بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

 نسخه قابل چاپ

مقاله حاضر از طرح پژوهشي ملي استاندارد آموزشي مشاغل روستايي در حوزه کشاورزي ايران حاصل شده است. در اين پژوهش با استفاده از روش هاي پيمايشي، اسنادي و فنون تحليل چند بعدي تعداد 2881 عنوان شغلي در شش بخش کشاورزي، شامل زراعت و باغباني، دام و طيور، شيلات و آبزيان، منابع طيعي و آبخيزداري، صنايع کشاورزي و روستايي و خدمات کشاورزي و روستايي شناسايي و طبقه بندي شده است. در اين مرحله 1851 شاغل در استان هاي کشور مورد بررسي قرار گرفتند. شناخت محتوا و ويژگي هاي فعاليت هاي کشاورزي و تحليل ابعاد محتوايي، وضعيتي، محيطي و الگويي مشاغل به منظور دستيابي به شرايط و اختصاصات برنامه آموزشي مشاغل از مهم ترين مراحل پژوهش است
با انجام تحليل هاي ترکيبي، بالاخص عاملي و خوشه اي مشخص گرديد که 8.4 درصد از مشاغل کشاورزي و روستايي مورد بررسي، کاملا سنتي هستند و از نظر ضرورت وجودي و کارکردي در طول دهه هاي اخير فرآيندي قهقرايي داشته و در حال محو شدن هستند. هم چنين 23.3 درصد در زمره مشاغل انتقالي قرار دارند و در مجموع حدود يک سوم از مشاغل مورد بررسي در زمره مشاغل سنتي (با بالا بودن ميانگين سني و ميزان بي سوادي شاغلان) قرار مي گيرند و نياز به برنامه هاي آموزشي ويژه دارند. بيشترين مشاغل مورد بررسي در زمره مشاغل درحال گذار هستند. اين نوع از مشاغل هم ويژگي هاي مشاغل مدرن و هم ويژگي هاي مشاغل سنتي را دارا هستند. مشاغل مدرن نيز 24 درصد از کل مشاغل مورد بررسي را شامل شده اند. بيش از 11 درصد مشاغل (34 عنوان شغلي) از جمله کشت گلخانه اي نيز در زمره مشاغل کاملا نوين قرار داشته اند، بر اين اساس در تدوين استانداردهاي آموزشي مشاغل، علاوه بر تکيه بر محتواي شغل، توجه به ويژگي ها و ماهيت شغلي بسيار اساسي است. به علاوه اين که، با اتخاذ اين رويه آموزشي، تحولي اساسي در شيوه و محتواي آموزش شغلي ايجاد مي شود و پيش بيني چنين تحولي در سطوح آموزش عالي نيز محتمل است.

 نسخه قابل چاپ

اعتماد يکي از عناصر بنيادين تعامل اجتماعي است که در حل مسايل مربوط به نظم اجتماعي نقشي تعيين کننده دارد. اعتماد پيش شرط عمده و کليدي براي موجوديت هر جامعه اي محسوب مي شود و تسهيل کننده مبادلات در فضاي اجتماعي است. اعتماد بين شخصي در روابط اجتماعي شکل مي گيرد و در طول زمان تقويت مي شود، لذا کم و کيف روابط، ميزان و نحوه تعاملات مي تواند در تقويت و شکل گيري اعتماد موثر باشد. سازوکار پيوندهاي اجتماعي، در شبکه روابط غير رسمي فرد - که به عنوان سرمايه اجتماعي شبکه نام برده مي شود - طي مکانيسمي به افزايش اعتماد اجتماعي منجر مي گردد. لذا ميزان و گستره روابط و تعاملات در شبکه، در ابعاد ساختي (اندازه و ترکيب شبکه)، تعاملي (فراواني تماس، صميميت) و کارکردي (حمايت ها) در ايجاد و تقويت اعتماد تاثيرگذار خواهد بود.
در اين مقاله تاثير سرمايه اجتماعي شبکه و متغيرهاي زمينه اي بر اعتماد، مورد آزمون قرار گرفته است. اين مطالعه با روش پيمايش و با استفاده از پرسش نامه انجام شده است و جامعه آماري آن را افراد 18 سال به بالاي تهران تشکيل مي دهند. حجم نمونه 320 نفر است که با روش نمونه گيري خوشه اي متناسب با حجم انتخاب گرديد.
نتايج حاکي از آن است که با افزايش سرمايه اجتماعي شبکه افراد، اعتماد متقابل بين شخصي نيز افزايش مي يابد. به بيان ديگر روابط و تعاملات و منابع حمايتي موجود در شبکه مي تواند زمينه ساز ايجاد و تقويت اعتماد بين افراد باشد. از بين ويژگي هاي شبکه، صميميت و حمايت متقابل دو عامل اصلي تبيين کننده هستند که صميميت نقش مهم تري دارد. البته ويژگي هاي فردي، به ويژه وضعيت تاهل و وضع فعاليت نيز به طور غير مستقيم بر اعتماد تاثيرگذار بوده اند، اما از بين متغيرهاي فردي و متغيرهاي شبکه اي، نقش متغيرهاي شبکه اي به ويژه صميميت پيوند و حمايت هاي متقابل در تبيين اعتماد بيشتر است. به بيان ديگر ويژگي هاي شبکه، بيش از ويژگي هاي فردي افراد در اعتمادشان به يکديگر تاثير دارد.

