بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

انقلاب صنعتي و پيامدهاي آن همراه با تحولات منطقه اي و فرامنطقه اي در اواخر سده هيجدهم و سالهاي آغازين قرن نوزدهم م/سيزدهم ق، همزمان با به قدرت رسيدن قاجارها در ايران، سبب ورود ايران به دايره سياست بين الملل گرديد. مشخصه  اصلي سياست خارجي ايران را، در مدت زماني بيش از يك قرن، رقابت روسيه و انگليس تشكيل مي داد. پيامدهاي منفي اين رقابت بتدريج برخي از دولتمردان ايران را ترغيب نمود تا پاي قدرت ثالث را به ايران باز کنند. پيشگامان سياست نيروي سوم ابتدا صرفاً هدف سياسي داشتند، اما بتدريج درصدد بهره گيري از كمكهاي اقتصادي و انساني قدرت ثالث براي كمك به اقتصاد ايران و اصلاح نظام اداري ايران نيز برآمدند. يكي از دولتهايي كه به عنوان نيروي سوم مورد توجه ايرانيان قرار گرفت، آمريكا بود. تلاش دولتمردان ايراني براي كشاندن آمريكا به صحنه سياسي ايران تا زمان جنگ جهاني دوم بي نتيجه ماند. با وقوع جنگ جهاني دوم و اشغال ايران در شهريور 1320/1941 برخي عوامل داخلي و خارجي يك بار ديگر زمينه را براي حضور آمريكا در ايران فراهم كردند، اما اين بار برخلاف دفعات قبل موقعيت استراتژيك ايران، وجود ميدانهاي نفتي همراه با بازارهاي تجاري آن، رهبران آمريكا را به تثبيت نفوذ خود در ايران ترغيب كرد. راهكار دولت آمريكا براي نيل به منظور خود در ايران دفاع از استقلال و تماميت ارضي ايران بود. آنچه بستر سياسي مناسب را براي تعقيب اين راهكار فراهم كرد، سياستهاي تحريك آميز شوروي همراه با سياستهاي انفعالي بريتانيا در قبال آن بود. فرآيند جايگزيني آمريكا به جاي انگليس از ايران در سال 1322هـ./1943م. آغاز و با اعلان دكترين ترومن در مارس 1947م. / اسفند 1325هـ. كامل گرديد. مهمترين پيامد اين تحول براي ايران، تبديل اين كشور از يك دولت بي طرف در صحنه  روابط بين الملل به يك دولت فعال ضدكمونيست در سالهاي بعد از كودتاي 28 مرداد 1332هـ./1953م. با ماهيت دست نشاندگي بود؛ وضعيتي كه پيروزي انقلاب اسلامي در ايران به آن پايان داد.

 نسخه قابل چاپ