مقالات علوم سیاسی

 نسخه قابل چاپ

جنبش فمينيسم (مونث گرايي) ازسده نوزدهم ميلادي بتدريج در غرب گسترش يافته است. اين جنبش بانگرشي انسان محور، زن ومرد را برابر مي داند و براين اساس به دنبال تساوي و تشابه حقوقي مرد و زن است. در درون جنبش مونث گرايي نحله هاي متفاوتي مانند مونث گراهاي سياه، راديکال، ليبرال و سوسياليست و غيره وجود دارد که حاصل تحولات اخيردردرون اين جنبش است و آن را باپذيرش مسوليتهاي خاصي مانند نقشهايي مادري، همسري و خانواده محوري براي زنان به سمت اعتدال سوق داده است. درجريانهاي انديشه اسلامي، احيا گرايي در اين ارتباط با نگاه هويتي و تکيه بر سنت به دنبال ترسيم مرزهايي جدا ازموج جهاني مونث گرايي است. اما اصلاح گرايي به عنوان يکي ازجريانهاي ديگر انديشه اسلامي با بازانديشي درمتون اسلامي- بنوعي خاص- درصدد همسويي باجريان تعديل يافته اخير در نگرش فمينيسم مي باشد. درنهايت مي توان گفت که اصلاح گرايان مسلمان وجريان اخيرمونث گرايي با مورد توجه قراردادن مسايل زنانگي و نقش هاي مادري و همسري و تاکيد بربنيان خانواده، ضمن دارا بودن تفاوتهاي هويتي،به طورکلي در اين عرصه کم و بيش درجهت مشا بهي درحرکت هستند.

 نسخه قابل چاپ

سيستم سياسي بسيط، بر واحد بودن و عدم تقسيم قدرت سياسي در عرصه جغرافيايي کشورها اشاره دارد. به نظر مي رسد بين نظام سياسي بسيط و همبستگي ملي رابطه وجود دارد. ويژگي مطلوب نظام سياسي بسيط در جهت وحدت و همبستگي ملي، زماني آشکار مي شود که کشور به لحاظ انساني و فرهنگي تقريبا يکدست باشد. اين پژوهش به بررسي رابطه سيستم سياسي بسيط با همبستگي ملي در کشور ايران پرداخته است. روش تحقيق مورد استفاده در اين پژوهش، روش توصيفي- تحليلي و ابزار گردآوري اطلاعات با طراحي پرسش نامه است. جامعه آماري تحقيق، پژوهشگران و متخصصين در رشته هاي جغرافياي سياسي، علوم سياسي، جامعه شناسي سياسي، مديريت دولتي مي باشد. تعداد نمونه آماري 70 نفر از متخصصين مزبور است. نتيجه تحقيق مزبور نشان مي دهد، جدا از فوايدي که براي سيستم سياسي بسيط وجود دارد؛ تمرکز افراطي و شديد در سيستم سياسي بسيط، همبستگي ملي را تضعيف مي کند.

 نسخه قابل چاپ

مقاله حاضر به بررسي تاثير حکمراني خوب و سرمايه اجتماعي بر اعتماد سياسي مي پردازد. تاثير متغيرهاي احساس امنيت اجتماعي، نبود فساد و تبعيض به عنوان شاخص هاي حکمراني خوب و متغيرهاي اعتماد عمومي و عضويت در نه انجمن داوطلبانه به عنوان شاخص هاي سرمايه اجتماعي و چند متغير زمينه اي براي اعتماد سياسي به آزمون گذاشته شده اند. جهت سنجش متغير وابسته تحقيق، اعتماد به 21 نهاد دولتي مورد سنجش قرار گرفته است.
روش پژوهش، کمي و تکنيک مورد استفاده، پيمايش مي باشد. بدين منظور دو نمونه 600 نفري از افراد 18 تا 65 ساله در شهرهاي مشهد و سبزوار به طور تصادفي انتخاب شده و مصاحبه شده اند. يافته هاي آزمون چند متغيره نشان مي دهد که متغيرهاي مربوط به حکمراني خوب، بهتر از متغيرهاي مربوط به سرمايه اجتماعي، تبيين گر واريانس اعتماد سياسي است، به طوري که هرسه متغير مربوط به حکمراني خوب، وارد معادله رگرسيون اعتماد سياسي شده است اما از ميان متغيرهاي سرمايه اجتماعي، تنها عضويت در انجمن داوطلبانه بسيج، وارد معادله فوق شده است. متغيرهاي ذکر شده به علاوه متغيرهاي نحوه جامعه پذيري در خانواده، جنس، تحصيلات و شهر محل سکونت، مجموعا 40 درصد از واريانس متغير وابسته اعتماد سياسي را تبيين مي کنند.
نتايج اين پژوهش نشان مي دهد که قدرت تبيين متغيرهاي مربوط به حکمراني خوب جهت تبيين اعتماد سياسي در جامعه مورد مطالعه، بالاتر است. به علاوه نتايج تحليل عامل گويه هاي مربوط به اعتماد نهادي نشان مي دهد که اعتماد پاسخ گويان به 21 نهاد دولتي، در قالب سه عامل پنهان، قابل دسته بندي است: نهادهاي مرتبط با نيازهاي روزمره، نهادها کنترلي و نهادهاي سياسي.

