بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

اين تحقيق بر آن است تا در افزايش سطح آگاهي علمي در حيطه نوپاي فراگيري زبان سوم سهمي ايفا نمايد. در اين راستا مقاله حاضر، فراگيري دو خصيصه نحوي ساختارهاي پرسشي زبان انگليسي را در چهارچوب نظريه دستوري جهاني بررسي نموده است. شرکت کنندگان در اين تحقيق شامل 144 نفر زبان آموز فارسي و عربي- فارسي هستند که بعد از تعيين سطح بندي زبان انگليسي، به شش گروه تقسيم شدند و در دو آزمون ترجمه شفاهي و توضيح کتبي تصاوير شرکت جستند.
بر اساس نتايج به دست آمده از تحليل داده ها تفاوت معناداري بين عملکرد زباني زبان آموزان يک زبانه و دو زبانه انگليسي مشاهده نگرديد، اما عملکرد زباني گروهها در سطوح بالاي بسندگي تفاوت معناداري را با عملکرد زباني گروهها در سطوح پايين بسندگي نشان مي دهد. تفسير نتايج از ديدگاه دو نظريه رايج نحوي در فراگيري زبان غير مادري، حاکي از آن است که پارامترهاي زبان دوم نيز مي تواند همچون زبان اول در شکل گيري دانش نحوي زبان سوم موثر باشد.

 نسخه قابل چاپ

اخبار متفاوت در بازسازي و بازنمايي روشنتر وقايع تاريخي مي تواند نشان دهنده جنبه هاي مختلف بروز آن رخدادها باشد. واقعه قم (1927 م./ 1306ش.) در جريان اعتراض حاج آقا نوراله اصفهاني به سيستم حكومتي و پاره اي تغييرات موجود، روايتهاي مختلفي دارد. اين موضوع از منظر اسناد داخلي، كم و بيش مورد بازبيني قرار گرفته است. در عين حال، اين واقعه از چشم اسناد بيگانه نيز بدور نمانده است. از اين رو، چگونگي اين رخداد در گزارشهاي كنسولي براي سفارت انگليس در تهران و براي وزير امور خارجه بريتانيا در لندن منعكس شده است. اين تحقيق مي كوشد كه محتواي اسناد موجود در فايلهاي مختلف را در مقايسه با اسناد داخلي مورد تامل قرار داده، درجه اهميت آن واقعه را از منظر اين دست اسناد برجسته نمايد. بدين صورت، در اينجا همچنين تلاش بر اين است كه زواياي مكتوم واقعه در مقايسه تحليلي اسناد داخلي و خارجي بيشتر آشكار گردد.

 نسخه قابل چاپ

تعزيه نمايشي آييني، منظوم و موسيقايي است که از دل عزاداريهاي شيعيان ايراني بر پيشواي سوم خود امام حسين (ع)، که به اتفاق يارانش در سال ?? هجري در صحراي کربلا به شهادت رسيد، پديدار گشته است. اين نمايش تنها نمايش سنتي ايراني است که داراي متن مکتوب است؛ متوني که تاثير فراواني از ادبيات کلاسيک ايران گرفته اند. مقاله حاضر به بخشي از اين تاثير - که حضور مستقيم و بي واسطه ابياتي از شاعران کلاسيک پارسي گوي در مجالس تعزيه است - مي پردازد و پس از بحث و بررسي پيرامون اشکال گوناگون بهره برداري تعزيه سرايان از اين اشعار، به اين نتايج دست مي يابد که تعزيه سرايان به هنگام استفاده مستقيم از آثار شاعران مشهوري چون حافظ، مولوي و سعدي، در بعضي از موارد تنها به معناي صوري اشعار توجه داشته و ضمنا فريفته زيبايي شکل ظاهري گرديده اند و در برخي از گوشه ها نيز به معناي دروني شعر توجه داشته اند؛ ضمن اينکه به هنگام استفاده از اين اشعار نيز هر چند که در موارد اندکي آنها را بدون دخل و تصرف به شکل درج يا تضمين از شاعر به کار برده اند، اما در غالب موارد با تغييراتي در واژه ها و اضافه و يا کم نمودن قطعاتي متناسب با موقعيت نمايشي موجود در مجلس تعزيه بهره برده اند و بدين ترتيب، شعري غنايي را به شعري نمايشي بدل نموده اند. در پايان نيز به برخي از تاثيرات ادبيات حماسي و اساطيري ايران بر مجالس تعزيه نيز اشاراتي مي شود.

