بانک مقالات جغرافیا

 نسخه قابل چاپ

در اين مقاله مقدار بارش ماهانه 33794 سال، ايستگاه که در مجموع شامل 405528 اندازه گيري بارش در ايستگاه هاي سينوپتيک، کليماتولوژي و باران سنجي ايران بوده به کمک نظريه آشفتگي شانون بررسي شده است. ميزان عدم قطعيت تسهيم بارش در طول سال به کمک شاخص آشفتگي اندازه گيري شده و نقشه هم آشفتگي ايران ترسيم گرديده است. همچنين اين نقشه آشفتگي با نقشه نواحي اقليمي ايران مقايسه شده و مشخص شد که شاخص آشفتگي توانايي بيان خصوصيات بارش کشور را دارد. با ترکيب نقشه شاخص آشفتگي با نقشه بارش سالانه ايران امکان طبقه بندي کشور بر مبناي مهيايي بالقوه منابع آب فراهم گرديد. بررسي ها نشان داد در ايران چهار ناحيه مهيايي منابع آب وجود دارد.

 نسخه قابل چاپ

پس از تشكيل دولت مدرن در ايران ـ در زمان رضا شاه ـ تا كنون يكي از دغدغه خاطرهاي مسئولين امنيتي و سياسي كشور حفظ يكپارچگي سرزميني ايران بوده، بگونه اي كه پس از آن فرآيند مشاركت ملي با چالش هاي جدي مواجه شده است و همبستگي ملي متاثر از نوع رويكرد حكومت مركزي در برخي مناطق ايران كه منطبق بر اقوام غير فارس و غير شيعه مذهب هستند در دوره هاي خاص تاريخي انسجام سرزميني کشور را به چالش گرفته است. قوم بلوچ، در جنوب خاوري كشور در استان پهناور سيستان و بلوچستان ساكن است. اين قوم كه دنباله آن به خارج از مرزهاي سياسي ايران كشيده شده، عوامل پيوندگر متعددي آن را با ساير اجزاي ملت ايران پيوند داده، همچنين عوامل ديگري نيز اين پيوند را تضعيف كرده است. اين مقاله  برآن است كه ضمن تبيين نظري دو رويكرد كاركردگرايي هارتشورن و آيكونوگرافي (نمادنگاري) گاتمن در خصوص عوامل انساني و جغرافيايي نقش آفرين در همگرايي و واگرايي موثر در وحدت ملي را در خصوص قوم بلوچ مورد پژوهش قرار دهد.
اطلاعات مورد نياز اين تحقيق به روش كتابخانه اي و تهيه پرسشنامه در ارتباط با برخي نخبگان قومي بلوچ (اعضاي شوراي شهر و مولوي ها) و همچنين مصاحبه با مسئولين استان گردآوري شده، سپس اطلاعات گردآوري شده به روش كيفي و توصيفي مورد تجزيه و تحليل قرارگرفته است. در نتيجه تحقيق مذكور همگرايي قوم بلوچ با ديگر اجزاي ملت ايران افزايش يافته است.

 نسخه قابل چاپ

شناسايي و تعيين درجه بحران به لحاظ جميع عوامل زيست محيطي از جمله مباحثي است كه امروزه بعنوان گامي مهم در فرآيند برنامه ريزي و كليد نيل به اهداف كمي توسعه و عمران روستايي محسوب مي شود. بر اين اساس در اين مقاله پس از ارايه كلياتي از ساختار محيط طبيعي و خصيصه هاي اقتصادي ـ اجتماعي و فرهنگي منطقه مطالعاتي(دهستان بازفت)، الگويي تحت عنوان فرآيند تحليلي سلسله مراتب يا (AHP) به منظور اولويت بندي بحران در سكونتگاه هاي روستايي ارايه شده است. سرانجام به كمك اين روش علمي و پس از تعيين شدت و ضعف بحران در ابعاد مختلف طبيعي ـ اقتصادي و اجتماعي، ضمن دسته بندي نقاط روستايي درسه گروه پايدار، نيمه پايدار و ناپايدار، پيشنهادهايي در مورد كاهش بحران و پايداري بيشتر هريك ازسكونتگاه هاي منطقه مورد مطالعه ارايه شده است.

