مقالات علوم سیاسی

هويت ملي از عوامل اصلي پايداري نظام هاي سياسي و اجتماعي است: لذا يكي از اهداف و حوزه هاي اصلي جامعه پذيري سياسي در همه نظام هاي سياسي را تقويت و باز توليد هويت ملي تشكيل مي دهد. اما اين امر مستلزم شناخت و ارزيابي دقيق وضعيت هويت ملي در هر نظام اجتماعي است. ولي براي اين سنجش لازم است ابعاد، عناصر و مولفه ها و شاخص هاي هويت ملي تعيين تا امكان اندازه گيري علمي بوجود آيد. هويت ملي داراي ابعاد جامعه اي، تاريخي، جغرافيايي، فرهنگي و سياسي است. كه هر يك از ابعاد داراي مولفه ها و شاخص هاي خاص مي باشند. در اين مقاله سعي شده است اين عناصر و شاخص ها تعيين و توصيف گردند، تا زمينه تدوين يك پرسشنامه براي انجام يك پژوهش فراهم آيد.

 نسخه قابل چاپ

هدف مقاله حاضر بررسي عميق تر عوامل سياسي، اقتصادي، اجتماعي و قومي است كه پس از استقلال تاجيكستان زمينه هاي جنگ هاي خونين داخلي پنج ساله را در آن كشور به وجود آوردند. مقاله سپس به نقش مثبت جمهوري اسلامي ايران در برقراري آتش بس و نهايتا ايجاد يك صلح پايدار در آن كشور مي پردازد. صلحي كه به رغم مواجهه با مشكلات و بسياري ناملايمات، تا به امروز همچنان دوام آورده و در سايه ثبات و پايداري آن تاجكيستان به آهستگي اما استوار در مسير توسعه اقتصادي و سياسي قرار گرفته است.

 نسخه قابل چاپ

در اين مقاله جنبش مشروطه خواهي به عنوان نتيجه تلاش هاي اصلاح طلبان ايراني در فرآيند تاريخ اصلاح طلبي در دوران قاجار مورد بررسي قرار گرفته است. پيروزي جنبش مشروطه خواهي نتيجه شرايط اجتماعي، سياسي و اقتصادي ايران، و به بار نشستن تلاش هاي اصلاح طلبانه اي در نظر گرفته شده است که از سالها قبل از آن انجام گرفته بود. اين پژوهش با توجه به ويژگي هاي اين جنبش، بر فهم و آگاهي رهبران مشروطه از مولفه هاي تجددو نوسازي فرهنگي و اجتماعي تاکيد مي کند. از اين منظر، مشروطه خواهان ادامه دهنده کوششهاي اصلاح طلبانه اي بودند که دست کم از اوايل حکومت قاجاران شروع شده بود و جنبش مشروطه خواهي را در پيوستار تاريخي اصلاح طلبي ايرانيان قرار داده بود.

 نسخه قابل چاپ

نظر به رواج و رونق روزافزون مباحث هرمنوتيک در دو سه دهه اخير سوال اصلي اين پژوهش، پرسش از ميزان و نحوه کاربري هرمنوتيک در عرصه پژوهش ديني و به ويژه حوزه سياسي آن است. به عبارت بهتر، سوال از امکان يا امتناع کاربرد دانش و روش هرمنوتيک در قلمرو مزبور مي باشد. مفروض اين تحقيق آن است که امکان استفاده از دانش هرمنوتيک در عرصه هاي قرآن و دين پژوهي کاملا منتفي نيست و به استثناي نحله هرمنوتيک فلسفي، مي توان از برخي روش هاي هرمنوتيک کلاسيک که مشابه تاويل و تفسير اسلامي بوده و نسبي انديش نبوده و به اصالت و تعيي متن وفادار هستند، استفاده کرد و با حذف جوانب ناهمساز اين روش ها با انديشه اسلامي، آنها را در حوزه معرفت شناسي و پژوهش هاي سياسي اسلامي به مثابه «روش» و همچنين «دانش» به کار برد.

