مقالات علوم سیاسی

اين تحقيق در پي آن هست كه تاثير عوامل نرم افزاري را بر افزايش قدرت ملي ايران در دوران رياست جمهوري آقاي خاتمي (1384-1376) بررسي و تجزيه و تحليل كند. اين پژوهش با استفاده از روش توصيفي به تغيير و تحولاتي كه در مفهوم كلاسيك قدرت به وجود آمده، اشاره مي كند و با بهره برداري از روش تحليلي به رابطه بين سياست هاي نرم افزاري دولت آقاي خاتمي و افزايش اقتدار ملي ايران مي پردازد. يافته هاي اين تحقيق نشان مي دهد كه در عصر انفجار اطلاعات و جهاني شدن، عناصر قدرت نمي تواند منحصر به قدرت سخت باشد و علاوه بر عناصر محسوس و ملموس قدرت در حوزه هاي نظامي، اقتصادي و سياسي، نبايد از عناصر نرم افزاري و فرهنگي قدرت در افزايش توان يك كشور غفلت كرد. تلاش آقاي خاتمي براي تقويت جامعه مدني و قانون گرايي در عرصه  سياست داخلي و اتخاذ سياست تشنج زدايي و گفتگوي تمدن ها، به عنوان بديلي در مقابل پارادايم غالب ستيز تمدن ها، منجر به افزايش قدرت نرم افزاري ايران شد. ارتقاي جايگاه و پرستيژ ايران در نظام بين ا لملل، تغيير نگرش و تصوير غير واقعي از دولت و ملت ايران، تقويت روابط ايران با كشورهاي منطقه و اتحاديه اروپا و جذب بيشتر سرمايه گذاري خارجي نيز از نتايج افزايش قدرت نرم افزاري ايران در اين دوره محسوب مي گردد.

 نسخه قابل چاپ

در عصر جهاني شدن، عليرغم پيشرفت هاي چشمگير اقتصادي و رفاهي و تاثيرات سازنده جهاني شدن بر شيوه زندگي بخشي از جامعه بشري، همچنان بخش عظيمي از جمعيت جهان در منتهاي فقر و تنگدستي به سر مي برند. جهاني شدن از يک سو باعث ارتقا روزافزون سطح زندگي در کشورهاي پيشرفته صنعتي شده است و از سوي ديگر موجبات رکود و عقب ماندگي هر چه بيشتر بسياري از کشورهاي فقير، به ويژه در آسيا، آفريقا و آمريکاي لاتين را فراهم کرده است. اين که امروزه بخش زيادي از مردم اين مناطق در فقر و فلاکت به سر مي برند، نتيجه مستقيم عملکرد نظام اقتصادي و توليدي جهان امروز مي باشد. ارايه پاسخ به اين سوال که آيا جهاني شدن اقتصاد موجب پيشرفت اقتصاد و توسعه اقتصادي کشورهاي جهان خواهد شد يا فقر و عقب ماندگي را در بسياري از کشورهاي فقير دامن زده است، تا حدودي پيچيده است و نياز به دقت و امعان‎ نظر فراوان دارد. واقعيت اين است که جهاني شدن عليرغم اين که فرصت هايي مغتنم براي توسعه اقتصادي فراهم کرده است اما، به شکل نامنظم و در مسيري پر پيچ و خم پيش مي رود. آنچه بديهي به نظر مي رسد اين که در عصر جهاني شدن، کشورهاي فقير نتوانسته اند از مزاياي جهاني شدن بهره مند شوند و بيش از پيش به حاشيه رانده شده‎اند.

