بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

در اين مقاله سعي شده است تا انديشه هاي عرفاني دو عارف نامدار خواجه يوسف همداني و شيخ نجم الدين رازي در دو اثر آنها يعني رتبه الحيات و مرصاد العباد بررسي و سنجيده شود. از موارد مشابه در همگوني کتاب انگيزه تاليف آنها بوده است که هر دو به دنبال پرسش و درخواست طالبان و مريدان آنها پديد آمده اند. آنگونه که کتاب رتبه الحيات بدين شيوه با پرسشي از مريدان آغاز مي شود: "پرسيدي و فقک الله لما يحب و يرضي که زنده کيست و زندگاني چيست؟" و مرصاد العباد هم به تصريح نجم دايه به درخواست مريدان نگاشته شده است: چنانکه گويد "مدتي بود تا جمعي طالبان محقق و مريدان صادق هر وقت از اين ضعيف، با قلت بضاعت و عدم استطاعت مجموعه اي به پارسي التماس مي کردند."
دل و اطوار آن و ذکر و مراحل معرفت از موارد ديگري از محتواي دو کتاب است که قابل انطباق با هم هستند و بيانگر اين مساله است که انديشه هاي اين دو عارف بزرگ از سرچشمه اي واحد برگرفته شده است.

 نسخه قابل چاپ

مشهور است که اساسي ترين اختلاف کلام و فلسفه در روشي است که دو علم در رسيدن به اهداف برگزيده اند. کلام مسيحي نيز از اين امر مستثني نبوده است. متکلمين مسيحي در توجيه و تبيين عقايد ديني خود به استدلالهايي متوسل شده اند که از نقاط ضعف بارزي برخوردار است. از همان ابتدا هم چه در ميان متکلمين و چه فلاسفه مغرب زمين بحثهاي مفصلي در گرفت که هيچکدام منجر به حل کامل و دقيق مناقشه نشد. يکي از تفکرات اساسي که موجب تحولات جدي در عرصه کلام مسيحيت شد توسط اکام و پيروان او مطرح گشت که ادعاي اصلي آن اين بود که مباني دين را با استدلال منطقي دقيق نمي توان اثبات نمود. اين مبني به بحث کليات کشيده شد و از آنجا هم در صفات و ذات الهي اثر گذاشت و اگر چه پس از ابراز با مخالفتهاي جدي روبرو گشت ولي به هيچ وجه نمي توان منکر تاثير شگرف آن در همه ابعاد شناخت اين در قالب کلام مسيحي شد.

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

مقاله حاضر نتيجه کوششي است در شناساندنِ سيد مير حسن شيرازي از خاندان رسالت و ولايت که علامه دکتر محمد اقبال لاهوري را در نوجواني در سايه حمايت خود گرفت و در تعليم و تربيت او کوشيد و از وي شاعري توانا در ادب فارسي ساخت و عارفاني وارسته در عرفان اسلامي و شمشيري از نور براي مبارزه با ظلم و جهل در دست وي نهاد.

 نسخه قابل چاپ

فرهنگ ايراني فرهنگي است که قرنها تجربه دانش و خرد و سنت و آداب را پشت سر گذاشته است. مردم ايران در طول تاريخ ميهن خويش که از قديم ترين سابقه و ديرينه برخوردار است سازنده و حراست کننده فرهنگ خويش بوده اند و فرهنگ ايراني نيز از قوميت و دوام ايران و ايراني حفاظت کرده است چون ارزش و وجه تمايز هر قومي نسبت به ديگر اقوام به فرهنگ او وابسته است و فرهنگ والاي ايراني، او در ميان اقوام و ملل متمايز ساخته است.
بسياري از اقوام جهان با حمله و هجوم به سرزمين هاي ديگر، فرهنگ خود را به ساکنان آن نقاط ارايه و يا تحميل کردند، اما تاريخ نشان مي دهد که مهاجماني که کشور ما را محل تاخت و تاز خود قرار دادند همچون يونانيان و مغولها، تحت تاثير فرهنگ ايراني قرار گرفتند.