 نسخه قابل چاپ

طي سال هاي متمادي پس از جنگ جهاني دوم، اقتصاد كينزي و رفاهي در اروپا و بسياري از كشورها حاكم بود. با پيش آمدن ركود اقتصادي دهه 70 ميلادي و شكست دولت هاي رفاهي، اقتصاد بازار از سوي راي دهندگان و سياستمداران كشورهاي غربي مورد توجه قرار گرفت. هايك يكي از معدود انديشمنداني بود كه در قرن بيستم با مطرح كردن نظم خودجوش اقتصادي و اقتصاد بازار بطور نظري و عملي به مخالفت با دولت كينزي و رفاهي پرداخت. اين مقاله با استفاده از نظريه هنجاري و انتخاب عقلايي و با رويكرد انديشه سياسي، به دنبال اثبات اين فرضيه است كه نظم خودجوش اقتصادي هايك، يكي از عوامل مهم و تاثيرگذار در نزديكي ايدئولوژي هاي سياسي پايان قرن بيستم اعم از راست و چپ بوده است. فروپاشي بلوك شرق، ظهور جنبش هاي جديد اجتماعي و همه گير شدن بازارهاي مالي جهاني نيز از ديگر عواملي بودند که در كاهش اختلافات ايدئولوژي هاي راست و چپ و پذيرش اقتصاد بازار و دولت حداقل تاثيري بسزا داشتند.

 نسخه قابل چاپ

نوشتار حاضر با مفروض انگاشتن ابتناي فناوري اطلاعات و ارتباطات بر نوآوري و منوط دانستن انتقال موفق آن به انتقال نوآورانه تاکيد مي کند که دانش ضمني نقش اساسي در انتقال تكنولوژي در حوزه فناوري اطلاعات و ارتباطات دارد و بدون آن انتقال تكنولوژي در لايه هاي سطحي و سخت افزاري تكنولوژي باقي مي ماند. در اين راستا اين مقاله به گونه اي اکتشافي مدل ها و روش هاي انتقال تکنولوژي را از منظر انتقال دانش ضمني بررسي مي کند و در خاتمه بر اهميت بستر سازي براي انتقال دانش ضمني تاکيد مي نمايد.

 نسخه قابل چاپ

امنيت هميارانه در قالب نظريات سازه انگاري مطرح شده است. طي سال هاي دهه 1990 به بعد موضوعاتي جديد در حوزه امنيت منطقه اي ارايه گرديده كه با رويكردهاي رئاليستي تفاوتي مشهود دارد. به طور كلي امنيت هميارانه در قالب نظرياتي مطرح شده است كه از يك سو بر عقلانيت راهبردي تاكيد داشته و از طرف ديگر ضرورت همكاري و مشاركت تمامي كشورهاي همجوار در حوزه جغرافيايي خاص را مورد توجه قرار مي دهد. در اين ارتباط نظريه پردازاني مانند رابرت جرويس و ايوانس موضوع "درك متقابل" بازيگران را مطرح كرده و همكاري هاي منطقه اي را به سوي فضاي ائتلاف هنجاري ترغيب مي نمايند. رابرت كوهن نيز كه در زمره نظريه پردازان نئوليبرال مي باشد. موضوع معماي توافق را مطرح كرده و بر اين اساس اعتقاد دارد كه تحقق چنين موضوعي نيازمند ارتقاي سطح انعطاف پذيري ساختاري كشورهاي يك منطقه مي باشد اگرچه واحدهاي حوزه خليج فارس طي سال هاي گذشته نتوانستند به تعادل امنيتي نائل شوند دليل آن را تاكيد بازيگران منطقه اي و بين المللي بر نشانه هايي از امنيت راليستي دانست. در حالي كه ايوانس ناپايداري امنيتي را ناشي از درك قدرت محور در سياست امنيت منطقه اي مي داند. شاخص هاي اصلي امنيت هميارانه را بايد در ارتباط با موضوعاتي از جمله همكاري جنبي حداكثرسازي مشاركت توليد هنجارهاي مشترك و همچنين اعتمادسازي منطقه اي دانست اعتمادسازي مي تواند ماهيت ساختاري فرهنگي يا هنجاري باشد. تبعا تحقق اين امر نيازمند مشاركت و درك متقابل موضوعات امنيتي خليج فارس بين كشورهاي منطقه با قدرت هاي مداخله گر خواهد بود.

 نسخه قابل چاپ

استدلال اصلي مقاله، اين است که رفتار ايالات متحده در قبال ايران در دوره رياست جمهوري دوايت آيزنهاور، دچار تحول اساسي شد و از «مداخله گرايي محدود» به «مداخله گرايي فزاينده» تغيير يافت. مشي سياسي ايالات متحده در آن دوران که به «نگاه نو» و سياست «مقابله به مثل با تمام قدرت» شهرت يافته است، سبب شد تا آن کشور به بزرگ ترين مداخله سياسي خود در امور داخلي ايران دست زده و از آن پس با انجام مداخلات سياسي، اقتصادي و نظامي به بازيگر اصلي صحنه سياسي ايران تبديل شود. اين مقاله رويکرد جديد به موضوع داشته و به کمک اسناد و مدارک دسته اول به تشريح رفتار خارجي ايالات متحده در قبال ايران در دوران رياست جمهوري آيزنهاور به ويژه بعد از کودتاي 28 مرداد سال 1332 ه.ش. مي پردازد.

