بانک مقالات علوم اجتماعی

اين تحقيق با عنوان «بررسي مسايل و مشكلات جسماني، اجتماعي و رواني سال مندان منطقه 13 تهران» انجام شده است كه در قالب مطالعات نيازسنجي سال مندان است. افراد 60 ساله و بيش تر 6.6 درصد، (4.6 ميليون نفر) از كل جمعيت كشور را تشكيل مي دهند كه حدود 500.000 نفر از آنان در تهران زندگي مي كنند.
هدف از اين مطالعه، ارايه تصويري روشن از مشكلات جسماني، رواني و اجتماعي سال مندان در تهران است. روش اين پژوهش، توصيفي و از نوع پيمايشي است. در اين پژوهش از روش نمونه گيري تصادفي ساده استفاده شد. جامعه مطالعه شده، سال مندان بالاتر از 60 سال منطقه 13 تهران، و روش جمع آوري اطلاعات پرسش نامه بود. پرسش نامه ها در ميان 300 نفر از سال مندان مراجعه كننده به «فرهنگ سراي سال مند»، «خانه فرهنگ حافظيه» و «پارك پيروزي» توزيع شد و داده ها پس از جمع آوري با ابزار SPSS تجزيه و تحليل شد.
نتايج اين تحقيق نشان مي دهد كه 52 درصد جامعه تحت مطالعه مونث، 32.3 درصد بي سواد، 3 درصد مجرد هستند. 55 درصد از پاسخ گويان داراي مشكلات اقتصادي هستند، 25.6 درصد از آنان مشكل انجام فعاليت هاي روزانه (ADL) دارند، 21 درصد از شرايط جاري زندگي اظهار نارضايتي كرده اند، 27.3 درصد بيمه نيستند و 24 درصد داراي نوعي مشكل رواني هستند.
در بحث نياز سنجي مي توان اظهار داشت سال مندان در تهران به ويژه زنان سال مند با مشكلات متعدد جسماني، اجتماعي و رواني روبه رو هستند؛ به طوري كه اين مشكلات بر روي كيفيت زندگي آنان تاثير مي گذارد.
اين مطالعه نشان داد كه براي برطرف كردن انواع مشكلات جسماني، اجتماعي و رواني و نيز رفع نيازهاي سال مندان، اقدامات سيستماتيك و برنامه ريزي شده لازم است تا زندگي بهتري براي سال مندان عزيز فراهم آيد.

 نسخه قابل چاپ

در كشور ما دسترسي به مقالات پژوهشي منتشر شده در خصوص موضوعات روان پزشكي و روان شناسي بسيار دشوار است؛ به گونه اي كه به ندرت مقالات داراي مراجع ايراني اند. تشكيل بانك مقالات پژوهشي بهداشت روان كشور در مركز ملي تحقيقات علوم پزشكي كشور، اين اهداف را در نظر داشته است: فراهم كردن امكان دسترسي آسان پژوهش گران و دانش پژوهان به مدارك موجود در زمينه فعاليت هاي پژوهشي كشور؛ فراهم كردن امكان بررسي جامع متون داخلي؛ فراهم كردن امكان برنامه ريزي ملي؛ اولويت گذاري پژوهشي مبتني بر تحليل مستند وضعيت بهداشت روان و وضعيت كمي و كيفي پژوهش در زمينه هاي مربوطه در كشور.

