بانک مقالات جغرافیا

بر اساس نظريه زمين شناسان و دانشمندان سازه و متخصصين آب هاي زيرزميني، براي نشست زمين و به دنبال آن گسيختگي و شكست، دو عامل ژئوتكتونيكي و تكتونيك بيان شده است. در مطالعه منطقه رستاق كه در فاصله 35 کيلومتري شمال غربي يزد با بيش از 13 روستا قرار دارد اين دو موضوع بررسي گرديد. دشت يزد اردکان با طول 60 کيلومتر و عرض متوسط 15 کيلومتر بين شهرهاي يزد و اردکان واقع است. سفره آب زيرزميني رستاق بخشي از سفره بزرگ دشت يزد- اردكان است. ميزان افت سفره رستاق طي بيست سال گذشته 15.4 متر بوده است و سطح زمين در اين محدوده بين 120-50 سانتيمتر نشست کرده است. بنابراين، پديده نشست زمين در منطقه رستاق جنوب ميبد به منظور تعيين علل نشست و روش هاي كنترل و اندازه گيري آن مورد بررسي قرار گرفت. پس از مرحله جمع آوري اطلاعات، طي بازديد هاي صحرايي و با استفاده از تصاوير ماهواره اي محدوده گسترش نشست زمين و جنس آبرفت ها در منطقه مورد مطالعه قرار گرفت. مناطق داراي بيشترين شکستگي نيز مشخص و با استفاده از كمپاس برانتون امتداد شکستگي هايي که داراي حداکثر طول و بيشترين امتداد بودند، برداشت گرديد و مختصات آنها به كمك GPS تعيين گرديد. با بکار گيري دياگرام اشميت قطب آن ها ترسيم و براي تعيين وضعيت و تحليل شکستگي ها با استفاده از نرم افزار Wintek نمودار نقطه اي قطب ها به نمودار منحني تراز تبديل گرديد. توزيع و امتداد درزه ها روي دياگرام گل سرخي، با استفاده از نرم افزار flac ترسيم شد. با استفاده از ستون چينه شناسي چاه هاي آب حفر شده، جنس رسوبات موجود از قسمت هاي سطحي تا لايه آبدار، شناسايي و اطلاعات مربوط به سطح آب زيرزميني در چاه هاي پيزومتر منطقه جمع آوري و دسته بندي و چندين نمونه براي آناليز عناصر اصلي و تعيين جنس خاک ارسال گرديد. نتايج نشان مي دهد که برداشت از سفره عميق رستاق و اردکان موجب کاهش فشار پيزومتريک حدود 3 متر در سال شده است. اين کاهش فشار موجب بر هم خوردن تعادل و افزايش فشار حاصل از بار رسوبات بالايي سفره شده است به طوري که تخلخل رسوبات با جور شدگي مجدد کاهش يافته و در اثر افزايش تراکم، فرونشست حاصل شده است که در رستاق و رکن آباد به ويژه در اطراف چاه هاي بهره برداري با رشد ظاهري لوله جدار مشخص مي شود. ترک هاي به وجود آمده داراي امتداد NW-SE است که با امتداد اصلي دشت يزد-اردکان مطابقت دارد. نظر به اين که در منطقه مورد مطالعه بيشتر شکستگي ها داراي ساز و کار و روند مشخصي هستند، نمي توان نشست زمين را عامل اصلي به وجود آورنده آنها دانست. به طور کلي، شکستگي هاي موجود در منطقه رستاق تحت تاثير دو عامل نشست و عوامل تکتونيکي ناشي از فعاليت گسل هاي فعال منطقه ايجاد شده اند. گسل هاي نائين بافت و خرانق به صورت دو گسل موازي امتداد كه نقش يك زون برشي را ايفا مي كنند و باعث ايجاد شكستگي در رس ها مي شوند و افت آب زيرزميني باعث نشست زمين و توسعه شكستگي ها در منطقه مي شوند. اصلاح روش هاى مديريت منابع آب، تغيير روش هاي آبياري و تغذيه مصنوعي به عنوان روش هاي کنترل نشست در منطقه توصيه مي شود.

 نسخه قابل چاپ