 نسخه قابل چاپ

در عصر امويان مراکز علمي و ادبي فعال دو گونه بود: 1. مراکزي که پيش از اسلام توسط اقوامي چون يونانيان، ايرانيان و سريانيان در سرزمينهاي همچون مصر، ايران و شهرهاي نصيبين و رها تاسيس شده بود و غالبا به علوم عقلي و پزشکي مي پرداخت. اين مراکز در دوران اسلامي نيز تا سالها همچنان فعال بود و بدون هرگونه اتکايي به دستگاه خلافت اسلامي به رونق علمي و تحقيقات خود ادامه داد. 2. مراکزي که در اثر تلاشهاي مسلمانان در دوره اسلامي رونق علمي پيدا کرد و به مراکز علم و تمدن اسلامي تبديل شد. در اين مراکز بيش از هر چيز علوم اسلامي خصوصا علوم قرآن (قرائت و تفسير) و فقه و حديث تدريس مي شد و علوم دخيله کمتر مورد توجه بود. اين مقاله به بررسي هر دو دسته مي پردازد.

 نسخه قابل چاپ

تبيين حقيقت علم و چگونگي دسترسي به واقع از جمله مباحث عميق و پرماجرايي است که فيلسوفان از آغاز پيدايش فلسفه تاکنون به آن توجه داشته اند و سنگيني آن را بر دوش خود احساس نموده اند و هنوز نيز از معماهاي ناگشوده فلسفي به شمار مي آيد. در فلسفه اسلامي اين موضوع از جهت رابطه ادراک با شي ادراک شده و رابطه ادراک با شخص ادراک کننده مورد توجه قرار گرفته است. اين بحث با توجه به تعريف علم به تمثّل حقيقت شيء يا حضور ماهيت شي در نزد مدرک همواره با اشکال معروف اجتماع جوهر و عرض مواجه بوده است و به آرا گوناگوني انجاميده است: 1) نظريه کيفيت ذات اضافه 2) نظريه شبح 3) نظريه ماهوي در تبيين هاي مختلف.
در اين مقاله پس از بيان چگونگي تحول آراء فيلسوفان مسلمان در اين موضوع به بررسي، تحليل و ارزيابي هر يک از اين نظريات پرداخته، پيش فرض ها، عوامل موثر بر شکل گيري آنها، همچنين اشکالات وارد بر آنها را بر اساس ملاک هاي سازگاري (consistency)، استقلال (independence)، تماميت (completeness) و ميزان مقاومت آنها در برابر حملات شکاکانه بيان مي نماييم.

 نسخه قابل چاپ

فرامرزنامه، منظومه اي است در وصف جنگاوري هاي فرامرز پسر رستم در هندوستان که در 7600 بيت به نظم در آمده و در سال 1324 هـ ق در بمبئي به چاپ رسيده است.
آقاي دکتر جلال خالقي مطلق در بخش دوم "مطالعات حماسي" خود به تحليل و بررسي موضوعات اين منظومه پرداخته اند و در ضمن کوشش کرده اند تا با استناد به ابياتي از فرامرزنامه، گوينده و عصر سرايش آن را مشخص کنند.
پژوهش حاضر در ادامه بحث هاي آقاي دکتر خالقي است و اثبات اين که شاعر فرامرزنامه يکي از شعراي قرن ششم منطقه فارس به نام رفيع الدين مرزبان فارسي است و فرامرزنامه را در حدود سال 555 هجري در نواحي غربي ايران سروده است.

 نسخه قابل چاپ

مولانا جلال الدين محمد بلخي از بزرگترين مفاخر ادب فارسي و از انديشمندان بنام اسلامي در قرن هفتم است. مثنوي معنوي وي، گنجينه اي عظيم از معارف والاي بشري و متضمن پاره اي از علوم اسلامي است. قضا و قدر از جمله مباحث جدال برانگيز کلام اسلامي است که مولوي با دقت تمام در ابيات پراکنده اي از دفاتر ششگانه مثنوي بدان پرداخته است. موضوع اين پژوهش بررسي ديدگاه شاعر در اين مبحث کلامي است. اين پژوهش در بردارنده مقدمه اي در پيشينه موضوع، تعريف قضا و قدر در مثنوي، انواع قضا و قدر، پاسخگوي مولوي به شبهات حاصل از اعتقاد به قضا و قدر و ... است.