 نسخه قابل چاپ

فارابي در تحليل جامعه شناسانه از کنش و حيات اجتماعي، جامعه را به صورت سيستمي تحليل مي نمايد که داراي ساختار سلسله مراتبي است که عامل تعيين کننده اين سلسله مراتب ويژگي هاي طبعي و روانشناختي افراد و توانايي ها و مهارت هاي آنان است، و اين توانايي ها به واسطه کار و تلاش فرد شکل گرفته است. اما اين کار در درون ساختار اجتماعي توليد شده است که توسط سياستمداران طراحي و نگهداري مي شود، که به واسطه آن شرايط خاص اجتماعي بوجود مي آيد، بنابراين، فارابي براي نقش و عامليت رهبري و سياست اهميت ويژه اي قايل است. اما به موازات اهميت رهبري، فارابي براي آگاهي، انديشه و مولفه هاي ذهني و روحي و در نتيجه براي تعليم و تربيت نيز اهميتي ويژه قايل است که موجب پرورش استعدادها و مهارت هاي خاص در انسان مي شود. بنابراين فارابي متفکري فرهنگ گراست که معتقد است ارزش ها، هنجارها، نمادها، اعتقادات و طرز تلقي افراد نقشي تعيين کننده در کنش اجتماعي آنان دارد. لذا بايد گفت از نظر فارابي: بر هر مردمي کساني حکومت مي کنند که شايسته آنند؛ و اين نيز مصداق اين آيه قرآن است که مي فرمايد: «ان ا... لايغير اما بقوم حتي يغيرو ما بانفسهم».

فرهنگ جامعه / دولت ها مي تواند در روندي متشکل از نوعي ساختارِ اخلاقيِ علمي / نسبي، فرآيند انديشيدن علمي، با دستورکار شناخت پوياي واقعيت پيش رود. اخلاق فوق الذکر، خود، روندي متشکل از رفع دشواري ها به عنوان ساختار، تعامل پوياي دانسته هاي انسان ها، به عنوان فرآيند و دستور کار، ضرورت شناخت روا و پايا را هدف گرفته است. فرآيند انديشيدن علمي هم به ترتيب از سازگاري دانش با امر واقع، تعامل پويا ميان مفاهيم انتزاعي و انضمامي، و شناخت غير مطلق گرا پديد آمده است. اين ساختارها، فرآيندها و دستور کارها در حوزه مناظرات رشته روابط بين الملل، فرهنگ علمي به منظور تبيين و فهم روابط بين الملل را شکل داده و بازتعريف مي کنند تا دانش اين رشته، در عرصه نظري (تصميم گيري) و در عرصه عملي (کنش و واکنش ها)، را در دامنه اي از اکتشاف / چيستي (explorative)، توصيف / چگونگي(descriptive)، و تبيين / چرايي و پيش بيني هدف قرار دهد. در اين پارادايم، ابزار و شيوه هاي دانش (روش و شناخت شناسي) و موضوع و محتوي (هستي شناسي) آن هم باز تعريف مي شود.

 نسخه قابل چاپ

در مقطعي از تاريخ انقلاب اسلامي جدال بين طرفداران هايدگر آلماني با طرفداران پوپر انگليسي، انگيزه بخش روشنفکران ديني در ايران بالاخص دهه 70 در زمينه هاي نظري بود. هايدگر فيلسوف شهير آلماني که احمد فرديد، امام خميني را همسخن وي در نقد غرب معرفي مي كرد، بحث خود را از هستن شروع و به انديشه ختم مي نمايد. ايشان انديشمندي پست مدرن است که در تقابل با انديشه دکارت، به نقد تجدد و فلسفه غرب مي پردازد. علاقمندي هايدگر به مابعدالطبيعه و دازاين باعث شد تا برخي از روشنفکران ديني در ايران به تحميد و تبيين نظرات فلسفي ايشان بپردازند. مقاله حاضر در پي تبيين افکار و آرا انديشه هايدگر آلماني و نحوه تاثير اين افکار بر انديشمندان ايراني است. عمده اين تاثير در نقد غرب مي باشد.