 نسخه قابل چاپ

از جمله روش هاي موثر در بررسي متغير هاي اقليمي، تحليل سري هاي زماني بصورت مدل سازي اقليمي مي باشد. از آنجا كه داده هاي اقليم شناسي داراي اثر خود همبستگي و اثر روند مي باشند در بررسي نوسانات پارامترهاي اقليمي نظير دما و بارش جهت تعيين ميزان واريانس و مقايسه تغييرات مشاهده شده در طول دوره آماري، لازم است اثر اين خود همبستگي ها در نظر گرفته شوند. در مدل هاي سري هاي زماني اين موضوع به خوبي در نظر گرفته شده است. در اين مقاله روند نوسانات اقليمي بر مبناي دو پارامتر اقليمي دما وبارش در ايستگاه سينوپتيک تبريز با استفاده ازروش تحليل سري هاي زماني و مدل تابع انتقال خطي مورد بررسي قرار گرفته است. مزيت اساسي روش بکار رفته نسبت به روش هاي ديگر سري هاي زماني که در آنها فقط از اطلاعات پارامتر مورد پيش بيني استفاده مي شود اين است که در اين روش از پارامترهاي ديگري نيز که با پارامتر مورد بررسي همبستگي دارند استفاده مي شود.

 نسخه قابل چاپ

يكي از موانع عمده توسعه پايدار در مناطق خشك و نيمه خشك به ويژه در ايران مركزي و استان يزد، محدوديت هاي منابع آب است. براي مقابله با آن، طرح هاي افزايش بارش از طريق بارورسازي ابرها به عنوان يكي از راه هاي نوين تامين منابع آب مطرح گرديده است. بستر و زمينه لازم براي اجراي طرح هاي افزايش بارش، انجام مجموعه اي از مطالعات و بررسي هاي پژوهشي وعلمي است كه بدين طريق شرايط و توان هاي بالقوه و بالفعل مكان هاي مختلف جغرافيايي، جهت اجراي موفقيت آميز طرح هاي مذكور، مورد شناخت و ارزيابي منطقي و آگاهانه قرار مي گيرد. يكي از عوامل بسيار ضروري در مطالعه و شناخت جايگاه مناسب بارورسازي ابرها، مطالعه وضعيت بارش در آن منطقه است. در اين مقاله با تاكيد بر اقليم شناسي بارش، برخي از ويژگي هاي طبيعي بارش در استان يزد، جهت تعيين فرصت هاي زماني- مكاني اجراي طرح هاي افزايش بارش و ايجاد يك بستر و زيربناي علمي لازم براي اجراي طرح هاي فوق، مطالعه و تحليل شده است. بدين منظور با استفاده از داده هاي بارش روزانه 42 ايستگاه هواشناسي استان يزد در يك دوره آماري 20 ساله (1380-1360)، ابتدا توزيع مكاني بارش از طريق ترسيم نقشه منحني هاي همبارش بررسي شده است. سپس توزيع زماني بارش، فراواني دوره هاي باراني به وسيله گروه هاي كمي بارشي، تعداد روزهاي متوالي بارش و تعداد روزهاي بارشي براي هر ايستگاه و استان مطالعه شده است. در پايان پس از تحليل نتايج حاصله، مناسب‏ترين فاصله زماني و بهترين محدوده مكاني براي اجراي طرح هاي افزايش بارش در استان يزد پيشنهاد گرديده است.

