بانک مقالات جغرافیا

منطقه مورد تحقيق در تقسيمات واحدهاي زمين شناسي ايران، در زون زاگرس (زاگرس رورانده يا مرتفع) واقع شده است که با توجه به خصوصيات تکتونيکي و زمين شناسي و اقليم گذشته حاکم بر آن، اشکال کارستي تکامل يافته و بسيار شاخصي در آنها شکل گرفته است. تکامل اشکال کارست در منطقه، همانند عوارضي نظير غارهاي متعدد،حفرها و چاهها، سراب هاي زيادي با حجم آبدهي بالا را بوجود آورده است. عوارض کارست سهم مهمي در جذب نزولات جوي و نفوذ آب دارند. شناسائي اين اشکال و عوارض بطور يقين در شناسائي پتانسيل منابع آب زير زميني و بيلان آب در منطقه بسيار حائز اهميت است. لذا در اين تحقيق، مطالعه موردي در ناهمواريهاي بيستون نشان مي دهد که در مکانهائي که تحول کارست پيشرفته است، پتانسيل هاي قوي در جذب آب و ذخيره آن ايجاد شده که وجود سرابهاي متعدد در حاشيه و همچنين ارائه روشهاي مناسب در بهره برداري از مخازن کارستي با توجه به شرايط زمين شناسي د اقليمي حاکم بر اين مناطق، مي تواند در رشد و شکوفائي منطقه در احداث پروژه هاي مختلفي که نيازمند منابع بيشتر هستند، مورد توجه قرار گيرد. علاوه بر اين ، شناسائي روند تکوين و يا تخريب اين اشکال مي تواند کاهش يا افزايش پتانسيل آبهاي زير زميني منطقه را نيز در دراز مدت پيش بيني نمايد.

 نسخه قابل چاپ

امروزه شهرهاي کشور ما از جمله کرمانشاه بدليل رشد صنايع، تغيير چشمگيري کرده اند؛ اما همزمان با اين رشد صنعتي، صنايع در مکانهاي مناسب جانمايي نشده اند. برخي از صنايع، تمامي نواحي پيرامون خود را بلعيده اند، چنانکه هيچ فضاي بازي باقي نمانده است و در عوض مقدار قابل توجهي آلاينده زيست محيطي مثل سر و صدا، گرد و غبار، بخارات ناسالم و آبهاي آلوده بر جاي گذاشته اند. حاکميت چنين شرايطي در توسعه و تکوين شهرها حاکي از وضعيت ناخوشايندي است که گريبانگير کالبد شهر شده است؛ زيرا مقررات و آيين نامه هاي منطقه بندي و نيز معيار هاي کاربري زمين هرگز جدي گرفته نشده است. معابر بسيار شلوغ شده اند و کالبد فيزيکي شهر دچار ناهماهنگي شده است اين بي نظمي ها و رشد خارج از کنترل صنايع، آثار اجتماعي قابل ملاحظه اي را بر مجموعه پيکره شهر بجاي نهاده است. از اينرو دستيابي به رشد صنعتي هماهنگ و منسجم و رسيدن به يک کالبد فيزيکي – فضايي و نيز عملکرد پويا از شهر که همه کاربريها بصورت هماهنگ و کارآ در آن وجود داشته باشند، نياز به برنامه ريزي دقيق و جامع براي همه ابعاد شهر بويژه بعد صنعتي آن دارد.

 نسخه قابل چاپ

فضا در جغرافياي کشاورزي به جهت ارتباط آن با کشاورزي، از جايگاه خاص و اهميت ويژه اي برخوردار است و بر همين اساس، تحليل فضايي بخش عمده مطالعات جغرافياي کشاورزي را تشکيل مي دهد.
در اين مقاله، ضمن مروري بر اهميت و نقش تحليل فضايي در جغرافياي کشاورزي، نگرش جغرافياي کشاورزي به فضا، مفهوم فضاي کشاورزي، سوالات اساسي در يک تحليل فضايي، رويکردهاي تحليل فضايي در جغرافياي کشاورزي، نگرش سيستمي، شيوه هاي تحليل فضايي، منطقه بندي و اهميت آن در جغرافياي کشاورزي مورد بحث قرار گرفته است. در پايان نيز کاربرد تحليل فضايي در جغرافياي کشاورزي براي برنامه ريزيهاي کشاورزي، منطقه اي و روستايي مطرح گرديده است.