 نسخه قابل چاپ

از جمله هنرهاي بشري تجلي آرمان هاي او در قالب نظم الفاظ مي باشد. اين هنر ديرپا و کهن از عهده هر فرد و شخصي برآورده نيست بلکه موهبتي است الهي که افراد معدودي از آن برخوردار مي باشند. در گذشته دير به عنوان بهترين يا تنها وسيله تبليغاتي افراد و گروه ها و حکام و تجار به کار گرفته شده و شاعر مانند عکاس طبق درخواست ها، ايده داعيان را در قالب الفاظ منعکس مي کرده است. برخي طالب هجو افراد بودند و برخي خواهان تشبيب اشخاص و عده اي هم مي خواستند که از آن ها تعريف و تمجيد شود.
شعرا به عنوان ابزار تبليغاتي دو گونه عمل مي کردند: دسته اي تنها در مسير خوب و خوبي ها شعر مي سرودند؛ مانند فرزدق و دعبل و کميت و سعدي و حافظ و امثال آن ها و دسته اي هم مقيد نبوده بلکه تابع اوضاع و احوال شخصي و ديگران بودند و کاسبانه شعر مي گفتند. اسلام حساب شاعران مومن و معتقد را از ساير شعرا، جدا کرده، ما در اين نوشتار کوشيده ايم شعر و تاريخ و تأثير و اقسام و احکام آن را به اندازه ظرفيت مقاله بيان نماييم.

 نسخه قابل چاپ

با توجه به هم مرجعيِ اجباري فاعل تهي بند متمم با مفعول بند اصلي در جمله هايي از نوع جمله زير، اطلاق ساخت کنترل مفعولي به آن، منطبق با نظريه حاکميت و مرجع گزيني (چامسکي 1981)است.
ليلا مريم_i را وادار کرد که [e_i درس بخواند].
در اين مقاله فاعل تهي بند متمم را يک ضمير مستتر (PRO) در نظر مي گيريم. بر اساس فرضية فاعل درون گروه فعلي و به پيروي از ردفورد (1997)ادعا مي کنيم که ضمير مذکور در جايگاه مخصصِ گروه فعليِ بند متمم (Spes Vp) قرار گرفته است. سپس با ارايه شواهد و استدلالهايي نشان مي دهيم که جايگاه مخصص بند متمم تحت حاکميت هسته فعلي نيست و نيز جايگاه مذکور تحت حاکميت تصريف خودايستاي بند متمم (Finite Infl) نيز نمي تواند باشد. بنابراين ضمير مستتر در جايگاهي فاقد حاکم قرار گرفته است. در نتيجه، قضيه جهاني ضمير مستتر (PRO Theorem) پيشنهاد شده در اصول و مباني نظريه حاکميت و مرجع گزيني در فارسي نيز نقض نمي شود.

 نسخه قابل چاپ

انسان از لحظه شناخت خود و جهان، خواسته بداند از کجا آمده و به کجا مي رود انديشه گذر ازين جهان همچون گردش روز و شب و تغيير فصول، بر دل و جانش سايه سياهي افکنده که نه راه قرار در آن را داشته و نه راه فرار از آن را. در نگاه شعراي عارف، زندگي جاويد يعني تحول و تکامل انسان از خاک تا افلاک. به همين خاطر سنايي غزنوي و بعد از او مولوي عاشقانه به توصيف سراي جاويد پرداخته و قيامت را لقا الهي و بهشت را زمان وصال با يار دانسته اند و دوزخ را لحظه فراق از يار.

 نسخه قابل چاپ

توسعه روستايي به عنوان هدف توسعه و يا راهبرد دستيابي به آن در بسياري از کشورهاي جهان بويژه کشورهاي در حال توسعه که بخش زيادي از جمعيت آنها در روستاها زندگي مي کنند مورد تاکيد است. با توجه به نقش برنامه ريزي در دستيابي به توسعه، و در نظر گرفتن اين مطلب که برنامه ريزي به عنوان يک فرايند داراي مراحل مختلفي از جمله تهيه برنامه، اجرا، نظارت و ارزشيابي مي باشد، اتخاذ يک روش شناسي مشخص در اين روند ضروري مي باشد. با در نظر گرفتن راهبردهاي مختلف در زمينه توسعه روستايي از جمله توسعه روستايي يکپارچه و توسعه روستايي پايدار، روش شناسي هاي متفاوتي نيز قابل طرح ريزي است. روش شناسي برنامه ريزي توسعه روستايي بايد در چهارچوب نظام سياسي، اقتصادي و اجتماعي يک کشور تعيين شود و به همين علت، وجود يک روش شناسي يکسان براي همه کشورها واقع بينانه نيست. در اين مقاله مفاهيم، راهبردها و فرايندهاي برنامه ريزي توسعه روستايي مورد بررسي و تحليل قرار گرفته است.

 نسخه قابل چاپ