 نسخه قابل چاپ

جامعه روستايي مانند ديگر جوامع بشري نيازهايي دارد كه اين نيازها از نظر اقشار و گروه هاي مختلف از لحاظ نوع، تعداد، ميزان، اولويت و... متفاوتند و هر قشري با توجه به ويژگي ها و شرايطي كه دارد نظر خاصي در اين باره ابراز مي دارد. اين مقاله با هدف دستيابي به نيازها و اولويت هاي جامعه روستايي از نظر زنان روستايي استان يزد تدوين شده است. روش تحقيق پيمايشي و ابزار جمع آوري اطلاعات پرسشنامه مي باشد. جامعه آماري تحقيق را 4010 نفر از زنان روستايي استان يزد تشكيل مي دهد. كه در سال 1382 در شهرستان هاي مختلف استان در171 كلاس آموزشي ترويجي جهاد شركت كرده اند 394 نفر از آنها به عنوان حجم نمونه در نظر گرفته شد و افراد نمونه با روش هاي نمونه گيري طبقه اي و تصادفي ساده انتخاب و پرسشنامه در بين آنها توزيع گرديد.
بر اساس نتايج تحقيق ، زنان روستايي در بخش نوع آموزش، آموزش بهداشتي ـ درماني در بخش مراکز آموزشي، آموزش متوسطه در بخش درمان ، پزشك در بخش شيوه آموزش ،آموزش فني و حرفه اي در بخش بهداشت ، بهداشت روستا ، در بخش ورزشي، سالن سرپوشيده ورزشي در بخش تجاري، بازاريابي محصولات كشاورزي ، در بخش نهادها ، دسترسي به ادارات در بخش فرهنگي ـ مذهبي، كتابخانه در بخش فرهنگي ـ تفريحي، پارك در بخش مسکن، وام مسكن در بخش معابر، طرح بهسازي در بخش اشتغال، ايجاد شغل در بخش حمل ونقل، ميني بوس (اتوبوس) در بخش تاسيسات، گازرساني و در بخش اجتماعي- عمراني، اجراي طرح هادي را اولويت اول جامعه روستايي استان يزد مي دانند. همچنين محل سكونت روستاييان در نيازهاي جامعه روستايي تاثير داشته و افرادي كه نيازهايشان بيشتر بر طرف شده برخي از نيازها را بيشتر مورد نياز روستا دانسته اند.

 نسخه قابل چاپ

منطقه ژئوپلتيكي خليج فارس جزو مناطق حساسي است كه ازسال1908ميلادي هنگامي که نخستين چاه درمسجد سليمان به نفت رسيد، اهميت نوين جهاني يافته وپس از جنگ دوم به ويژه در دو دهه اخير به صورت يك منطقه فعال و داراي كاركردهاي خاص در نظام بين الملل در آمده است. حوزه خليج فارس از حوزه هاي ژئوپلتيكي پيرامون خود تاثير پذيرفته و مسايل آن حاصل تركيب و التقاي مسايل، نيروها و ديدگاه هاي خاص چهار حوزه پيراموني و در پيوند برخي حوزه ها، نيروهاي مداخله گر فرامنطقه اي مي باشد كه هويت ژئوپلتيكي آن را شكل مي دهد. اين مقاله مي كوشد تا حوزه خليج فارس را از ديد نيروهاي واگرا ـ كه به صورت مانعي بر سر راه همگرايي و همكاري منطقه اي تجلي مي نمايد ـ مورد توجه قرار دهد. بر اين اساس، مقاله با مطالعه هشت کشور پيراموني اين حوزه به بيان تفاوتهاي بنيادين در حوزه ي خليج فارس كه الگوها و ديدگاه هاي متفاوت و متعارض را مي آفريند، پرداخته، سپس با مورد بحث قرار دادن حداقل سه منبع تعارض پديدار شده دراثراين ديدگاه هاي متفاوت نتيجه گيري کرده و در نهايت پيشنهادهايي را درراستاي كنترل و پيشگيري از تشديد بحران در آينده همراه با الگويي مناسب براي آن توصيه نموده است.