 نسخه قابل چاپ

روشنفكري و سياست پيوندي تنگاتنگ و ديرينه را با هم يدك مي كشند. اين مقاله درصدد است تا ضمن بازتعريف مفهوم روشنفكري، ارتباط بين اين مفهوم و سياست را در طول شش دوره از تاريخ تمدن غرب بررسي كند: 1) دوره يوناني ـ رومي (تا سده 5 ميلادي)، 2) مسيحيت دوره اول از سده 5 تا سده 11 ميلادي، 3) مسيحيت دوره دوم از سده 11 تا سده 16 ميلادي، 4) از ظهور دولت- ملت ها تا پايان سده هجدهم، 5) از سده 19 ميلادي تا پايان جنگ جهاني اول، 6) قرن بيستم و جريان هاي روشنفكري. در نهايت مقاله حاضر نقش روشنفكري و سياست را در طي تاريخ تمدن غرب به سه گونه تحليل مي نمايد: 1) نقد نظام سياسي، 2) مشاركت در زندگي سياسي و 3) كناره گيري از سياست.

 نسخه قابل چاپ

ايران از ابتداي قرن بيستم علي رغم ضعف هاي داخلي و خارجي، در سازمان هاي سياسي و تخصصي بين المللي مشاركت داشته است. از اين لحاظ، اين پژوهش، دو پرسش اصلي را طرح و پاسخ مي دهد. اين پرسش ها عبارتند از: (1) مطالب آرشيوهاي سازمان هاي بين المللي در ژنو در مورد ايران در ابتداي قرن بيستم چگونه اند و چگونه مي توان آنها را دسته بندي و ارزيابي نمود؟ (2) از مجموعه اسناد و مدارك موجود در آرشيوهاي مزبور چه مفاهيمي را مي توان براي شناخت تعامل ايران با ديگران در دوران مورد مطالعه استنباط كرد؟ اين پژوهش بر اساس مراجعه حضوري به آرشيو چهار سازمان بين الدولي در ژنو شكل گرفته است. اين سازمان ها عبارتند از جامعه ملل، سازمان بين المللي كار، اتحاديه بين المللي مخابرات راه دور و كميته بين المللي صليب سرخ. در اين پژوهش اسنادي كه در مورد ايران در آرشيوهاي مزبور وجود داشته، شنايي، مطالعه و دسته بندي شده و نهايتا سعي شده كه رابطه معني داري از رفتار ايران در اين سازمان هاي بين المللي عرضه گردد كه به نوبه خود آيينه اي از تحولات داخلي ايران، چگونگي انديشه هاي نخبگان و حكومت گران ايراني از مناسبات بين المللي و شرايط پيچيده كشور در ابتداي قرن بيستم مي باشد.

 نسخه قابل چاپ

مقاله حاضر به بررسي علل گسترش مناسبات تجاري و اقتصادي ايران و چين در فاصله زماني 1979 تا 1999 مي پردازد. استدلال اصلي مطرح شده آن است که گسترش روابط دو کشور در نتيجه اتخاذ خط مشي هاي عمل گرايانه و واقع بينانه توسط دولتمردان تهران و پکن است. به ويژه سياست اصلاحات و نوسازي «دنگ شيائوپينگ» در دهه 1970 نقشي مهم در افزايش مبادلات اقتصادي دوجانبه داشته است. عمل گرايي در سياست خارجي باعث شده است تا دو کشور با وجود ايدئولوژي و نظام هاي سياسي کاملا متفاوت به همديگر نزديک شده و با وجود مخالفت ايالات متحده به گسترش همکاري هاي فيمابين در زمينه هاي مختلف مبادرت ورزند.