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

انقلاب صنعتي و پيامدهاي آن همراه با تحولات منطقه اي و فرامنطقه اي در اواخر سده هيجدهم و سالهاي آغازين قرن نوزدهم م/سيزدهم ق، همزمان با به قدرت رسيدن قاجارها در ايران، سبب ورود ايران به دايره سياست بين الملل گرديد. مشخصه  اصلي سياست خارجي ايران را، در مدت زماني بيش از يك قرن، رقابت روسيه و انگليس تشكيل مي داد. پيامدهاي منفي اين رقابت بتدريج برخي از دولتمردان ايران را ترغيب نمود تا پاي قدرت ثالث را به ايران باز کنند. پيشگامان سياست نيروي سوم ابتدا صرفاً هدف سياسي داشتند، اما بتدريج درصدد بهره گيري از كمكهاي اقتصادي و انساني قدرت ثالث براي كمك به اقتصاد ايران و اصلاح نظام اداري ايران نيز برآمدند. يكي از دولتهايي كه به عنوان نيروي سوم مورد توجه ايرانيان قرار گرفت، آمريكا بود. تلاش دولتمردان ايراني براي كشاندن آمريكا به صحنه سياسي ايران تا زمان جنگ جهاني دوم بي نتيجه ماند. با وقوع جنگ جهاني دوم و اشغال ايران در شهريور 1320/1941 برخي عوامل داخلي و خارجي يك بار ديگر زمينه را براي حضور آمريكا در ايران فراهم كردند، اما اين بار برخلاف دفعات قبل موقعيت استراتژيك ايران، وجود ميدانهاي نفتي همراه با بازارهاي تجاري آن، رهبران آمريكا را به تثبيت نفوذ خود در ايران ترغيب كرد. راهكار دولت آمريكا براي نيل به منظور خود در ايران دفاع از استقلال و تماميت ارضي ايران بود. آنچه بستر سياسي مناسب را براي تعقيب اين راهكار فراهم كرد، سياستهاي تحريك آميز شوروي همراه با سياستهاي انفعالي بريتانيا در قبال آن بود. فرآيند جايگزيني آمريكا به جاي انگليس از ايران در سال 1322هـ./1943م. آغاز و با اعلان دكترين ترومن در مارس 1947م. / اسفند 1325هـ. كامل گرديد. مهمترين پيامد اين تحول براي ايران، تبديل اين كشور از يك دولت بي طرف در صحنه  روابط بين الملل به يك دولت فعال ضدكمونيست در سالهاي بعد از كودتاي 28 مرداد 1332هـ./1953م. با ماهيت دست نشاندگي بود؛ وضعيتي كه پيروزي انقلاب اسلامي در ايران به آن پايان داد.