 نسخه قابل چاپ

تحقيق در علوم برنامه ريزي و توسعه، علاوه بر همه آنچه که در روش هاي تحقيق ديگر علوم انساني مطرح و مورد استفاده است، نيازمند تکنيک هايي است که توان و امکان دورنگري، پيش بيني و درک و بيان فرآيندهاي پيچيده و پويا را نيز فراهم نمايد. چه آنکه روش ها و تکنيک هاي تحقيق در ديگر علوم انساني و بخصوص علوم اجتماعي فراتر از «آنچه که اتفاق افتاده» و «آنچه که هست» را بررسي و تحليل نمي کنند، درحالي که تشخيص و تعيين بهترين وضعيتي که «مي تواند و بايد باشد» و يافتن پاسخ و راه حلي براي «چه اقدامي براي دسترسي به چنين وضعيتي بايد انجام داد؟»، از وظايف اصلي يک مطالعه در حيطه علوم برنامه ريزي و توسعه است. تکنيک هاي «تصميم گيري» و فنون مطرح در اين رشته از علم، از جمله مفيدترين و راهبردي ترين روش هايي هستند که مي توانند براي اين منظور مددرسان و راهگشا باشند. از اين رو برنامه ريزي و تصميم گيري تا حد بسيار زيادي با يکديگر گره خورده و با ارتباط متقابل و محکمي که باهم دارند، نقشي هم سنگ نقش منابع را در فرآيند توسعه ايفا مي کنند. ناکار آمدي تک بعدي نگري و لزوم جامع نگري در اتخاذ بهينه ترين تصميم ها، بهره گيري از تخصص هاي مختلف، بر اساس معيارهاي چندگانه کمي و کيفي و استفاده از تکنيک ها و روش هاي «تصميم گيري هاي گروهي» و «چند معياره» را بيش ترازپيش ضروري نموده است. ابهام وعدم قطعيت ذاتي حاکم برمحيط هاي برنامه ريزي در ارزيابي اهداف ، معيارها و واحدهاي تصميم گيري ازيک سو و ناسازگاري و عدم دقت در نظرات و قضاوت هاي افراد تصميم گيرنده از سويي ديگر، باعث شده است تا نظريه مجموعه هاي فازي و به تبع آن منطق فازي به صورت ابزار بسيار کارآمد و مفيدي براي مواجهه با ابهام موجود در اين گونه محيط ها و صورت بندي رياضي آن در برنامه ريزي ها و تصميم گيري ها درآيد.
 در مقاله حاضر با استفاده از تلفيق تکنيک AHP و مدل هاي برنامه ريزي خطي در محيط  هاي فازي، مدلي تحت عنوان «برنامه ريزي اولويت بندي فازي گروهي» (GFPP) براي ارزيابي «واحدهاي تصميم گيري» درمسايل تصميم گيري گروهي تشريح و توصيف شده است. در پايان نيز پس از مطرح کردن مسايلي در دو حوزه روان شناسي و کشاورزي و حل آنها به روش فوق، به تشريح کاربردهاي مدل و بحث و نتيجه گيري کلي پرداخته شده است.

 نسخه قابل چاپ

بهبود شرايط زيست انسان و ارايه راه کارهاي صرفه جويي انرژي و کاربست آن در بخش ساختمان و مسکن نيازمند شناخت و طبقه بندي زيست اقليم انساني است. هدف اين تحقيق ارايه يك گروه بندي جامع زيست اقليمي ا ست كه شرايط سرد و گرم روزانه را در تمام ماه هاي سال و در تمام ايستگاه هاي استان اصفهان بصورت يكجا مورد ملاحظه قرار دهد و با مقادير واقعي دما و رطوبت كه از عوامل اصلي كنترل کننده شرايط اقليمي هستند و در اکثر روش ها نيز بعنوان پارامترهاي پايه براي تعيين شرايط زيست اقليمي مورد استفاده قرار مي گيرند انطباق داشته باشد. در اين مطالعه سعي گرديد چهار روش طبقه بندي زيست اقليم انساني ماهوني، ترجونگ، اولگي و گيوني که معمولا اساس تصميم گيري هاي طراحي ساختمان منطبق با اقليم هستند براي طبقه بندي زيست اقليم انساني استان اصفهان آزمون شود. بدين منظور از روش تحليل خوشه اي براي انجام طبقه بندي زماني-مکاني و از روش تحليل واريانس يک طرفه براي پايايي گروه بندي بهينه استفاده شده است، که در اين پژوهش بهترين روش طبقه بندي زيست اقليمي براي استان اصفهان روش گيوني تشخيص داده شده و بر اساس روش مذکور استان اصفهان به پنج منطقه زيست اقليم انساني مجزا طبقه بندي گرديد.