 نسخه قابل چاپ

اين مقاله پس از بررسي علل و اهداف طرح خاورميانه اي جرج بوش به اثرات عملي سياست هاي وي در طي هشت سال گذشته خواهد پرداخت. سپس تحليلي از سه معضل سياست خارجي آمريکا در خاورميانه- عراق، ايران، و لبنان - ارايه خواهد کرد. آنگاه مواضع اعلامي باراک اوباما را درباره خاورميانه و نيز جهت گيري احتمالي او را در قبال بحران هاي فوق بررسي خواهد کرد. پيش بيني اين مقاله آن است که سياست خاورميانه اي اوباما بازگشت به سياست کلي دموکرات ها و به خصوص بيل کلينتن، خواهد بود. اين مقاله مدعي است حل هر سه بحران جز با مذاکره مستقيم و بدون پيش شرط با ايران امکان پذير نيست.

 نسخه قابل چاپ

روابط اسرائيل با کشورهاي منطقه از اهميتي خاص برخوردار است. بسياري از کشورهاي اسلامي از داشتن روابط آشکار با اين کشور ابا داشته و از افکار عمومي واهمه دارند. براي تعدادي از کشورهاي اسلامي اسرائيل ساخته و پرداخته توطئه هاي استکباري بوده و آن را غاصب سرزمين فلسطين مي دانند. از اين رو آنان در راستاي افکار عمومي مسلمين اقدام به امتناع از شناسايي اسرائيل کرده اند. برقراري روابط سياسي و اقتصادي يا نظامي بين دو کشور هند و اسرائيل با جمعيتي بزرگ از مسلمان در همسايگي پاکستان و همجوار با مناطق حساس خاورميانه و آسياي جنوب شرقي از اهميت بسيار برخوردار است. برقراري رابطه اسرائيل با هند بزرگ ترين پيروزي سياسي اين کشور به حساب مي آيد. دو کشور با برخورداري از حمايت هاي آمريکا در اتحادي استراتژيک قرار گرفته و با بازسازي تجهيزات نظامي هند به تغيير ژئوپوليتيک منطقه اي اقدام و نظم موجود را بر هم زده اند.

 نسخه قابل چاپ

هدف اصلي اين مقاله، بررسي و جايگاه حقوق بشر در نظريه هاي روابط بين الملل مي باشد. با جهاني شدن مفهوم و موضوع حقوق بشر و تاثير آان بر روابط بين كشورها و همچنين تحت الشعاع قرار گرفتن سياست خارجي دولت ها، مطالعه و بررسي حقوق بشر در نظريه هاي روابط بين الملل مهم و ضروري گرديده است. در واقع حقوق بشر، مفاهيم اساسي در روابط بين الملل، مانند حاكميت، ديپلماسي، امنيت، و غيره را دچار تحول بنياديني كرده است، در اين راستا درك و تحليل اين روند به عنوان يك امر واقع، در راستاي مطالعه صلح و امنيت بين المللي مي باشد كه در حوزه نظري روابط بين الملل جايگاه ويژه اي دارد. سوال اصلي پبرامون پژوهش فوق اين مي باشد که امروزه در عصر جهاني شدن مفهوم حقوق بشر چه جايگاهي در نظريه هاي روابط بين الملل دارد؟ مقاله حاضر نخست مفهوم حقوق بشر را مورد كند و كاو قرار داده، سپس به بررسي مفهوم فوق در چهار نظريه روابط بين الملل از قبيل واقع گرايي، ليبراليسم، سازه انگاري و فمينيسم مي پردازد و در پايان از مباحث به طور كلي نتيجه گيري مي نمايد.

 نسخه قابل چاپ

مطالعات سياست گذاري شهري، مطالعاتي شايع و اثر گذار در حوزه مديريت و سياست گذاري شهري در جهان است. اين مطالعات البته در ايران هنوز رواج نيافته اند. بنابراين اين مقاله نوشته اي آغازين در اين زمينه است. در اين مقاله شهر تهران که از کلان شهرهاي جهان است به عنوان بستري مناسب براي سياست هاي عمومي شهري در نظر گرفته شده است. تهران در اين نوشتار ابتدا به گونه اي عمومي معرفي شده، بر اهميت آن از جنبه هاي گوناگون تاکيد رفته و سپس برخي از عمده ترين مشکلات شهر تهران مورد تاکيد قرار گرفته است. نويسنده در ادامه کوشيده است تا قابليت هاي رشته سياست گذاري عمومي در ارايه راه حل براي مسايل و مشکلات کلي و بخشي شهر تهران را مورد توجه قرار دهد. در عرصه کلي مسايل توسعه پايدار، حکمراني، تصوير شهري و بودجه مورد بررسي واقع شده اند و در عرصه بخشي به مقوله هاي محيط زيست، حمل و نقل شهري و ايمني در مقابل زلزله پرداخته شده است.

 نسخه قابل چاپ