 نسخه قابل چاپ

خاندان ساساني که با روياي تجديد شکوه و عظمت دوره هخامنشي حكومت نيرومندي را در تاريخ ايران باستان پديد آوردند، تحقق اين آرمان را در پرتو يکپارچگي سياسي و دين رسمي پيگيري نمودند. اگر چه اردشير بابکان پايه گذار حکومت ساساني پس از پيروزي بر آخرين شاهنشاه اشکاني و ملوک الطوايف، ايرانشهر را يکپارچه ساخت، اما تثبيت نظام تازه تنها در سايه سازمان اداري و سياسي متمرکز و رسميت دين ملي امکان پذير بود. از اين رو، دين در نظام ساساني از کارکردهاي مهمي در عرصه هاي گوناگون حيات جامعه ايراني برخوردار شد. با وجود اين، آيين زرتشت به عنوان دين ملي که ساسانيان در پيوند با آن تکاپوهاي سياسي خود را آغاز نمودند، در ابتداي کار ساسانيان از ظرفيتهاي لازم براي رسميت برخوردار نبود. فقدان متن واحد ديني و پراکندگي پايگاههاي آيين زرتشت که از پيامدهاي حمله اسکندر مقدوني و دوران ملوک الطوايف معرفي مي شد، مهمترين موانع رسمي شدن آيين زرتشت بود. بنابراين، پادشاهان نخست ساساني با حمايت روحانيت زرتشتي تکاپوي مهمي را در اين راه آغاز کردند و در فرآيندي پرفراز و فرود، آيين زرتشت را در ايران رسميت بخشيدند. اين مقاله به بررسي شرايط  آيين زرتشت در آغاز کار ساسانيان، کوشش پادشاهان دوره نخست ساساني و روحانيت زرتشتي  در مسير رسمي شدن آن مي پردازد.

 نسخه قابل چاپ

پس از قتل نادرشاه در سال 1160 هـ.ق. حكام محلي در سرتاسر ايران و بويژه در كرانه هاي جنوبي خليج فارس ظهور كردند؛ به گونه اي كه برخي از آنان مانند حكام پس كرانه اي جنوبي خليج فارس توانستند با تكيه بر درآمدهاي تجاري و برقراري مناسبات گسترده بازرگاني با شركتهاي تجاري اروپايي و با بهره گيري از قدرت ناوگان دريايي خويش، فراتر از قدرتهاي محلي و منطقه اي عمل كرده، بتدريج مقدمات جدايي از تابعيت دولت مركزي ايران را فراهم آورند كه در همين راستا دردهه هاي بعد قبايلي نظير جواسم در جلفار- راس الخيمه كنوني- و آل بوسعيد در عمان و آل خليفه در قطر که در اين دوران به  دولت ايران خراج ساليانه مي پرداختند، توانستند حكومتهايي را بر مبناي اعلام استقلال خود از دولت مرکزي ايران تاسيس نمايند.
فروپاشي دولت مركزي ايران به واسطه قتل نادر، تمايل حكام محلي به قدرت نمايي در اثر برداشته شدن چتر نظارتي قوي حكومت نادري و دخالت و ترغيب كمپانيهاي خارجي كه درصدد حفظ و يا كسب موقعيّت بيشتري در جهت جلب منافع خود در اين شرايط بودند، پايه هاي قدرت حكام محلي در خليج فارس را مستحكم تر نمود. بندر بوشهر و حاکم قدرتمند آن شيخ ناصر اول در اين ميان نقش محوري و حساسي را با توجه به تغيير وضعيت تجاري از بندرعباس به بوشهر ايفا نمود؛ به گونه اي كه در فاصله كوتاهي اين بندر توانست در جهت تقويت ارتباط دولت تازه  پاي كريم خان زند با كمپانيهاي تجاري اروپايي و بويژه كمپاني هند شرقي نقش مفيد و موثري را ايفا نمايد.
در اين مقاله به بررسي نقش سياسي و اقتصادي حکام محلي آل مذکور بندر بوشهر در تحولات مربوط به خليج فارس در دوران كريم خان زند اشاره مي شود.

دوران ماد را بايد از جمله دورانهاي تاريخ ايران بدانيم كه به دلايل مختلف، يا ناديده گرفته شده كه علت آن را مي توان در كمبود منابع مربوط به اين دولت، يا بي مهري دولتهايي دانست كه تلاش كرده اند پايه  مشروعيت خود را بر دوران هخامنشي قرار دهند. اما علت سومي نيز وجود دارد و آن مربوط به نگاه مورخان كلاسيك است كه به تاريخ بيشتر به مثابه «رويداد» مي نگرند و تلاش مي كنند با روشهاي معمول در علوم تجربي، به مطالعه  تاريخ بپردازند كه چنين كاري حدود مطالعه را به داده هاي موجود خلاصه مي كند. اما تبيين عقلاني و يا تفسيري تاريخ اين امكان را به ما مي دهد كه با توجه به برخي پديده هاي موجود به تحليل تاريخ ماد بپردازيم. با توجه به چنين رويكردي مقاله  حاضر به ارايه  مطلب  پرداخته است.