 نسخه قابل چاپ

تحقيق حاضر تلاش مي کند تا با بررسي تبليغات نهمين دوره انتخابات رياست جمهوري ايران، به تحليل گفتمان اين انتخابات بپردازد. در اين تحقيق از نظريه گفتمان لاکلا و موفه در کنار نظريه گفتمان فرکلاف و از تحليل گفتمان به عنوان روش تحقيق استفاده شد. در ابتدا تحليلي از زمينه هاي گفتماني برگزاري اين انتخابات ارايه و پس از آن تبليغات انتخاباتي هر نامزد به طور جداگانه بررسي شد. تحليل گفتمان نشان داد که در گفتمان اصول گرايي نوعي تحول شکل گرفته است و در گفتمان اصلاح طلبي نيز گروه هاي مختلف بر حسب ديدگاه هاي سياسي - اجتماعي خويش از يکديگر جدا شده اند. در دوره اول "ولايت فقيه" دال مرکزي گفتمان احمدي نژاد و "دولت اسلامي"، "توسعه اقتصادي اسلامي"، "تهاجم فرهنگي"، "عدالت اجتماعي" و "رشد سياسي" دقايق اين گفتمان را تشکيل مي دادند. در گفتمان هاشمي رفسنجاني "کليت نظام" دال مرکزي و "تحزب"، "توسعه"، "اعتدال گرايي" و "حفظ ثبات کشور" دقايق آن بودند. به همين ترتيب در گفتمان انتخاباتي مهدي کروبي "جمهوري اسلامي با قرايت امام خميني" دال مرکزي و "توسعه همه جانبه"، "دولت مقتدر"، "عدالت اجتماعي" و "بهبود معيشت مردم" دقايق اين گفتمان بودند. "دموکراسي" نقش دال مرکزي را در گفتمان معين ايفا مي کرد و "قانون گرايي"، "حقوق بشر"، "تعامل با جهان" و "آزادي بيان" دقايق اين گفتمان انتخاباتي لاريجاني از "دولت مدرن" به عنوان دال مرکزي و "کارآمدي"، "عمل به توصيه هاي رهبري"، "مبارزه با فساد و تبعيض" و "عدالت" بهعنوان دقايق آن تشکيل مي شد. در مورد قاليباف علي رغم استفاده وي از تبليغات مدرن و با جهت گيري مشخص، مفصل بندي خاصي مشاهده نشد. به همين ترتيب در تبليغات انتخاباتي مهر عليزاده نيز مفصل بندي منسجمي در دال ها و نشانه ها، قابل استخراج نبود. در دور اول، در ميان رقابت فشرده ميان نامزدها، گفتمان احمدي نژاد مورد توجه بخشي از پايگاه ايدئولوژيک و نهادهاي اصول گرا قرار گرفت و اين مساله راهيابي او به دور دوم در کنار هاشمي رفسنجاني را ممکن ساخت. در دور دوم نيز قابليت دسترسي بالاتر گفتمان احمدي نژاد و تا حدي گفتارهاي انتخاباتي او در فضاي دو قطبي که حاکم شده بود، منجر به پيروزي وي گشت.