 نسخه قابل چاپ

با فروپاشي شوروي در دسامبر 1991، وضعيت ژئوپلتيکي منطقه دچار تغييرات بنيادين گرديد.
تبديل کشورهاي ساحلي درياي خزر از دو به پنج، ظهور کشورهاي مستقل محصور در خشکي، نامشخص بودن وضعيت حقوقي درياي خزر و نياز کشورهاي استقلال يافته به بهره برداري از منابع دريا، وجود ذخاير نفت و گاز درياي خزر و مهمتر از همه خلا قدرت ايجاد شده باعث گرديد تا تمايل جهت پر کردن خلا قدرت در منطقه بسرعت توسط قدرتهاي منطقه اي و فرا منطقه اي از طريق تعاملات اقتصادي، امنيتي، نظامي و سياسي افزايش يابد.
موقعيت ژئوپلتيکي جمهوري اسلامي ايران نيز متاثر از اين تغييرات، وضعيت جديدي بخود گرفت، چنانچه در معادلات جديد قدرت در منطقه، به يکباره ايران وارد يک بازي بزرگ گرديد.
اين مقاله در صدد بررسي ژئوپلتيکي جديد ايران در اين بازي بزرگ قدرت در حوزه ژئوپلتيکي درياي خزر و تحليل تهديدات و فرصتهاي مطرح شده در اين زمينه مي باشد.

 نسخه قابل چاپ

در راستاي توسعه صنعت گردشگري، برنامه ريزي و طراحي تفرجي – فراغتي و تعيين توانهاي محيطي – انساني، فرايندي است که اوقات فراغت افراد را به فضا و مکان (محيط) مرتبط مي سازد. در عمل، اين امر هنر و علمي است که آميزه اي از اطلاعات (داده ها و دانسته ها) و تکنيکهاي مربوط به معماري سيماي محيط، اصول اکولوژي سيماي محيط و علوم اجتماعي را براي توسعه گزينه هايي به منظور کاربرد اوقات فراغت، فضا، انرژي و پول (سرمايه)، به گونه اي سازگار با نياز و خواسته هاي انسان (گردشگران) بکار مي گيرد. با تعيين توانهاي محيطي – انساني منطقه، جهت گيري برنامه ريزيهاي توسعه فيزيکي در راستاي توسعه صنعت گردشگري و جذب جهانگردان، خصوصا در سطح ملي و فراملي، با رعايت اصول و استانداردهاي جهان شمول اجتناب ناپذير بوده و اثرات مثبت ناشي از آن مي تواند بازتاب وسيعي در زمينه اشتغال، تاسيسات فضايي، مبادله کالاهاي محلي و منطقه اي، توسعه ساختار زير بنايي در سطح منطقه اي و حتي فرا منطقه اي – ملي داشته باشد و سرانجام تفاهم و انتقال فرهنگي ميان مردم بومي و گردشگران (داخلي و خارجي) را ميسر گرداند؛ تا امر مهم اشاعه سيستم حفاظت – توسعه و اصل هزينه – بهره وري به منظور استفاده بهينه از توانهاي محيطي – انساني از قابليت اجرايي بطور ملموس برخوردار گردد.