 نسخه قابل چاپ

در خصوص افرادي که از نظر اجتماعي رفتار آن ها نابهنجار جلوه مي کند يا از ديد قانونگذار مجرم تلقي مي شوند، ممکن است اين تصور در جامعه يا ذهن قانون گذار ايجاد شود که افراد مزبور بايد مشمول مقررات محدود کننده سخت تري از نظر حقوق بشري قرار گيرند. ولي بايد بر اين تصور خط بطلان کشيد؛ چون در باب افرادي که در معرض اين نوع طرز تلقي قرار دارند، هر چند جامعه از يک طرف حق اعمال اقدامات محدود کننده حقوق آن ها را داشته باشد، ولي از طرف ديگر تکليف دارد که آن ها را، تا حد امکان، از حقوق بشري محروم نکند. يک دست از اين افراد، اشخاصي هستند که جامعه به آن ها برچسب اعتياد مي زند. اين برچسب، صرف نظر از محدوديت هايي که قانون گذار تحميل مي کند، با توجه به نگرش منفي جامعه به اين افراد، في نفسه محدود کننده است. و وقتي که تضييقات قانوني برآن اضافه مي شود محدوديت ها مضاعف مي شوند. در اين مقاله در مقام بررسي اين نکته هستيم که آيا قانون گذار حق دارد در مقام مقابله با اين دسته از افراد جامعه آن ها را از حقوق بشري شان محروم کند؟ آيا اساسا قانون گذار ايراني براي اين دسته از افراد حقوق بشري قايل است؟ چه مقدار؟ و اگر قايل نيست علت آن چيست؟ و يا اين که اين اقدام قانون گذار اساسا مخالفتي با مقررات حقوق بشري ندارد؟

 نسخه قابل چاپ

معلولان به عنوان اعضاي جامعه بشري همواره با چالش هايي از نظر کار و حرفه روبرو بوده اند. مشکلات فراروي آن ها لزوما ناشي از شرايط جسمي و ذهني ايشان نيست بلکه، در اکثر موارد، اين طرز تلقي غلط جامعه است که آن ها را از صحنه کار و فعاليت دور نگه مي دارد. با وجود تحولاتي که در سطح بين المللي از لحاظ حقوقي و اجتماعي به وقوع پيوسته و دستاورد آن گرايش مثبت براي به کارگيري معلولان است، هنوز هم محدوده دقيق حقوق قانوني اين دسته از افراد در ابهام قرار دارد. در اين مقاله ضمن بررسي حقوق شغلي و حرفه اي اشخاص معلول در مقررات داخلي و بين المللي به آن چه في الواقع بايد در جهت تأمين حقوق مذکور براي ايشان لحاظ شود، خواهيم پرداخت.

 نسخه قابل چاپ

حقوق بشر را قلب فعاليت هاي سازمان ملل متحد دانسته اند. دفاع از حقوق بشر در واقع، دفاع از حيثيت انساني است. از سوي ديگر جمعيت قابل ملاحظه اي از افراد داراي ناتواني در کشورهاي مختلف جهان زندگي مي کنند که ساليانه بيش از 10 ميليون نفر به جمعيت آنان افزوده مي شود. در کشورهاي در حال توسعه اين جمعيت عظيم را افرادي فقير، وابسته، تحت ظلم و خشونت، فراموش شده و محروم از آموزش هاي رسمي، حرفه اي و فاقد شغل تشکيل مي دهند. تلاش ها براي شناخت اصولي حقوق بشر با تصويب «اعلاميه جهاني حقوق بشر» در مجمع عمومي سازمان ملل متحد در سال 1948 آغاز گرديد و در طول ساليان متمادي اين اعلاميه توانست بستري مناسب براي تدوين، اعلاميه ها و قطع نامه هاي متعددي جهت رعايت حقوق بشر در ميان کشورهاي جهان باشد. شمول افراد داراي ناتواني از همان اعلاميه اول در مواردي همچون ماده 7 و 25 پيداست و در ادامه آن در اعلاميه هاي «حقوق افراد کم توان ذهني، 1971»، «حقوق افراد داراي معلوليت، 1974»، «پيمان نامه جهاني حقوق کودک، 1981» و «قوانين استاندارد براي برابرسازي فرصت ها در مورد افراد داراي ناتواني، 1963» به طرز بارزي حمايت شده است. در حال حاضر مهم ترين چالش، بحث مجمع عمومي سازمان ملل متحد براي تصويب «پيمان نامه جهاني حقوق افراد داراي ناتواني» مي باشد که با تصويب آن گام مهمي در جهت رعايت حقوق بشر براي افراد داراي ناتواني در هزاره سوم برداشته خواهد شد.