 نسخه قابل چاپ

توفيق سياست هاي اجتماعي، به ويژه در بعد حمايتي و فقرزدايي زنان، به عنوان يکي از نشان گرهاي اداره مطلوب امور بخش عمومي براي رفع محروميت و تبعيض در جامعه محسوب مي شود. مقاله حاضر با اين ديدگاه، به بررسي رابطه بين سياست هاي حمايتي و توانمندسازي زنان مي پردازد. براي اين منظور برنامه هاي خوکفايي کميته امداد در مورد زنان سرپرست خانوار تحت پوشش را با استفاده از روش پژوهش پيمايشي در شهر تهران مورد بررسي قرار داده است. با بهره گيري از ادبيات مربوط، به ويژه مکاتب رفاهي در خصوص پيامدهاي رفاهي از نوع مداخلات بيروني، دولتي يا شبه دولتي و غيره، فرض شده که اين خدمات با توانمندي افراد تحت پوشش رابطه داشته باشد. با اين حال اين ارتباط از ماهيت و کميت خدمات حمايتي و ويژگي هاي زمينه اي افراد تبعيت خواهد کرد. يافته ها نشان مي دهد که خدمات ارايه شده در قالب برنامه هاي مذکور نقش قابل توجهي در بالا بردن خوداتکايي جمعيت نمونه نداشته و فقط محدود به توانمندي آن دسته معدود از زناني بوده که از خدمات خاصي مانند وام خود اشتغالي و خدمات آموزشي استفاده نموده اند و زمينه هاي مساعدتري داشته اند. در غالب موارد، اين خدمات به استقلال و رهايي خانوارهاي مورد بررسي از نيازمندي منتهي نشده است. مقاله دليل اين امر را در مواردي چون ميزان اندک خدمات و عدم پوشش گسترده آن ها، فقدان برنامه مشخص و کارآمد براي توانمندسازي زنان و رويکرد سنتي حاکم در ارايه خدمات حمايتي به زنان ذکر مي کند.

 نسخه قابل چاپ

هدف اصلي تحقيق حاضر بررسي عوامل اجتماعي موثر بر گرايش دانش آموزان به مصرف سيگار بوده است. روش تحقيق، پيمايشي و ابزار جمع آوري اطلاعات نيز پرسش نامه مي باشد. جمعيت تحقيق حاضر عبارت است از دانش آموزان دبيرستاني شهر قائم شهر که در سال تحصيلي 85-86 مشغول به تحصيل بودند و در مجموع 400 نفر از اين دانش آموزان به روش نمونه گيري تصادفي طبقه اي متناسب به عنوان نمونه تحقيق انتخاب شدند. چهارچوب نظري تحقيق عبارت است از نظريه هاي پيوند اجتماعي هيرشي، پيوند افتراقي ساترلند و تقويت افتراقي اکرز. متغيرهاي مستقل الگوي تحليلي شامل پيوستگي، التزام، دوستان سيگاري، باور و تقويت افتراقي مي شوند. بر اساس تحليل داده هاي تحقق تمامي فرضيه هاي يازده گانه تحقيق تاييد شدند. از ميان 5 متغير مستقل، متغير باور با ضريب تاثير -0.24 مهم ترين تبيين کننده گرايش به مصرف سيگار بوده است و متغيرهاي دوستان سيگاري، التزام، تقويت افتراقي و پيوستگي به ترتيب تبيين کننده هاي بعدي متغير وابسته هستند.

 نسخه قابل چاپ

به رغم اين که مفهوم اعتبار در پژوهش هاي کمي از پيشينه طولاني مدتي برخوردار است، با اين حال مفهوم فوق در پژوهش هاي کيفي به اشکال و تعابير بسيار متفاوتي بيان شده است؛ به طوري که مي توان گفت هيچ مفهوم واحد، مجرد و جامعي از مفهوم اعتبار، دست کم در پژوهش هاي کيفي وجود ندارد. يکي از دلايل اين امر فقدان مرزهاي مشخص بين پارادايم هاي کمي و کيفي از يک سو و عدم شناخت کافي از پژوهش کيفي و روش شناسي هاي درون اين پارادايم از سوي ديگر است. هر چند در ميان پژوهش گران کيفي در خصوص ضرورت وجود معيارهاي تضمين کننده کيفيت (اعتبار و پايايي) اتفاق نظر نسبي وجود دارد، با اين حال وجود روش هاي بسيار گسترده توصيف اعتبار در مطالعات کيفي و هم چنين مناقشه بر سر انواع اعتبار، مسايل و مشکلات عديده اي را به وجود آورده، که مقاله حاضر به بخشي از آن ها مي پردازد.

 نسخه قابل چاپ

ايده اصلي اين مقاله نشان دادن سير تحول تصويرهاي شعري از سادگي به سوي اغراق است. نگارنده با استناد به منابع كهن، تصرف ذهن جامعه در شعر معروف سعدي "بگذار تا بگريم چون ابر در بهاران / كز سنگ ناله خيزد روز وداع ياران" را به بحث گذاشته و روند تحول يك تصوير شعري را در گذر تاريخ نشان مي دهد. نخستين تجربه ذهن جامعه ايراني در مورد "فرياد از جدايي" در ضرب المثلي بسيار كهن (شايد از عهد ساساني) در تصوير دريدن كرباس تجسم يافته است. اين تصوير در متون ادبي و شعري قرن چهارم ثبت شده است. سال ها بعد شاعران مفهوم فرياد از جدايي را با تصوير شكستن چوب بيان كرده اند. نوبت به سعدي كه مي رسد، تصوير اغراق آميز شده و با ناله سنگ تجسم مي يابد.