 نسخه قابل چاپ

آب نيز چون خاک اهميت خود را گذشته از معروفيت آن به «مايه حيات» با افزايش جمعيت انساني بيشتر ظاهر مي سازد. اشغال ₃/² سطح زمين توسط آبها و کشيده شدن موجودات زنده از دنياي آبها به دنياي خشکيها که خود نشان از نقش بنيادي آب در ساختار حيات دارد، اهميت آنرا بيشتر آشکار مي سازد و به اين دليل انسانها خيلي زودتر از خاک به اهميت آب پي برده و به شناسايي آن همت گماشته و در اين راستا و در صد سال گذشته، است که شاخه علمي هيدرولوژي که يکي از ارکان مطالعات زيست محيطي را تشکيل مي دهد، شکل گرفته و گسترش يافته است.
ساختار فيزيکي ويژه آب که در شرايط نسبتا عادي و با اندک تغيير درجه حرارت به هر سه حالت گاز، مايع و جامد در مي آيد و نيز بر خلاف تمامي عناصر طبيعت از درجه حرارت خاصي بجاي کاهش حجم و افزايش وزن مخصوص، با افزايش حجم و کاهش وزن مخصوص مواجه مي شود، آن را باز بصورت يک ترکيب استثنايي طبيعت که اساس تشکيل خاک بدان وابسته است، درآورده است. آب اين ويژگيهاي ساختاري خود را اعم از فيزيکي و شيميايي در شرايط خاص جغرافيايي و تحت تاثير عوامل آن بطور متفاوت ظاهر مي سازد که آشنايي با آن فوق العاده حائز اهميت است. در اين مقاله سعي شده تا ويژگيهاي مورد اشاره در فوق چه در قالب عناصر اتمسفري و چه در قالب اقليمي در ارتباط با نظرگاه جغرافيايي تحليل و تبيين گردد.

 نسخه قابل چاپ

مانسون برگرفته از واژه موسم عربي به معناي فصل است. مانسون ها نسيم هاي دريايي شديد هستند که بخصوص در آسياي جنوبي و بخشهايي از افريقا ديده مي شوند و تقريبا 6 ماه از سال را از جانب شمالشرقي و 6 ماه ديگر را از جنوبغربي مي وزند. مولفه غربي باد در مانسون هاي تابستاني غالب است و آنها گرايش قوي به همگرايي، صعود و ايجاد باران دارند. برعکس، مولفه شرقي باد در مانسونهاي زمستاني غالب بوده و اينها گرايش به واگرايي و نشست هوا دارند و سبب خشکسالي مي گردند. مانسون هاي تابستاني و زمستاني هر دو نتيجه اي از اختلافات روند هاي ساليانه دماي حاکم بر خشکي و دريا هستند.
سرزمين ايران در خاورميانه قرار دارد و محدود به درياي عمان، خليج فارس و درياي خزر است. ايران داراي سرزميني ناهموار است که دور تا دور آنرا کوهستان فرا گرفته و حوضه مرکزي آن مرکب از بيابانها و کوهها است؛ ايران از سطح دريا ارتفاع داشته و در امتداد سواحل شمالي و جنوبي داراي دشتهاي ناپيوسته کوچک مي باشد. مطالعه مقادير داده هاي بارش شهرهاي مختلف ايران در ماههاي ژوئن تا سپتامبر (از 11 خرداد تا 8 مهر) طي سالهاي 1960 لغايت 1990 نشان مي دهند که منطقه جنوبشرقي ايران بواسطه رشته کوههاي بشاگرد، کوه جبال بارز و هامون جازموريان، اقليم مانسوني دارد. حتي اگر مانسون تابستاني هند قوي باشد، تاثير آن بر بخشهايي از کوير لوت و دشت کوير مشهود است. بنابراين ايران اساسا داراي اقليم خشک و نيمه خشک بوده، اما در امتداد سواحل خزر داراي اقليم جنب حاره اي و در جنوبشرقي داراي اقليم مانسوني است.