 نسخه قابل چاپ

مساله مواد مخدر و اعتياد سال هاست كه به يك مساله اجتماعي عمده تبديل شده و برنامه مبارزه با آن دستور كار دولت ها و مجامع بين المللي قرار گرفته است. مواجهه با اين مساله مزمن و پيچيده، مستلزم شناخت دقيق ابعاد مساله است. در عرصه خطير مبارزه با مصرف مواد مخدر و اعتياد، برنامه هايي موفق خواهند بود كه بر اساس ارزيابي واقعگرايانه از گستردگي و كيفيت مساله طراحي و اجرا شوند.
تحقق شرايط فوق به معناي آن است كه پژوهش درباره مساله مواد مخدر بخش غيرقابل تفكيك يك راهبرد كارآمد مبارزه با آن است. چنانچه طرح ها و برنامه هاي مواد مخدر بر اساس يافته هاي پژوهشي طراحي نشوند و با پژوهش هاي روشمند ارزيابي و جرح و تعديل نگردند، نمي توان به كارآمدي آنان اميدوار بود.
با آن كه ايران يكي از كشورهايي است كه در آن مساله سوء مصرف مواد مخدر و اعتياد سال هاست كه به يكي از مسايل حاد اجتماعي تبديل شده است، پژوهش هاي روشمند و مستمر براي شناخت دقيق تر موضوع هنوز در جايگاه شايسته اي قرار نگرفته است. با توجه به ضرورت پژوهش درباره مساله مواد مخدر، در اين مقاله تلاش مي شود تا منابع اطلاعاتي و روش هاي پژوهش در آن حوزه مورد بررسي انتقادي قرار گيرند. و در پايان، هدف ها و محورهاي اصلي يك راهبرد بلند مدت مبارزه با مواد مخدر مطرح شوند.

 نسخه قابل چاپ

تفسير جامعه شناختي ادبيات فرزند نورچشمي علوم اجتماعي رسمي نيست. از هنگامي كه ادبيات از دايره احكام خشك پژوهشي و قوانين متحجر تاريخي در باب لغت و نسخه شناسي پاي بيرون نهاد تا به امروز تقريبا هر كس كه دستي به قلم داشته به خود حق داده است كه درباره آن احكام كلي صادر كند و نقدهاي تاريخي، زيباشناختي و جامعه شناختي بنويسد. دانشگاه ها كه بنا به سنت، غرق در تاريخ ادبيات و تحليل هاي ادبي بودند ناگهان در برابر ادبيات عامه پسند، كتاب هاي پرفروش، مجله هاي مردم پسند، فكاهيات و امثال آن غافلگير شدند و به اين لايه هاي سطحي تخيل چاپ شده بزرگي فروختند و بي اعتنايي كردند. لاجرم، اين وادي همچنان بكر و چالشگر باقي مانده است و بر جامعه شناس است كه دراين باره تدبيري بينديشد.
هدف از مطرح كردن نكته هايي كه از اين پس مي آيند، و هيچ ادعايي درباره نظم و ترتيب يا جامعيت آن ها ندارم، مروري بر كارهاي پايان گرفته و يا محول به آينده است.

 نسخه قابل چاپ

حمله غلزاييهاي قندهار در سال 1135 هـ.ق به اصفهان، پايتخت دولت صفويه و سقوط اين سلسله، آغاز يك دوره طولاني بحران در تاريخ ايران محسوب مي شود. در اين دوره كه تا تشكيل دولت قاجاريه در سال 1210 هـ.ق. ادامه يافت، بنيان دولت مركزي در ايران فرو ريخت و فرصتي فراهم شد تا مدعيان نويني در گوشه و كنار كشور سر برآوردند. با اين همه، در فضاي جديد و با اينكه دولت صفويه از بين رفته بود، شاهد صفوي گرايي و استقبال مردم از افرادي هستيم كه منتسب به آن خاندان بودند.
اين مقاله ضمن بررسي چگونگي اين جريان، به بررسي پادشاهي شاه اسماعيل سوم صفوي به عنوان يكي از كساني كه ابتدا توسط سران بختياري و سپس بزرگان قوم زند به شاهي برگزيده شد، مي پردازد. در جريان اين بررسي، ضمن پرداختن به دوره هاي مختلف پادشاهي اسماعيل سوم و پايان كار او، ضرورت مطرح شدن شاهي ديگر از خاندان صفويه در آغاز قرن سيزدهم هجري توسط آقامحمدخان قاجار بيان خواهد شد.