 نسخه قابل چاپ

همانند يک کوه يخ فقط قسمت مختصري هزينه هاي اقتصادي و اجتماعي زلزله از آن نمايان است، و بخش هاي ناپيداي آن مخاطرات و تاثيرات پيش بيني نشده و بسيار زيان آوري دارد. اين هزينه ها شامل از کار افتادن موتور فعاليت هاي محوري اقتصاد، خسارت هاي انساني و اجتماعي وارد آمده، بي کاري و جز آن است که به خسارت ها و آسيب هاي اجتماعي و انساني بعدي منجر مي شود. شمار تلفات، زخمي ها و معلولان، قسمت هاي بيروني کوه يخ اند که البته مي توانند چهره وخيم خسارت هاي انساني و خسارت هاي آتي را نشان دهند، اما خود آن ها نيستند.
در ايران زلزله يک پديده قطعي است که براي مقابله با آن بايد از طريق سازوکارهاي اقتصادي و برنامه ها و تدوين راه بردهاي و راه کارها اقدام کرد. خسارت هاي عميق زلزله بم، که از بلا خيزترين زلزله هاي جهان و بدترين زلزله هاي ايران بود رو به فزوني اند و اين بيش تر شامل فقر و بي کاري و مسايل اجتماعي مي شود، اما تدبيرها هنوز مقطعي، ناسنجيده و ناکارآمدند. کار بازسازي در حوزه هاي کالبدي، نه در قلمروي اجتماعي و اقتصادي، مطالعه مي شود. نظرسنجي مردمي و تلفيق آن با ديدگاه کارشناسي مستقل و ورزيده صورت نگرفته است. اولويت بندي برحسب طبقه بندي هزينه هاي زلزله هرگز مشخص نشده است. با آن که مشکل منابع مالي وجود ندارد اما مشکل مديريت بحران، برنامه ريزي، تدوين راهبرد، تدوين راه کار و تخصيص منابع به گونه اي کارآمد و سالم کاملا جدي و مشکل ساز است.

 نسخه قابل چاپ

نظر به اهميت کمک رساني به موقع و مداخله فوري بلافاصله پس از بروز بلاهاي طبيعي به ويژه حوادثي که با خسارت ها و تلفات جاني گسترده همراه هستند؛ و نيز ضرورت اقدامات کوتاه و بلند مدت، در پيش گيري از پيامدهاي زيان بار روان شناختي و اجتماعي ناشي از اين گونه حوادث، پژوهش حاضر با هدف بررسي وضعيت زندگي بازماندگان زمين لرزه بم و ميزان رضايت آن ها از اقدامات صورت گرفته در چند هفته پس از بروز زمين لرزه ياد شده انجام شده است. در اين پژوهش که از نوع زمينه يابي است به منظور ارزيابي وضعيت زندگي خانواده ها و سنجش نيازهاي آنان، با 363 تن از سرپرست خانوارها (203 زن و 160 مرد)، مصاحبه هايي مکالمه گونه به عمل آمد که افراد به روش نمونه گيري خوشه اي - تصادفي از ميان کل بازماندگان ساکن در چادرهاي نصب شده در شهرستان بم انتخاب شده بودند. براي گردآوري داده ها يک پرسش نامه چهار بخش (الف: ويژگي هاي جمعيت شناختي؛ ب: وضعيت محل زندگي؛ ج: وضعيت رواني - اجتماعي؛ د: نظر افراد در باره کمک هاي دريافتي) و پرسش نامه اي ديگر که داراي 6 پرسش آزاد (در باب بازسازي منطقه آسيب ديده، مديريت افراد محلي و افراد غير بومي، همچنين افراد دولتي) به کار برده شد. داده هاي گردآوري شده به کمک روش هاي آمار توصيفي تحليل و ارايه شد.
نتايج اين پژوهش نشان داد که بيش ترين درصد افراد شرکت کننده در اين بررسي، در گروه سني 30-21 سال قرار داشتند و متأهل، داراي تحصيلات متوسطه و خانه دار بودند. درصد بالايي از آن ها از نظر دسترسي به امکانات و تسهيلات اوليه نظير آب سالم بهداشتي، مواد غذايي، وسايل پخت و پز، دست شويي و توالت، صابون و مواد پاک کننده بهداشتي، وسايل خواب و چادر محل اقامت رضايت نداشتند و با رضايتي در حد متوسط داشتند. همچنين بسياري از افراد اين بررسي، از نظر امکانات آموزشي، فرهنگي، شغلي و تفريحي دچار مشکلات و محدوديت هاي جدي بودند به طوري که درصد بالايي از آنان هيچ گونه دسترسي به روزنامه، کتاب و دوره هاي آموزشي نداشته و فاقد برنامه هاي مربوط به فعاليت هايي بدني و اجتماعي بوده اند.
افزايش مشکلات رواني - رفتاري پس از بروز حادثه ياد شده و ميزان سوء مصرف مواد از يافته هاي ديگر اين بررسي بوده است. يافته هاي پژوهش نشان دهنده اهميت توجه به وضعيت زندگي بازماندگان و فراهم کردن هر چه بيشتر امکانات اوليه زندگي و نيز تسهيلات آموزشي، فرهنگي، تفريحي، خدمات بهداشتي، بهداشت رواني و بالاتر از آن امکانات شغلي و ايجاد کار است