 نسخه قابل چاپ

در راستاي شناسايي فرصت ها، امکانات و موانع تحقق دموکراسي، مقاله حاضر با استفاده از الگوي روزنيام به بررسي فرهنگ سياسي دموکراتيک و عوامل مرتبط با آن مي پردازد تا از اين رهگذر دست کم گمانه اي هر چند اندک يا ناقص از وضعيت فرهنگ دموکراتيک جامعه فراهم آيد.
اطلاعات اين تحقيق با استفاده از ابزار پرسش نامه در چارچوب روش پيمايشي گردآوري شده و مورد بررسي قرار گرفته است. جمعيت آماري تحقيق 1703 نفر متشکل از استادان، دانشجويان تحصيلات تکميلي و کارکنان دانشگاه تربيت معلم تهران هستند که در سال 84-85 در آن دانشگاه مشغول به کار و تحصيل بوده اند. از ميان اين جمعيت تعداد 300 نفر به طور تصادفي انتخاب شدند. نتايج به دست آمده حاکي از آن است که، %43.7، %43.7 و %12.7 افراد به ترتيب داراي فرهنگ سياسي دموکراتيک در حد بالا، متوسط و پايين بودند. جهت گيري ديني مهم ترين تبيين کننده واريانس شاخص فرهنگ سياسي دموکراتيک است. به علاوه، به طور کل ميزان فرهنگ سياسي دموکراتيک در بين افرادي بيشتر بوده است که داراي پايگاه اقتصادي - اجتماعي بالاتر بودند، از لحاظ دين داري در رده غير سياسي (سکولار) طبقه بندي شدند، در انجمن هاي مدني مدرن بيشتر مشارکت داشتند و از تجربه بالاي ارزش هاي دموکراتيک در محيط خانوادگي، دوستانه، شغلي و فضاي آموزشي برخوردار بودند.

 نسخه قابل چاپ

بررسي وضعيت اقتصادي جوامع مختلف، راهي است براي شناخت بهتر وضعيت حکومت ها و نيز سطح زندگي مردم. نگاهي به نظام اقتصادي حاکم بر ملل در گذشته هاي دور ـ از طريق آثار ادبي بزرگ هر سرزمين ـ انواع صنعت ها، زير شاخه ها و فعالان در آن زمينه ها و نيز برخي از لايه هاي پنهان گذشته ايشان را تا حدودي آشکار خواهد کرد. بدين منظور در اين نوشتار با توجه به شرايط زيست ـ محيطي و اقليمي موجود در شاهنامه و نيز نبردهاي قومي ـ قبيله اي، هم چنين ضرورت توجه دقيق دولتمردان به وضعيت معيشتي مردم به بررسي صنايعي مثل کشاورزي، دامپروري، نساجي، آهنگري و کشتي سازي و ميزان رشد آن ها و برنامه ريزي هاي دولت ها در اين زمينه ها خواهيم پرداخت.

 نسخه قابل چاپ

سعدي يكي از معدود شاعران زبان فارسي است كه به واسطه نفوذ آثارش، حضوري دايمي، عميق و اثر بخش در فرهنگ ايراني داشته است. در اين مقاله تلاش شده تا رابطه ميان بخشي از اشعار اين شاعر يعني قصايد وي، كه عموما لحن و محتوايي وعظ آميز، خطابي و ديني و اخلاقي دارد، با اصول و مباني مكتب كلام اشعري به طور دقيق و مستند بررسي شود. بدين منظور پس از ارايه تعريف؛ ويژگي ها، و دلايل پيدايش علم كلام، به بحثي تاريخي درباره مكاتب كلامي و زمينه هاي پيدايش آن ها پرداخته شده، اما از آن ميان به دو مكتب غالب كلامي در تمدن اسلامي، يعني معتزله و اشاعره توجه خاصي شده است. در بخش اصلي اين مقاله با عنوان، "مكتب كلامي سعدي"، ابتدا دلايل و زمينه هاي تاريخي گرايش سعدي به كلام اشعري باز نموده شده و نهايتا نشانه هاي اين گرايش و تجلي اشعري گري وي از ميان قصايد استخراج و ذيل عناوين معروف مباحث كلامي، هم چون "رويت الهي"، "عدل الهي"، "جبر و اختيار"،... طبقه بندي و تشريح شده است.