 نسخه قابل چاپ

نخبگان براي كارآمد ساختن ساختارها به اصلاحات دست مي زنند. اجراي اصلاحات تبعات خاص خود را دارد و اغلب به بحران و بي ثباتي سياسي در درون حاكميت منجر مي شود. اين مقاله درصدد است تا تحليلي از رابطه اصلاحات و بي ثباتي در امپراتوري سلجوقي را ارايه دهد. براي اين منظور، سه مرحله اصلاحات (دوره وزارت خواجه نظام الملك، وزارت ابوالقاسم درگزيني، وزارت كمال الدين خازن) مورد تحليل قرار گرفته است. اصلاحات دوره خواجه تعارض ساختاري بر امپراتوري تحميل كرد. فعال شدن اين تعارض در دو دوره بعدي، مانع موفقيت اصلاحات گرديد.

 نسخه قابل چاپ

در فضاي خاص عصر ايلخاني، تصوف بيش از هر چيز با رويكرد اجتماعي و عوام گرايانه اش مجال ظهور و بروز يافت. بازار خانقاه گرم و زاويه سازي رونقي بسزا گرفت. مردمان ناخرسند از حاكميت و رندان هدفدار و فرصت طلب براي جذب عناصر قدرت (خواه حاكميت و يا مردم) به خانقاهها و زاويه ها روي آوردند. در اين ميان تصوف عاميانه و التقاطي شد. در جغرافياي اصلي حاكميت مغول و سپس ايلخاني از خراسان تا آسياي صغير اين نوع تصوف گسترش يافت. در اين اوضاع و احوال بود كه صفي الدين اردبيلي (650-735 هـ / 1252-1335 م) كه زندگاني اش مقارن با حاكميت ايلخاني است، با زرنگي و هوشياري تمام جهت تثبيت موقعيت و كسب وجاهت و از جمله حفظ و گسترش املاكش، خود را به تصوف بست كه با توجه به شرايط عصر چندان صعب و دشوار نبود. اين نوشته كوشش دارد تا به احوال، كردار و مناسبات اين شيخ پرورش يافته عصر ايلخاني بپردازد.

 نسخه قابل چاپ

تدوين و چاپ كتابهاي درسي با تاسيس مدارس جديد در ايران عهد قاجار آغاز گرديد و يكي از جلوه هاي اصلاحات اجتماعي مشروطيت و دوران پس از آن به شمار مي آيد. هدف اين نوشتار، بررسي روند تكوين كتابهاي درسي، بويژه در اصفهان است.
جامعه آماري پژوهش تمامي كتابهاي درسي از آغاز تا پايان دوره پهلوي است كه در اصفهان تهيه شده اند و پژوهشگران تلاش نموده اند با مراجعه به كتابخانه ها، موزه ها و مجموعه هاي اختصاصي، به روش اسنادي (Documentary) و مطالعه روندي (Trend study) چگونگي تدوين و عوامل موثر بر كيفيت و كميت كتابهاي درسي را توصيف تاريخي نمايند.
اين بررسي ضمن معرفي نمونه هاي كمتر شناخته شده، نشان مي دهد كه اصفهان يكي از مراكز تاليف و چاپ كتابهاي درسي در ايران و از نخستين شهرهايي بوده كه با داشتن چاپخانه هاي معتبر و نويسندگان زبردست، در اين زمينه بسيار كوشا بوده است.

 نسخه قابل چاپ