 نسخه قابل چاپ

شناخت ويژگي هاي طبيعي هر منطقه، بخصوص آب و هوا مي تواند در امر برنامه ريزي و آمايش آن سرزمين نقش عمده اي ايفا نمايد و پهنه   بندي اقليمي (يعني شناسايي پهنه  هايي که داراي آب وهواي يکساني باشند) جهت دستيابي به توسعه همه جانبه در ابعاد مختلف زماني- مکاني ضروري مي باشد. دراين راستا وجود توان هاي محيطي، اقتصادي، کشاورزي و صنعتي (طرح هاي عظيم نفت و گاز و پتروشيمي) در استان و بهره برداري بهينه ازآنها و نيز پيش بيني وقوع حوادث طبيعي، چون سيل و خشکسالي و....، ضرورت شناخت صحيح شرايط جوي و ويژگي هاي آب و هوايي مناطق مختلف و در نهايت پهنه بندي اقليمي استان بوشهر را بويژه برا ي برنامه ريزان آشکار ساخته است.اين پژوهش با استفاده از حجم نمونه آماري اطلاعات هواشناسي سال هاي (1951تا 2000 ميلادي) براي ايستگاه هاي قديمي (بوشهر، شبانکاره، دير، گناوه و برازجان) و اطلاعات هواشناسي سال هاي (1970 تا2000) براي ايستگاه هاي جديد (بوشهرساحلي، بندرطاهري) و همچنين بعضي ايستگاه هاي پيراموني منطقه به پهنه  بندي اقليمي ( سنتي و جديد ) استان بوشهر پرداخته  است.
بررسي ها نشان داد  که در پهنه  بندي استان با روش هاي تجربي، توانايي سيستم  هاي پهنه بندي دمارتون با تفکيک استان به دو ناحيه اقليمي (خشک و نيمه خشک)، سليانينوف با دو ناحيه اقليمي (بياباني و استپي خشک) و کوپن با دو ناحيه اقليمي (خشک جنب حاره و نيمه خشک جنب حاره) از ساير روش هاي پهنه بندي تجربي بيشتر است.
با توجه به نارسايي هاي موجود در روش هاي طبقه بندي تجربي، براي پهنه بندي اقليمي استان بوشهر از شيوهاي جديد طبقه بندي متکي بر تکنيک هاي آماري تحليل عاملي و تحليل خوشه اي به روش ( Ward) استفاده شده است; كه اثرات متقابل تعداد زيادي از عناصر اقليمي را ملاك تقسيم بندي قرار مي دهد و به کمک نرم افزارهاي (Excel)، (S-plus) و (Surfer) بر روي ماتريس30 *114 در مساحت23167 کيلومتري استان بوشهردرمقياس زماني12 ماهه و سالانه پهنه بندي انجام گرفت. نتايج بررسي ها نشان داد  که مهمترين عوامل تشکيل دهنده اقليم استان بوشهر به ترتيب اهميت عبارتند از: 1ـ عامل رطوبي ـ بادي 2ـ عامل ابري ـ بارشي 3 ـ عامل گرمايي ـ ديد 4ـ عامل بادي ـ غباري و نواحي اقليمي استان بوشهر به شرح زير تقسيم بندي مي شود: 1ـ ناحيه دشتي 2ـ ناحيه پارس جنوبي 3ـ ناحيه ساحلي 4ـ ناحيه کوهستاني شمال شرقي 5 ـ ناحيه گناوه اي ـ دشتستاني 6 ـ ناحيه ديلمي.

 نسخه قابل چاپ

پردازش 588 نقشه هم بارش ماهانه نيم قرن اخير ايران نشان مي دهد كه پنج ناحيه بارشي با فصول تقريبا متمايز از يكديگر در ايران وجود دارد . در اين نواحي حداقل دو فصل و حداكثر سه فصل بارشي قابل تفكيك است. در اين ارتباط بيشترين ضريب تغييرات ساليانه بارشي مربوط به ناحيه يك و كمترين آن به ناحيه دو تعلق دارد اما بيشينه تغيير پذيري ماهانه بارش در ماه هاي تابستاني نواحي يك وچهار محاسبه شده است. بررسي ها نشان مي دهد برخي از ماه ها در نواحي بارشي، حالت گذار ويا حتي خروج به فصل بارشي ديگر را دارند. بيشترين بارش سالانه مربوط به ناحيه دو و كمترين بارش سالانه را ناحيه يك دريافت مي كنند. نتايج حاصل از فصل بندي بارشي به دليل نزديك بودن به واقعيت مي تواند جايگزين فصول تقويمي بارش گردد.