 نسخه قابل چاپ

دولت در ايران در دهه اول انقلاب به سمت سياست هاي اقتصادي حرکت کرد که مي توان از آنها به سياست هاي بازتوزيعي تعبير کرد. بخشي از استدلالات کلي ادبيات انقلاب اين است که حرکت دولت هاي انقلابي به سمت سياست هاي بازتوزيعي از خصلت هاي عمومي و تا حدي ساختاري آنها محسوب مي شود. همچنين آنگونه که برخي جامعه شناسان سياسي استدلال مي کند دخالت دولت در ساخت اقتصادي و در اينجا حرکت دولت به سمت سياست هاي بازتوزيعي، مي تواند موجد برخي تحولات در ساخت دولت شود. بنابراين تا آنجا که به ايران پس از انقلاب مربوط مي شود مي توان بحث کرد که اولا حرکت اين دولت به سمت سياست هاي باز توزيعي در دهه اول انقلاب از خصلت هاي عمومي و تا حدي ساختاري دولت هاي پس از انقلاب محسوب مي شود. ثانيا و در مرحله بعد اجراي اين سياست ها هم به نوبه خود بايد بر ساخت اين دولت موثر ظاهر شده باشد. بر همين اساس، مقاله ابتدا بر سياست هاي بازتوزيعي پس از انقلاب در ايران متمرکز شده آنها را توضيح مي دهد سپس استدلال مي كند که اجراي سياست هاي بازتوزيعي حداقل به دو شيوه باعث غير يکپارچه شدن ساخت دولت در ايران پس از انقلاب شده است.

 نسخه قابل چاپ

نسبت به تاثير مقننه در تصميم سازي و يا تصميم گيري سياست خارجي، مي توان از سه رهيافت حقوقي، نظري تاريخي نام برد. البته، در رهيافت نظري دو موضوع ماهيت شناخت و ماهيت روش موجب بروز خرده – رويكردهايي خاص مي شود. در رهيافت حقوقي جايگاه تصميم گيري سياسي به وضوح يا به تلويح در قانون اساسي تعريف شده است. در روش حقوقي معمولا از دو مدل رياستي و يا پارلماني سخن به ميان مي آيد. قانون اساسي هر كشور به طريقي جايگاه و نقش مقننه را در سياست خارجي تعيين كرده است. در رهيافت نظري مباحث فلسفي و علمي گوناگون در خصوص چيستي، چگونگي و چرايي نقش مقننه در سياست خارجي مطرح مي شود. از لحاظ روشي سه سطح كلان، خرد و تلفيقي در رويكرد كشورها نسبت به سياست خارجي احصا شده است. از لحاظ تاريخي دو قوه مقننه و مجريه كشورهاي گوناگون گاه در همكاري و گاه با رقابت يكديگر جهت گيري سياست خارجي كشور را تحت تاثير قرار مي دهند. در اين مقاله، ابتدا دو رويكرد اوليه كه بيشتر بعد مفهومي – نظري دارد توضيح داده مي شود. سپس در گفتار دوم به رويكرد تاريخي نمونه از چند كشور مدل اشاره خواهد شد.

 نسخه قابل چاپ

يکي از مباحث مهم که امروزه در حوزه سازمان هاي بين المللي در رشته روابط بين الملل مطرح است، جايگاه مفهوم «سازمان هاي بين المللي» در درون رهيافت هاي مهم نظري روابط بين الملل است، که متاسفانه تلاش چنداني از سوي پژوهشگران اين حوزه مطالعاتي در اين زمينه انجام نگرفته است. بنابراين در اين مقاله تلاش مي شود تا جايگاه سازمان هاي بين المللي در درون چهار رهيافت مهم رشته روابط بين الملل يعني رئاليسم (واقع گرايي)، ليبراليسم، مارکسيسم، و جهان وطن انگاري مورد بررسي و ارزيابي قرار گيرد. از اين رو هدف پژوهش حاضر، فراهم آوردن زمينه هاي نظري لازم در قالب چهار رهيافت فوق الذکر است.

