بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

بهار و نوروز و آنچه بدان مربوط است از قبيل دگرگوني در طبيعت و آداب و رسوم ويژه آن، موضوع سخن شاعراني فراوان قرار گرفته است. اما از چشم اندازه شاعران طنز پرداز به آن نگريستن لطفي ديگر دارد. در اين مقال كوشش شده مهمترين نكته هايي كه به لحاظ مايه هاي طنز مورد توجه شاعران واقع شده، دسته بندي و تقديم گردد. گرچه موضوعات مورد عنابت بسيار زياد است ولي به شانزده مورد اشاره مي گردد. دگرگوني هاي شگرفي كه در طبيعت، موجودات زنده، پرندگان و انسان حاصل ميشود در راس آن است و بقيه شامل:
خانه تكاني و دشواريهاي آن، هزينه هاي گزاف براي نونوار شدن و درآمدهاي ناچيز، اجناس نامرغوب و بنجل و اجحاف فروشندگان، و آن گاه ناشكيبي و تنك حوصلگي خانواده ها، چهارشنبه سوري، هفت سين، عيدي گرفتن و عيدي دادن، سورچراني، ميهمانداري و سيزده به در ميباشد. خالي از لطافت و كيفيتي نيست كه مي شويد شاعري آغاز بهار را چنين توصيف مي كند:
هر درختي چون جنون ما ز نو گل مي كند
                                                     هر گلي هم خنده ها بر ريش بلبل مي كند

شاعران و نويسندگاني كه انديشه آنها از يك نظم فلسفي و منطقي برخوردار است، نه تنها آن نظم در زندگي فردي و اجتماعي آنان اثر مي گذارد بلكه در آثار ادبي كه حاصل تراوش فكري آنان است بسيار موثر است . در اين مقاله سعي شده است كه اين شيوه و رويِِِه در انديشه علامه اقبال به صورت كوتاه نشان داده شود و گوشه اي از تجلي قرآن كريم در ذهن و زبان اقبال بررسي شود.
بويژه تاثيري كه فرايند آن بزرگترين فلسفه اقبال يعني اسرار خودي و رموز بيخودي را براي او و جهان بشريت به ارمغان آورد و او را به عنوان شاعري هدفمند و خردورز و اجتماعي به جهان معرفي نمود.

فال در لغت به معني طالع، بخت، شگون، اختر، پيش بيني و عاقبت گويي آمده است. علم فال علمي است كه به وسيله آن برخي از حوادث آينده دانسته مي شود و اين كار با گشودن قرآن كريم يا كتب بزرگان مانند ديوان حافظ و مثنوي مولوي و نظاير آن انجام مي پذيرد.
استخاره نيز مانند فال به وسيله قرآن كريم و تسبيح صورت مي گيرد و در فرهنگ عرب تفال و تطير سابقه اي كهن دارد . ايرانيان به فال نيك مرواو به فال بد مرغوا مي گفتند. از انواع فال، فال قهوه، فال نخود، فال ورق و ديگر فالها در خور ذكر است. در برخي از منابع به سابقه تاريخي بعضي فالها اشاره گرديده كه در اين مقاله به نقل يكي دو مورد بسنده شده است.

از آنجا كه زيباترين كلام وجود از در گاه خلود، به زبان تازي فرود آمده است، در بلنداي زمان پارسيان شيرين بيان، براي نشر معاني و كشف اسرا آن، در پهنه سرزمين پهناور ايران، براي فهم هموطناني كه به زبان عربي تسلط نداشته اند، به روشهاي گوناگون و به مقتضاي زمانها و مكانها و بينشها و گويشها به ترجمه و تفسير آن پرداخته اند و معاني زيباي آنرا به ياري زبان و ادب دل انگيز منثور و منظوم پارسي بر لوح دل هموطنان نگاشته اند، نگارنده اين مقال بر آن شد تا به اقتضاي حال نگاهي به سير ترجمه ها و تفسيرهاي دلرباي فارسي قرآن مجيد اندازد. و از سلمان پارسي و ترجمه آهنگين قرآن مجيد و ترجمه تفسير طبري و تفسير خواجه عبداله انصاري و كشف الاسرار ميبدي و تفاسير منثور و منظوم ديگر چون دو اثر زيبا و حكيمانه و عارفانه صفي عليشاه و سيد محمد حسين انوار شيرازي ياد كند تا ان شاء اللّه تعالي در ضمن مجموعه اي، تحقيقات خود را به عاشقان زبان و ادب و حكمت و عرفان قرآن در سرزمين ايران و جهان تقديم دارد. واللّه الموفق و المعين و عليه التكلان