 نسخه قابل چاپ

از آنجا که بنيانهاي فلسفي تجدد، از نظر ماهوي هيچ گونه سازگاري با گفتمان سنت و فلسفه شرقي ندارد، ورود آن به ساير جوامع همراه با ديگر مظاهر تجدد، به ويژه در کشورهاي اسلامي به تضادهاي اساسي منجر گشته است. چنين امري که در آغاز توام با استعمار بوده است و از سوي ديگر، توسعه نيافتگي جوامع شرقي نيز به تداوم سلطه پذيري و عقب ماندگي اشان انجاميده، توسط نخبگان و مردم در اين جوامع، به منظور مقابله با اين پديده ها، مقاومت هايي صورت پذيرفت که در نهايت به ايجاد تحولات اساسي و شکل گيري نيروهاي اجتماعي جديد منجر گشته است. در ايران به ويژه پس از انقلاب مشروطه 1285 ش، در حالي که مقابله جريان روشنفکري براي حل معضلات، از طريق اخذ تمدن جديد بوده است، اما بيشترين رويارويي از سوي متفکران ديني صورت گرفت که خود به سه دسته شريعت مداران، عدالت محوران و جريان نوپاي نوگرايي ديني تقسيم مي گردند. در اين مقاله به نحوه شکل گيري جريان اخير، يعني "نوگرايي ديني" و مواجهه آن با تجدد پس از انقلاب مشروطه که سرآغاز پيدايش تضادهاي بنيادين و شکاف هاي اجتماعي جديد در ايران مي باشد، خواهيم پرداخت که تا به امروز نيز از مسايل اساسي جامعه و نيروهاي فکري و سياسي به شمار مي روند.

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

توليد هر متن در شرايط ويژه و با درجه هايي متفاوت از انتخاب و در پيوندي خاص با قدرت صورت مي پذيرد و به همين شکل در دسترس خوانندگاني قرار مي گيرد که شرايط متفاوتي دارند. تحليل گران گفتمان بر اين عقيده اند که با توجه به فقدان واقعيت اجتماعي ناب، گفتمان خنثي و بي طرف نيز وجود ندارد، بلکه ما با گفتمان ها يا متن هاي وابسته به اشخاص، جناح ها، ايدئولوژي ها و فرهنگ هاي خاص مواجهيم. اما شناخت ديدگاه ها و موضع گيري هاي اجتماعي، سياسي و ايدئولوژيک نويسنده، که هم در متن و هم در خارج از آن پنهان است، بدون توجه به اين که افراد گوناگون به متن يا گفتار به شيوه هاي مختلف مي نگرند کمابيش غير ممکن است. بنابراين مي بايست به متن به مثابه يک کل معنادار نگريست که اين معنا لزوما در خود آن نيست. وانگهي هيچ متن خنثي و بي طرفي وجود ندارد زيرا با تاثيرپذيري از بافت يا زمينه اجتماعي/  فرهنگي، داراي بار ايدئولوژيک مي شود تنها به آن دليل که هرمتني در شرايط و موقعيت خاص توليد مي شود و از اين رو هميشه رنگ خالق خود را با خود همراه دارد. متن اصل چهل و چهار قانون اساسي ايران واجد معنا و زاييده بافتاري ويژه است. کوشش نگارنده بر آن است که با کاربست "شالوده شکني/ واسازي" نشان دهد که چهره حقيقي متن اصل 44 چه بوده و در زمانه توليد متن، از آن چه معناهايي استدراک مي شده است. شالوده شکني در حقيقت نشان مي دهد که هر متني دو برداشت را در بردارد. برداشت اول، برداشتي وفادارانه به متن و بيانگر تعيين کنندگي يک سويه آن است. ولي برداشت دوم شالوده شکنانه است و نشان مي دهد که چه مفاهيمي در مرزو حاشيه هاي متن، حذف، طرد و يا سرکوب شده اند. در زمانه وجود گوناگوني برداشت ها از اصل 44، نيازمند به فهم آن چه در واقع رواج داشته است هستيم تا بفهميم با برداشت هاي امروزي چه تفاوت هايي يافته است. آيا در عمل اصل 44 قانون اساسي قابل اجراست؟