 نسخه قابل چاپ

اين مقاله داراي هدفمندي خاصي است که بر مفاهيم نظري علمي موجود در محتواي جغرافياي کنوني و تامين رفاه انساني متداول در دانشگاههاي معتبر دنيا استوار بوده و در تحقيقي تجربي درباره ايران، همراه با تاکيد بر جنبه هاي روستايي به بررسي مدقانه اي پرداخته است. بدين ترتيب، سابقه مباني نظري و علمي مربوطه که در برگيرنده محتواهاي جغرافياي اقتصادي، اجتماعي و سياسي در جهت تامين توسعه و رفع تباين رفاه انساني مردم دنيا مي باشد، مطرح شده و مورد بحث قرار مي گيرد. سپس مبحث ويژگيهاي ناحيه اي – ملي و جنبه هاي تجربي اين تحقيق مشتمل بر معرفي و ارائه تقسيم بندي استانها، توزيع فضايي جمعيتهاي روستايي و شهري بر اساس استانهاي گروه بندي شده با ذکر مسائل مربوطه، ارائه مي گردد. در بررسي نظام اقتصادي، درباره توزيع فضايي فعاليتهاي سه گانه اقتصادي يعني نوع اول (کشاورزي – روستايي)، نوع دوم (صنعتي و معدني) و نوع سوم (خدمات و بازرگاني) در رابطه با مباني نظري توسعه از لحاظ تامين رفاه اقتصادي، ارزشهاي کيفيت طبيعي زندگي و درآمد سرانه، تحليل لازم بعمل مي آيد. مطالعه نظام اجتماعي در اين تحقيق شامل بذل توجهات به خصوصيات جمعيتي مردمان روستايي از نقطه نظرهاي گروه بندي سني – جنسي جمعيت، نرخهاي باسوادي بزرگسالان، بهداشت و مسائل مربوطه (مرگ و مير عمومي جمعيت و اميد به زندگي از زمان تولد، مرگ و مير نوزادي  و خدمات پزشکان و بهداشتياران) در استانهاي کشور مي باشد. در بررسي نظام سياسي هم، موضوع استفاده از راديو به ازاي هر هزار نفر جمعيت روستايي ايران و در سطح استانهاي آن مورد بحث قرار مي گيرند. مولف اميد آن دارد که مقاله ره آوردي مساعد براي توسعه آينده و تامين مناسبتر از توزيع فضايي رفاه انساني در روستاهاي کشور باشد.

 نسخه قابل چاپ

اين مقاله به ارزشيابي اساسي درباره محتوي و عملکرد عمران روستايي در برنامه هاي عمراني و توسعه کشور طي چند دهه اخير (78-1327) مي پردازد. روش کار، استفاده از ماتريس ارزشيابي و ارزش گذاري برنامه ها با تهيه هشت معيار ارزشيابي مي باشد. نتايج ارزشيابيهاي اساسي نشان دهنده نارسايي عمده در محتوي و عملکرد برنامه ها بوده و به همين دليل نمره متوسط کل ارزشيابيها، نسبتا ضعيف تا متوسط بدست آمده است. اين وضعيت را مي توان با نارسايي در نظام تهيه، اجرا، نظارت و ارزشيابي اساسي برنامه هاي عمراني و توسعه مرتبط دانست. همچنين روند تحول شاخصهاي توسعه روستايي کشور نشان دهنده نوعي دوگانگي در بين آنها مي باشد؛ بدين ترتيب که شاخصهاي خدماتي و اجتماعي – رفاهي روستاها از رشد بسيار خوبي برخوردار بوده اند. ولي در مقابل، شاخصهاي اقتصادي – اجتماعي نواحي روستايي وضع نامطلوبي داشته و داراي رشد بسيار کندي است. اين دوگانگي نشان مي دهد که محتواي برنامه ها همه جانبه و جامع نبوده و به همه ابعاد توسعه توجه نشده است.

 نسخه قابل چاپ

اين مقاله با توجه به اينکه مستخرج از طرح تحقيقاتي است، نتايج حاصل از تحقيق را شامل مي شود. در اين بررسي ضمن بيان علل تخليه روستا و آثار شوم اقتصادي، زيست محيطي و اجتماعي آن، به روند تحولي روستاها توجه گرديده است. بر اساس بررسيهاي انجام شده طي 30 سال، 65 روستا به خصوص در نواحي شمالي دشت گرمسار از جمعيت تخليه و اغلب زمينهاي کشاورزي آنها متروک شده اند و حدود 43 روستا نيز به علل شوري زمين، کمي آب، کمي جمعيت و مهاجر فرستي بالا و عدم وجود خدمات اقتصادي، بهداشتي و فرهنگي در سالهاي آينده جمعيت خود را از دست خواهند داد که قطعا سرنوشت فضاي فيزيکي و اراضي کشاورزي اين روستاها نيز همانند 65 روستاي متروک شده خواهد بود. بقا و دوام اين روستاها به دو عامل اقتصادي و خدماتي وابسته است و براي احيا روستاهاي متروک شده نياز به سرمايه گذاريهاي قابل توجه همراه با تشويقهاي حساب شده مي باشد.