روايت اصطلاحي فراگير براي ارجاع به انواع گسترده اي از نوشته ها و گفته هاست اما در تحقيق حاضر روايت در معناي ادبي آن مورد بررسي قرار مي گيرد كه شامل انواع ادبي چون رمان، رمان كوتاه و داستان كوتاه است. روايت در معناي ادبي آن از ديرباز حوزه تحقيق و پژوهش مكاتب ادبي مختلف به خصوص ساختگرايي روسي بوده است، اما فرضيه پردازان و منتقدان معاصر نيز روشهاي آن را در گرايش هاي مختلف و گاها متضاد خود به كار گرفته اند. در نوشته حاضر با طرح مفهوم «ديدگاه روايي» كه عمدتا از نظريات راجر فالر گرفته شده است، انواع مختلفي از راويان يك داستان معرفي و ارايه مي شوند. راوي يك داستان دروني باشد يعني به درون افكار و احساسات شخصيتها نفوذ كند و يا بروني باشد يعني مثل خواننده داستان فقط ظواهر و رفتار شخصيتها را ببيند و به افكار احساسات آنها دسترسي نداشته باشد. اين دروني و بروني بودن نيز به بخشهاي ديگري قابل تقسيم است. در ديدگاه روايي، به بررسي و نقد ديدگاههاي زماني، مكاني و روانشناختي يك روايت و چگونگي تشخيص آنها پرداخته مي شود تا ديدگاه ايدئولوژيكي نويسنده يك داستان تعيين شود.
در هر ديدگاه توانمندي و روشنگري ابزارهاي زبانشناختي در نقد آثار ادبي به تصوير كشيده مي شود.

در خلال دو جنگ ايران و روس كه منجر به جدايي قسمت بزرگي از خاك شمال ايران گرديد، حضور علما در تشويق مردم به دفاع از وطن خويش باعث شد كه اشتهاي دولت تزار روس در دستيابي به آبهاي گرم جنوب كشور (خليج فارس) كور گشته و دست از طمع خام خود بردارد. حضور مستقيم علماي دين چه با صدور فتاوي، چه با حضور در جنگ عامل مهمي در پديد آمدن نوعي از ادبيات شد كه بهترين عنوان براي آن، ادب جهادي است.

ذوقافيتين سرايي، در قرنهاي كهن، از فنون هنري محسوب مي شد كه متاسفانه اكنون بدست فراموشي سپرده شده است.
به منظور حفظ اين فنّ ظريف و مشكل، در فرهنگ پارسي، سرودن آنرا از ديرباز آغاز نموده ام تا اين هنر شگفت انگيز در فرهنگ زبان و ادب فارسي پايدار ماند.
اما براي آموزش و پرورش نوپايان و دانشجويان و مشتاقان به سرآمدي و اثرپردازي در فنون ادبي بايد عرض كنم كه:
                        طي اين مرحله بي همرهي خضر مكن
چه در محضر پر فيض استاداني ره يافتم كه هر يك مهر و ماه آسمان علم و ادب بوده و هستند چه:
ياد ياران يار را ميمون بود                          خاصه كان ليلي و اين مجنون بود

اين مقاله به بررسي نقش تجويز هنجارهاي زباني در زبان علم مي پردازد. قواعد تجويزي فرآيند تغيير دايمي زبان را به نظم در مي آورند و ارتباط متخصصان را تسهيل مي نمايند در اين مقاله تكواژ قاموسي control در رشته الكترونيك در زبان كرواسي مورد بررسي و تحليل قرار گرفته است و هدف از اين تحليل نشان دادن اين مطلب بوده است كه واحدهاي وصفي مختلف در واحدهاي واژگاني چند كلمه اي چار چوب مفهومي برخي اصطلاحات را تغيير مي دهند كه معمولا معني اين اصطلاحات مرتبط با بافت است و تحديد و تجويز آنها بسيار مشكل است.
در پايان مولف نتيجه ميگيرد كه به جاي سخن گفتن از گرايش تجويزي هنجاري، بهتر است كه تنها به توصيف الگوهاي زبانشناختي واقعي بپردازيم، چرا كه زبان همواره يك قدم جلوتر از تجويزهاي ماگام برمي دارد و هر چند ما تلاش مي كنيم كه آن را با آرمانها و نيازهايمان تطبيق دهيم همواره راه هاي پنهاني خود را مي رود و قواعد خاص خود را مي آفريند.

علامه ذوفنون «شيخ محمد علي حزين لاهيجي» عالم، عارف، شاعر و مبارز خستگي ناپذير به سال 1103 هـ.ق در اصفهان زاده شد، و در سال 1180 به لقاءاللّه پيوست و در آرامگاهي كه از قبل در محله «فاطمان» بنارس براي خود در نظر گرفته بود به خاك سپرده شد.
حزين با سفر به شهرهاي مختلف ايران و شبه قاره و حجاز و عراق، از هر خرمني خوشه اي چيد تا علاوه بر آثار ارزنده ادبي، تاريخي، مذهبي و عرفاني، ديواني كه هر ورقش دفتر معرفتي است فراهم آورد.
وي علاوه بر اينكه بااداي احترام نسبت به والدين و استادان خود، توفيقات خود را مديون زحمات ايشان مي داند، بركت يافتن وقت، اشتياق به مطالعه بويژه مطالعات سحر گاهي و اهتمام در ترك لذات را از عنايت الهي و مايه اصلي توفيق خود مي شمارد و بدين نعمت شكر گزار است.
گويي اين وسعت وقت با وسعت نظر وي توام شده كه بر اثر سير و سفرها و زندگي پر ماجرا در محيط هند و مشاهده همزيستي فرقه هاي مختلف، بدور از تعصب معتقد است كه هر كس راهي به خدا راهي به خدا دارد و به حكم «الطرق الي الله بعدد انفس الخلايق».