 نسخه قابل چاپ

با اين مفروضه که بسيج سياسي مهم ترين رکن انقلاب است، مقاله به دنبال يافتن پاسخ مناسب به اين پرسس است که ابعاد و مختصات بسيج سياسي در انقلاب اسلامي ايران و انقلاب ساندنيستي نيکاراگوئه چگونه است؟ پاسخ مقاله بر اين فرضيه استوار است که با توجه به نوع رهبري، وسعت ايدئولوژي، قدمت و قدرت سازمان ها و گستره جمعيت مشارکت کننده در انقلاب اسلامي ايران، بسيج سياسي در ايران گسترده تر از بسيج سياسي در انقلاب نيکاراگوئه است و انقلاب ايران در رديف انقلاب هاي بزرگ تاريخ جاي مي گيرد. در بادي امر به نظر مي رسيد که با توجه به برخي شاخص ها چون نوع ايدئولوژي که يکي اسلامي و ديگري مارکسيستي- مسيحي است، وسعت کشور که يکي کشوري بزرگ است و ديگري کشوري کوچک، نوع کالاي صادراتي که يکي صادرکننده نفت است و ديگري صادر کننده خاک، و ... دو کشور بي شباهتند؛ اما اين بررسي نشان داد که ماهيت شهري بسيج و نوع دولتي که مورد حمله واقع شد، به همراه گستره بسيج سياسي عمده ترين نقاط اشتراک اين دو انقلابند.

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

بررسي رابطه ميان انسان و سياست از دغدغه هاي اصلي در فلسفه سياسي به شمار مي رود. ادبيات مربوط به سوژه (فاعل شناسا) به طور عام و سوژه سياسي به طور خاص، دامنه بسيار گسترده اي را در علوم اجتماعي و انساني در برمي گيرد، اما مهم چگونگي تبديل سوژه به سوژه سياسي در اين ادبيات، به ويژه ادبيات قرن بيستم است. در اين مقاله به سوژه سياسي يا ساحت سياسي سوژه و تحول معنايي و مفهومي آن مي پردازيم؛ تصوري سياسي و فلسفي از سوژه که اشاره به رابطه انسان و سياست دارد؛ اين حقيقت که شخص انساني (همان سوژه شناسا و فاعل دکارتي و کانتي)، تحت تاثير امور مطلقي مانند قدرت، فناوري، پدرسالاري، رسانه ها و... از هويت اصلي خود دور شده است.
اين امر که از منظر مکاتب مختلف پردازش شده درصدد پاسخ به اين سوال است که سوژه انساني و فاعل شناسا چگونه و از طريق چه مکانيسم هايي در قرن بيستم و پس از آن به ويژه پس از 11 سپتامبر 2001، به سوژه سياسي تبديل شده است. در اين راستا، نظرات و ديدگاه هاي مکاتبي چون آنارشيست ها، فمينيست ها، اگزيستانسياليست ها، و متفکراني چون فوکو، مارکوزه، لوکاچ، آلتوسر و بودريار، بررسي مي شوند. در واقع هدف اين نوشتار، انديشه شناسي سياسي در اين زمينه است.

 نسخه قابل چاپ

هدف اين پژوهش، بررسي ابعاد سياسي و اجتماعي شعر پروين اعتصامي شاعر نامدار معاصر ايران است. پروين نه تنها در مقايسه با تمامي زنان شاعر معاصر ايران بلکه در مقايسه با بسياري از شاعران مرد اين دوران نيز، بيش از همه به طرح مسايل اجتماعي و سياسي پرداخته است. يکي از ويژگي هاي عمده و غالب سياسي ـ اجتماعي شعر پروين، برتري عدالت اجتماعي بر آزادي هاي سياسي است. بااين همه، شعر پروين بازتاب ديدگاه هاي متضاد و متناقض او درباره مسايل و مشکلات اجتماعي و سياسي نيز هست. نويسنده بر آن است که اين تناقض از تاثيرات همزمان بستر اجتماعي و جريان هاي سياسي اجتماعي عصر او از يک سو، و جلوه هاي فرهنگي ميراث ادبي و به ويژه ميراث عرفاني و صوفيانه ايران از سوي ديگر، ناشي مي شود.

 نسخه قابل چاپ