 نسخه قابل چاپ

تبخير و تعرق پتانسيل يکي از عناصر مهم چرخه هيدرولوژي است که در طرحهاي منابع آب و آبياري، سازه هاي آبي، کشاورزي و... مدنظر قرار مي گيرد. بررسي ميزان نوسان دماي هوا و رژيم سالانه آن در مناطق خشک از اهميت ويژه اي برخوردار است؛ زيرا به سبب کمي بارشهاي جوي در اين نواحي، دما و نوسان آن در ماهها و فصول مختلف سال بطور مستقيم بر پديده تبخير و تعرق و در نتيجه نياز آبي اثر مي گذارد. در اين تحقيق از داده هاي هواشناسي ايستگاههاي منطقه مورد مطالعه (قصر قند، پيرسهراب، کجدر سرباز، پيشين، کهير، طيس، باهوکلات) استفاده شده و سپس جهت تعيين مناسبترين روش تبخير و تعرق پتانسيل در سطح منطقه، اقدام به تحليل نمودارهاي مقايسه اي بين روشهاي فوق الذکر گرديده است. بر اساس محاسبات بعمل آمده، نتايج کلي ذيل استنتاج شده است:
در منطقه بلوچستان جنوبي و در طول سال، با فرض وجود آب و با توجه به درجه حرارت، امکان فعاليتهاي زراعي وجود دارد. بدين ترتيب تبخير و تعرق پتانسيل براي کل سال از دو روش تورنث وايت و بلاني کريدل محاسبه گرديد. روش تورنث وايت نتايج صحيحي براي فصول مختلف ارائه نمي دهد؛ ولي روش بلاني کريدل همبستگي خوبي با روش اندازه گيري مستقيم (طشتک) دارد. همچنين در اين مطالعه مشخص مي گردد که از غرب و شمال به طرف شرق و جنوب، از ميزان تبخير و تعرق کاسته مي شود و بطور کلي منطقه بلوچستان جنوبي در تمام ماهها داراي تبخير و تعرق پتانسيل بالاتر از بارش است.

 نسخه قابل چاپ

هجوم اکولوژيکي و سکونت افراد کم درآمد در بافتهاي قديمي از جمله معضلات اين بافتهاست. خستگي مفرط ناشي از کار طاقت فرسا و نداشتن پشتوانه مالي مناسب براي همکاري در امور محله، انگيزه توجه به مسايل محله، بهداشت محيط زيست و عمران آنرا از زمان سلب مي کند. هدف اين تحقيق شناخت و بررسي پايگاه اقتصادي افراد ساکن بافت قديم شهر ري در نابساماني منطقه مورد نظر است. روش پژوهش با استفاده از شيوه هاي ميداني بويژه پيمايشي مبتني بر روشهاي اکتشافي و تحليلي است.

 نسخه قابل چاپ

خرم آباد منطقه اي در غرب مرکزي ايران است که از نظر اقليمي، بر اساس ضريب دمارتن جز مناطق نيمه خشک و بر اساس کليموگرام آمبروژه، نيمه مرطوب سرد محسوب مي شود. ميانگين مجموع بارش ساليانه اين منطقه حدود 508 ميلي متر است که 54 درصد آن در زمستان، 28.5 درصد آن در پاييز و 17.3 درصد آن در بهار دريافت مي شود.
در اين مقاله، باران موثر کشاورزي خرم آباد بر اساس روش SCS برآورد شده است. البته براي برآورد باران موثر، روشهاي تجربي متعددي ارائه شده که هر يک مناسب با مناطق خاصي است؛ ولي در روش SCS تنها داده هايي مثل بارش، تبخير و تعرق بالقوه و عمق آبياري مورد نياز بوده و در آن محدوديت مکاني وجود ندارد. جهت استفاده از روش SCS ابتدا تبخير و تعرق ماهانه گياه مرجع براي دوره آماري بر اساس روش فائو (پنمن – مانتيت) محاسبه و سپس با استفاده از بارش ماهانه دوره آماري (1995-1970)، باران موثر براي اعماق مختلف (10، 20، 30، 40، 50، 60، 70 و 75 ميليمتري) برآورد شده است.
در ميان ماههاي مورد بررسي (اکتبر تا مه)، حداکثر باران موثر در ماه مارس دريافت شده که برابر با 11.4 درصد کل باران موثر ساليانه است. به همين ترتيب و به منظور تعيين احتمال دريافت باران موثر در هر ماه، بارانهاي موثر برآورد شده، با توزيع هاي مختلف آماري برازش داده شده و احتمال وقوع و دوره بازگشت مقادير مختلف باران موثر در هر ماه ارائه گرديده است.