 نسخه قابل چاپ

براي ارزيابي روند دماي شبانه، شبانه روزي و روزانه در حوضه مارون طي نيم سده گذشته داده هاي دما از ژانويه سال 1991 تا دسامبر سال 1999 پس از ميانيابي به روش كريكنيگ در يك تحليل رگرسيون خطي وارد شد و فاصله اطمينان 95 درصد شيب خط براي هر پيكسل بدست آمد. اين بررسي نشان داد كه در طي نيم سده گذشته دماي ماه هاي گرم سال از بخشهاي گرم حوضه روند افزايش داشته است. روند افزايش دماي شبانه نسبت به دماي روزانه قوي تر بوده است.

 نسخه قابل چاپ

شهر و روستا دو عنصر اصلي در پهنه مناطق مي باشند، اين دو سكونتگاه انساني با وابستگي ها و پيوستگي هاي ساختاري، كاركردي همواره با يكديگر روابط اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و غيره داشته اند.
بخش مركزي شهرستان اصفهان با ويژگيهاي طبيعي: اقليم نيمه بياباني و جريان زاينده رود و مشخصات انساني جمعيت فشرده، فعاليتهاي صنعتي و تجاري، شهرها و روستاهاي آن ارتباط تنگاتنگي داشته و مكمل يكديگر بوده اند ولي در چند دهه اخير با ازدياد جمعيت، محدوديت منابع (بخصوص آب و خاك)، كمي فرصتهاي شغلي و امكانات، مهاجرت بي رويه روستاييان به شهر، بخصوص كلان شهر مسلط اصفهان به شدت افزايش يافته، تعادل جمعيتي و اكولوژيكي منطقه به هم خورده، از يك سو شهرنشيني و صنعت غالب شده از ديگر سو به تضعيف و تخليه بسياري از روستاها و رابطه يك طرفه، نامتعادل و وابستگي آنها به شهر انجاميده است.
اين مقاله جنبه توصيفي - تحليلي داشته، اطلاعات آن به روش اسنادي، ميداني تهيه شده، چگونگي رابطه شهر و روستا را در بخش مركزي شهرستان اصفهان كه داراي 155 نقطه مسكوني روستايي و يك كلان شهر معروف مي باشد را مورد بحث و بررسي قرار داده است.

 نسخه قابل چاپ

درك و شناخت بهتر ميزان توسعه يافتگي شهرستان هاي كشور نسبت به يكديگر نه تنها باعث توجه خاص از نظر اقتصادي به آنها مي شود، بلكه موجب شناخت نقاط ضعف و قوت، توان ها و كمبودهاي آنها و در نهايت موجب توفيق برنامه ريزي ناحيه اي و منطقه اي مي گردد و اين حاصل نمي شود مگر با شناخت دقيق تر ناحيه با استفاده از شاخص هاي مناسب و ارايه اطلاعات و آمارهاي بسيار دقيق و در نتيجه ارايه راهبردهاي مناسب جهت نيل به اهداف.
راه هاي گوناگوني براي تجزيه و تحليل نواحي مختلف وجود دارد كه ميتوان از آنها در برنامه ريزي ناحيه اي به اشكال مختلف استفاده نمود. در اين مقاله سعي شده است با استفاده از روش طولي و عرضي ايزارد روند تحولات شاخصهاي توسعه شهرستان هاي استان چهارمحال و بختياري نسبت به يكديگر و به كل استان در يك دهه آماري (75- 65) با در نظرگرفتن 24 شاخص كه از شاخص هاي مهم ميزان توسعه هر ناحيه محسوب مي شود، مورد بررسي قرار گيرند. (سرشماري عمومي نفوس و مسكن، استان و شهرستان 75 و 1365).
با مقايسه اي كه بين 24 شاخص درسطح شهرستان ها صورت گرفته است بيش از نيمي از شاخص ها هنوز از جايگاه مناسبي از نظر رشد و توسعه هم در سطح شهرستان و هم در سطح استان برخوردار نيستند و به طوركلي بيان نگر عقب ماندگي زيربناها يا شاخص هاي انساني توسعه و رشد دراين استان نسبت به كل كشور مي باشد، همچنين با استفاده از زواياي بدست آمده در كل نمودارهاي بعضي شهرستان ها (فارسان) هنوز از كل استان و شهرستانهاي ديگر از بعد رشد فاكتورها عقب مانده محسوب شده اند.

 نسخه قابل چاپ