 نسخه قابل چاپ

با توجه به مشکلات اقتصادي و به ويژه تجاري هژموني ايالات متحده در جهان پس از جنگ سرد، شاهد موجي نوين از تلاش اين کشور براي تقويت و تثبيت شرايط اقتصادي هژموني اش هستيم. هژموني اقتصادي يک دولت از يک سو، مستلزم برخورداري از بالاترين قابليت هاي اقتصادي، و از سوي ديگر، مستلزم اراده و توانايي آن دولت براي رهبري امور اقتصادي جهان مي باشد که در اينجا نقش قدرت (به مفهم کلي آن) اهميت مي يابد. دولت آمريکا در جهان پس از جنگ سرد به پشتوانه قدرت ويژه اش، مجددا در راستاي احاطه بر فرصت هاي تجاري و در عين حال مديريت امور تجاري جهان فعال شده است. گرايش به هژموني تجاري آمريکا در اين دوره، دو مجموعه از سياست  هاي به هم وابسته داشته است: 1. سياست  هاي چندجانبه جهاني که در چارچوب آن تقويت سازوكارهاي نهادي جهاني در قالب گات / سازمان تجارت جهاني تحت رهبري آمريکا پي گيري قرار مي شود؛ و 2. سياست  هاي منطقه اي و دوجانبه که به تبع آن آمريکا به توسعه موافقت هاي ترجيحي منطقه اي و دوجانبه تجارت آزاد مي پردازد.

 نسخه قابل چاپ

اين مقاله پس از مروري بر تحول مفهوم ملت باوري و هويت ملي در اروپا به چگونگي انتقال اين مفهوم به آسياي مرکزي و بسط و ترويج آن توسط اتحاد شوروي مي پردازد و معضل امروز مردم اين منطقه را در دست يافتن به تعريفي از هويت ملي خود پس از استقلال از اتحاد شوروي و در عصر جهاني شدن مورد بررسي قرار مي دهد. کوشش دارد نشان دهد که ماهيت تصنعي جمهوري هاي قوميت محورِ ايجاد شده در دوران اتحاد شوروي نه با پيشينه تاريخي و فرهنگي منطقه سازگار است و نه با روند جهاني شدن و تاکيد رهبران فعلي کشورهاي نواستقلال آسياي مرکزي بر ملت باوري رمانتيک و ملت سازي ديرهنگام نتيجه اي جز جدايي بيشتر و اختلاف و احيانا جنگ و منازعه در منطقه نخواهد داشت.

 نسخه قابل چاپ

بخشي از جنبش دفاع از حقوق زنان، از نيمه قرن بيستم به بعد، تمايلات راديکال از خود نشان داد و به نقد بنيادين گفتار مسلطي پرداخت که آن را علت اصلي فرودستي زنان مي دانست. اين علت از نگاه آنان، نظام مردسالاري بود که ريشه در روابط سلطه مرد / زن در درون خانه داشت، و از اينجا به روابط سلطه در دنياي اقتصاد و سياست مي رسيد. فمينيسيت هاي راديکال در اين موضع خود از گفتار فلسفي - سياسي مطرح در نيمه قرن، يعني نئومارکسيسم و نئوفرويديسم، متاثر بودند. اين مکاتب که با تاکيد بر عنصر فرهنگ به جاي اقتصاد، بيطرفي و واقع نمايي علم و اعتبار آداب و رسوم رايج را مورد ترديد قرار دادند، و اغفال را صفت مهم نظام سرمايه داري دانستند، سرمشقي براي فمينيسم راديکال شدند. مقاله حاضر در پي تقويت اين فرضيه است که همانطور که ديدگاه هاي شالوده شکن کساني مثل بنيامين و مارکوزه به ويژه در باب سياست، به سبب ماهيت زير و زبرکننده خود، شانس اندکي براي تحقق داشت و به زودي جاي خود را به اصلاح طلبي دهه هفتاد سپرد، فمينيسم راديکال، به ويژه ربطي که ميان تعريف از امر سياسي و وضع زنان مطرح مي کند، هم سرنوشتي متفاوت نمي تواند داشته باشد.