 نسخه قابل چاپ

در پژوهشي که پيرامون موضوع جغرافياي انتخابات پارلماني در ايران صورت گرفت، اين نتيجه بدست آمد که تحولي چشمگير در استانهاي حاشيه اي واگرا در حال شکل گيري است. استانهايي که همواره در مطالعات جغرافياي سياسي ايران از آنها به عنوان سرزمينهاي واگرا نام برده مي شد، در سالهاي اخير گرايش شديدي را نسبت به مشارکت در تصميم گيريهاي ملي نشان داده اند که بيانگر نقش موثر جمهوريت در تقويت هويت ملي بجاي هويت محلي سابق است.
مطالعه جغرافياي انتخابات در استان کردستان (که سابقا منطقه اي واگرا قلمداد مي شد) نشان مي دهد که طي دوره هاي اول تا پنجم مجلس، اولا به ميزان شرکت کنندگان در انتخابات هر دوره نسبت به دوره قبل افزوده شده است و اين افزايش در همه حوزه هاي انتخابيه استان ملاحظه مي شود. ثانيا مردم در هر دوره نسبت به دوره قبل، بيشتر تحت تاثير نفوذ جريانات سياسي داخلي کشور بويژه دو جناح روحانيت و روحانيون قرار گرفته اند؛ بنحوي که نمايندگان مستقل در اولين دوره هاي مجلس شوراي اسلامي را بتدريج به نامزدهاي معرفي شده اين دو جناح در دوره هاي بعدي جابجا نموده اند.
در اين مقاله سير تحولات سياسي حول محول انتخابات پارلماني با نگرشي جغرافيايي در استان کردستان به بحث گذاشته شده و با بررسي دو مورد مذکور و نتايج حاصل از آن، همگرايي اين منطقه نسبت به حکومت مرکزي از طريق افزايش مشارکت در تصميم گيريهاي پارلماني عنوان شده است.

 نسخه قابل چاپ

اين مقاله حاصل مطالعه عکسهاي هوايي1:55.000 و تصوير ماهواره اي کاسموس 1:100.000 و نقشه زمين شناسي1:250.000 منتقه ميباشد که طي آن شکل گيري و تکامل تنگ هاي منطقه بررسي شده است.
سپس طي يک بررسي ميداني با توجه به آثار و شواهد موجود و با در نظر گرفتن زمين ساخت منطقه، نتايج زير بدست آمده است:
شيب تنگ هاي ارتفاعات مرکزي از غرب به شرق و نيز ارتفاعات شمالي، از شمال به جنوب مي باشد اين مسئله ارتباط مستقيمي با اختلاف زمان پيدايش کوهستانها دارد. بطوريکه بعد از شکل گيري ارتفاعات شمالي با راستاي غربي- شرقي، جريان آبها بصورت شمالي- جنوبي و بعد از پيدايش کوهستانهاي غربي با راستاي شمالي- جنوبي، جريان آبها بصورت غربي- شرقي بسمت قسمت مرکزي منطقه هدايت يافته اند. و همزمان با فرار ارتفاعات مرکزي آنها را بصورت پيشين رود شکافته اند. لذا در شکل گيري و پيدايش اين تنگ ها دو عامل تکتونيک و فرسايش آبهاي روان بطور همزمان نقش داشته اند.

 نسخه قابل چاپ