عباس است؛ اين محدوده، نوار خط ساحلي دريا را شامل مي شود. در اين تحقيق، ابتدا داده هاي کتابخانه اي و آماري از منابع موجود جمع آوري شد. در ادامه بعد از تشريح اشکال و فرايندهاي ساحلي منطقه به ويژه قاعده دلتاها، وضعيت امواج، جريان هاي جزر و مدي و جريان هاي حاصله، بررسي شده و در نهايت، وضعيت فرسايش اعم از تخريب، جابجايي رسوب و رسوبگذاري، در پهنه ساحلي منطقه تجزيه و تحليل گرديد. بر اساس بررسي هاي انجام شده حركات آب شامل: امواج، جزر و مد و جريان هاي ساحلي و دريايي؛ مهمترين نقش را در تحولات مورفولوژي خط ساحلي در قاعده دلتاها به عهده دارند كه در اين ميان امواج نقش مهمتري را در شكل گيري و توپوگرافي ساحل به عهده دارند و دو عامل ديگر نقش واسطه يا تكميل كننده را ايفا مي کنند. اما در قسمت هاي قاعده دلتاها به دليل کاهش ميزان شيب به کمتر از 0.01 درصد، پديده جزر و مد بيشترين تاثير را بر روي محدوده خط ساحلي، دارد.

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

بر اساس نظريه زمين شناسان و دانشمندان سازه و متخصصين آب هاي زيرزميني، براي نشست زمين و به دنبال آن گسيختگي و شكست، دو عامل ژئوتكتونيكي و تكتونيك بيان شده است. در مطالعه منطقه رستاق كه در فاصله 35 کيلومتري شمال غربي يزد با بيش از 13 روستا قرار دارد اين دو موضوع بررسي گرديد. دشت يزد اردکان با طول 60 کيلومتر و عرض متوسط 15 کيلومتر بين شهرهاي يزد و اردکان واقع است. سفره آب زيرزميني رستاق بخشي از سفره بزرگ دشت يزد- اردكان است. ميزان افت سفره رستاق طي بيست سال گذشته 15.4 متر بوده است و سطح زمين در اين محدوده بين 120-50 سانتيمتر نشست کرده است. بنابراين، پديده نشست زمين در منطقه رستاق جنوب ميبد به منظور تعيين علل نشست و روش هاي كنترل و اندازه گيري آن مورد بررسي قرار گرفت. پس از مرحله جمع آوري اطلاعات، طي بازديد هاي صحرايي و با استفاده از تصاوير ماهواره اي محدوده گسترش نشست زمين و جنس آبرفت ها در منطقه مورد مطالعه قرار گرفت. مناطق داراي بيشترين شکستگي نيز مشخص و با استفاده از كمپاس برانتون امتداد شکستگي هايي که داراي حداکثر طول و بيشترين امتداد بودند، برداشت گرديد و مختصات آنها به كمك GPS تعيين گرديد. با بکار گيري دياگرام اشميت قطب آن ها ترسيم و براي تعيين وضعيت و تحليل شکستگي ها با استفاده از نرم افزار Wintek نمودار نقطه اي قطب ها به نمودار منحني تراز تبديل گرديد. توزيع و امتداد درزه ها روي دياگرام گل سرخي، با استفاده از نرم افزار flac ترسيم شد. با استفاده از ستون چينه شناسي چاه هاي آب حفر شده، جنس رسوبات موجود از قسمت هاي سطحي تا لايه آبدار، شناسايي و اطلاعات مربوط به سطح آب زيرزميني در چاه هاي پيزومتر منطقه جمع آوري و دسته بندي و چندين نمونه براي آناليز عناصر اصلي و تعيين جنس خاک ارسال گرديد. نتايج نشان مي دهد که برداشت از سفره عميق رستاق و اردکان موجب کاهش فشار پيزومتريک حدود 3 متر در سال شده است. اين کاهش فشار موجب بر هم خوردن تعادل و افزايش فشار حاصل از بار رسوبات بالايي سفره شده است به طوري که تخلخل رسوبات با جور شدگي مجدد کاهش يافته و در اثر افزايش تراکم، فرونشست حاصل شده است که در رستاق و رکن آباد به ويژه در اطراف چاه هاي بهره برداري با رشد ظاهري لوله جدار مشخص مي شود. ترک هاي به وجود آمده داراي امتداد NW-SE است که با امتداد اصلي دشت يزد-اردکان مطابقت دارد. نظر به اين که در منطقه مورد مطالعه بيشتر شکستگي ها داراي ساز و کار و روند مشخصي هستند، نمي توان نشست زمين را عامل اصلي به وجود آورنده آنها دانست. به طور کلي، شکستگي هاي موجود در منطقه رستاق تحت تاثير دو عامل نشست و عوامل تکتونيکي ناشي از فعاليت گسل هاي فعال منطقه ايجاد شده اند. گسل هاي نائين بافت و خرانق به صورت دو گسل موازي امتداد كه نقش يك زون برشي را ايفا مي كنند و باعث ايجاد شكستگي در رس ها مي شوند و افت آب زيرزميني باعث نشست زمين و توسعه شكستگي ها در منطقه مي شوند. اصلاح روش هاى مديريت منابع آب، تغيير روش هاي آبياري و تغذيه مصنوعي به عنوان روش هاي کنترل نشست در منطقه توصيه مي شود.

 نسخه قابل چاپ

يخبندان يکي از پديده هاي اقليمي است که هر سال اتفاق مي افتد و باعث بروز خسارات فراواني در بخش هاي اقتصادي از جمله کشاورزي، فعاليت هاي صنعتي، حمل و نقل و خطرات جاده اي مي شود. بنابراين، شناخت و مطالعه دقيق اين پديده به منظور مقابله با خسارات احتمالي آن لازم و ضروري به نظر مي رسد. اين مطالعه با هدف بررسي توزيع زماني و مکاني وقوع يخبندان در ايستگاه هاي منتخب منطقه مورد مطالعه شامل ايستگاه هاي سينوپتيک زنجان، خرمدره، خدابنده و ايستگاه هاي کليماتولوژي باروت آقاچي، فيله خاصه و خيرآباد در طي دوره آماري موجود بر اساس داده هاي دماي حداقل روزانه انجام گرفته است. در اين مطالعه با استفاده از روش هاي توزيع نرمال، لوگ نرمال و توزيع احتمال تجمعي يکنواخت به تحليل زماني و مکاني احتمال وقوع شاخص هاي يخبندان (تاريخ آغاز، تاريخ خاتمه، طول فصل رشد، طول فصل يخبندان و فراواني وقوع يخبندان) پرداخته شده است. نتايج نشان مي دهد به طور متوسط اولين يخبندان هاي منطقه در فصل پاييز بين 7 مهر تا 24 آبان رخ مي دهد و ميانگين تاريخ خاتمه يخبندان ها از 20 فروردين تا 30 ارديبهشت است و بيشترين ميانگين تعداد روزهاي وقوع يخبندان در ايستگاه خيرآباد و کمترين ميانگين در ايستگاه فيله خاصه زنجان وجود دارد.

 نسخه قابل چاپ