طي يک دهه گذشته استفاده از تحريم به عنوان ابزاري جهت مهار و جلوگيري از گسترش سلاح هاي کشتار جمعي به سرعت گسترش يافته و کاربرد آن دستخوش تحولات ژرفي شده است. به منظور درک نقش منع گسترش سلاح هاي کشتار جمعي در سياست خارجي قدرت هاي بزرگ به طور عام و در اعمال تحريم از سوي اعضاي دايم شوراي امنيت به ويژه آمريکا و اتحاديه اروپا به طور اخص، مي بايست پايه ساختار ادبيات گوناگون و مهم تر از همه مطالعات بر نظريه روابط بين الملل و تحريم ها بررسي شود. اين مقاله تلاش دارد با توجه به شرايط حساس تحريم کشورمان اين خلا مطالعاتي را پر نمايد. اگرچه دو ساختار تحريم و تئوري هاي روابط بين الملل داراي روابط غيرقابل انکاري هستند اما به بندرت به صورت پيوسته بررسي شده اند.

 نسخه قابل چاپ

در بازخوانش آموزه ها و باورهاي ديني زرتشت پيامبر، امكان بازنمايي گونه اي گفتار نظم اخلاقي در ساحت شهرياري فراهم مي آيد كه، سرآيند پديداري آن را مي توان در نگره يزدان شناختي و حکمت اخلاقي اين نخستين حکيم متاله ايراني باز جست. چه اينكه در آموزش هاي اللهيات زرتشت، چارچوبي بايست سويه براي به سامان آوردن نسبي دال هاي سياسي و اجتماعي بر پايه تاليف نسبت هاي انضباطي متافيزيک آمريت سياسي چهره مي نمايد، كه نقطه عزيمت آن را مي توان در الگوي باز تعريف او از شايست ها و ناشايست هاي منشور سياست شهرياري بر مدار سر نمون مينوي - مثالي نظام آفرينش اهورايي و مدلول هاي حقيقت سان آن در صورت بندي رخساره تاريخي فرمانروايي گيتيانه شاه آرماني ايراني ديد. در نوشتار پيش رو، كوشش شده تا با كاربست کوتاه روايتي تحليلي، چارچوب و مفردات اين گرته برداري استعاري بر پايه مفروض ها، مفاهيم و گزاره هاي ديني مزديسنايي (انگاره – مفاهيمي چون «اشه»، «فره»، «دينداري»، «دادگري»، «خويشكاري»، «پيكار خير و شر»، ...) مورد بررسي و بازخوانشي تحليلي قرارگيرد.

 نسخه قابل چاپ

كنفرانس علوم و امور جهاني پاگواش با عنوان «چشم انداز خلع سلاح، گفتگو، همكاري و ثبات در منطقه مديترانه» در روزهاي 29 مهر تا 5 آبان 1386 با سخنان ماسيمو دائلما وزير امور خارجه ايتاليا درباره سياست خارجي كشورش و پيام بان كي مون دبير كل سازمان ملل گشايش يافت. مهم ترين موضوعات بررسي شده در اين همايش عبارت بود از: مسابقه تسليحات جديد يا جنگ سرد جديد، عدم گسترش خلع هسته اي، نقش اروپا در ثبات خاورميانه و منطقه مديترانه، پيامدهاي جنگ عليه تروريسم، تهديد هاي غيرنظامي امنيت، تروريسم هسته اي، تاثير جهاني شدن بر كنترل تسليحات، فروش اسلحه به خاورميانه و ضرورت ايجاد مناطق عاري از سلاح هاي هسته اي.

 نسخه قابل چاپ

نقد و ارزيابي كتاب «انتخاب عقلاني و مطالعات امنيتي، استفن والت و منتقدانش»، نوشته براون اون، لين جوز و ميلر در واقع در واقع كندوكاوي براي شناخت مطالعات امنيتي در روابط بين الملل است. به عبارتي، بررسي رهيافت انتخاب عقلاني والت و مدل صوري ـ رياضي مي تواند ما را به ارايه بديلي روشن در روش شناسي مطالعات امنيتي كمك نمايد. اين نقد و ارزيابي به طور كلي به مقالات انتقادي عليه روش غير صوري ـ تجربي والت اشاره مي كند و سپس پاسخ هاي والت در اين باب را نشان مي  دهد و در نهايت به ارزيابي و نقد كلي كتاب و دفاع از روش شناسي متكثر در حوزه مطالعات امنيتي روابط بين الملل مي پردازد.

 نسخه قابل چاپ