 نسخه قابل چاپ

ورقه و گلشاه، داستاني زيبا، دل انگيز و جذاب است كه عيوقي آن را به نظم در آورده. تجزيه و تحليل اجزا و عناصر سازنده متن يك داستان، زمينه شناخت بيشتر آن را فراهم مي آورد و نقاط قوت و ضعف آن را باز مي نماياند. بنابراين در مقاله حاضر طرح اين داستان، به عنوان يكي از اجزاي اصلي تشكيل دهنده آن، از ديدگاه ساختارگرايي بررسي شده است. در اين داستان ورقه، قهرمان اصلي، در پي دستيابي به هدفي خاص، يعني ازدواج با گلشاه است. در راه رسيدن به هدف با مقاومت نيروهاي مخالف رو به رو مي شود و در نتيجه وضع متعادل زندگي او و قبيله اش به هم مي ريزد. ولي قهرمان با كمك نيروهاي ياري گرش موفق مي شود بر حريفان غلبه كند، به هدف برسد و وضع متعادل و سامان يافته اي را كه محصول حوادث داستان است، به زندگي خود و قبيله اش بازگرداند. حوادثي كه در داستان رخ مي دهد باعث شكل گرفتن چهار سلسله (پي رفت) در طرح آن مي شود. در اين مقاله چنان كه ذكر شد، طرح اين داستان و اجزاي تشكيل دهنده آن از ديدگاه چند تن از ساخت گرايان بررسي و تحليل شده است.

 نسخه قابل چاپ

در نوشتار حاضر، گفت و گو ـ كه از مهم ترين شگردها در حوزه ادبيات داستاني سنتي و مدرن اعم از منظوم و منثور به شمار مي رود ـ در يكي از شاهكارهاي متون كلاسيك؛ يعني شاهنامه فردوسي مورد كنكاش قرار گرفته است. از اين رو، ابتدا اصطلاح گفت و گو از منظر داستان، تعريف و جايگاه و كاركردهاي آن تبيين شده و در ادامه، نخست گفت و گوهاي متكثر و متنوع شاهنامه استخراج شده و سپس از زواياي مختلف، از جمله مستقيم و غير مستقيم بودن گفت و گوها و نيز با عنايت به دو سويه گفت و گو كه يك سويه آن پهلوانان هستند دسته بندي گرديده است. آن گاه براي تبيين جايگاه اين شگرد داستاني در شاهنامه، نمونه هاي برتر گفت و گو كه عمدتا ويژه بخش پهلواني هستند، تحليل و بررسي شده است و در پايان، در باب موضوع گفت و گوها كه با توجه به موقعيت و محل آن فرق مي كند نيز بحث شده است و چنين نتيجه گرفته شده كه تجلي گاه اين شگرد داستاني در بخش پهلواني است و موضوع غالب اين گفت و گوها نيز عمدتا مفاخره و اظهار برتري است.

 نسخه قابل چاپ

مولوي در غزلي که بررسي ساختاري آن موضوع اين مقاله است، برخي از ديدگاه هاي عرفاني خود را نه به صورت بيان صريح، بلکه از طريق ساختار غزل بيان مي کند. اين غزل داراي فرمي اندام وار است و در آن، نشانه يا دالي که بر "باد" دلالت مي کند؛ اما در شعر حضور ظاهري ندارد، بلكه تبديل به نماد شده است. غزل مورد بحث به دليل ساختار ويژه اي که دارد مي تواند بخشي از تشخص سبکي مولوي را در شعر نشان دهد.

 نسخه قابل چاپ

در اين مقاله به ريشه يابي زمينه هاي جامعه شناختي شکست و فروپاشي دولت ديرينه سال و نيرومند ساساني در برابر سپاه کم شمار و بي جنگ افزار مسلمانان از دريچه شاهنامه پرداخته شده است. پاره اي از عوامل مانند: جنگ قدرت در دربار ساسانيان مورد اشاره تاريخ نگاران نيز قرار گرفته است. اما باز نگاه فردوسي در اين موارد هم از تازگي هايي تهي نيست و برخي ديگر از عوامل، ديدگاه شخصي شاعر است، از جمله فرمانروايي زنان. علت هاي ديگري نيز يافتني است که تنها از فحواي سخن فردوسي بر مي آيد، مانند نبود هويت فراگير ملي.
با آن که گزينش سرآغازي براي اين پژوهش دشوار مي نمايد، اما به دلايلي که در متن خواهد آمد، پادشاهي خسرو پرويز نقطه عزيمت پژوهش قرار گرفته است.

 نسخه قابل چاپ