 نسخه قابل چاپ

در آخرين روزهاي سال 2003 در شهر بم ايران زلزله اي به وقوع پيوست که موجب کشته شدن بيش از 30،000 نفر از جمعيت 200،000 نفري شهرستان بم شد. دراين شهر مصرف ترياک در مردان بسيار شايع بوده و مشکلاتي را پس از زلزله ايجاد کرد. هدف از اين مطالعه بررسي بروز علائم محروميت در وابستگان به مواد اپيوييدي (معتادان) و نحوه برخورد آنان با علايمشان در دو هفته اول پس از زلزله است.
اين مطالعه با استفاده از روش کيفي در شهر بم و يکي از روستاهاي اطراف آن و در 8 بيمارستان از شهرهاي کرمان وتهران که زلزله زدگان را پذيرفته بودند انجام شد. 159 نفر مورد مصاحبه قرار گرفتند که از اين ميان، 61 نفر آن ها معتاد و بقيه از خانواده معتادان، مردم بم، پزشکان، پرستاران و امدادگران بودند. پرسشگري به شيوه مصاحبه عميق با استفاده از 8 پرسش نامه نيمه ساختار يافته و باز انجام گرفت. کار ميداني 15 روز پس از وقوع زلزله به مدت دو هفته به طول انجاميد. اطلاعات کيفي حاصل با روش تحليل محتوا و به صورت دستي استخراج و تحليل شد.
حدود نيمي از معتادان مورد مصاحبه در دو هفته اول بعد از زلزله ساعت ها تا روزها علايم محروميت را تجربه کردند. حدود نيمي از معتادان مشکلات خود را با سيستم درماني در ميان گذاشته و درخواست داروهاي مسکن يا مخدر کردند، ولي علايم محروميت فقط در يک چهارم آنان با تجويز داروهاي مسکن مخدر کنترل شد و بيش از دو سوم آنان ترياک مصرف کردند. بقيه افراد از هر دو روش فوق جهت کاهش علايم محروميت استفاده کردند. با توجه به اين که در جامعه ما مصرف مواد قابل سوء مصرف رواج دارد، اين مساله در بحران هاي دسته جمعي و بلايا از اهم مسايل بهداشتي و اجتماعي مي باشد و لازم است آمادگي لازم هنگام برخورد با اين مسئله وجود داشته باشد.

 نسخه قابل چاپ

شکاف فزاينده بين مفهوم عدالت اجتماعي به عنوان يک مفهوم مجرد و واقعيت هاي فقدان عدالت در زندگي در چهار روي کرد به عدالت اجتماعي ظاهر مي شود. جهت گيري اخلاق کار به زندگي اجتماعي، نشان دهنده ديدگاه تناسب است که از طريق دو ديدگاه فردگرايي اقتصادي و انصاف بيان مي شود. ديدگاه برابري خواهي شامل روي کردهاي ديگر يعني انصاف و نياز است. تناسب نشان دهنده تمايل به پاداش دادن به افرادي در جامعه است که در پيش رفت جامعه سهم دارند. و دريغ داشتن اين پاداش از افرادي است که مساعدتي به پيش رفت جامعه ندارند. برابري خواهي نشان دهنده دست رسي برابر به خدمات اساسي و رفتار يک سان با همه افراد جامعه و توزيع مجدد ثروت است.
در اين مقاله بحث در باره روي کردهاي مختلف و رابطه آن ها با جهت گيري اجتماعي، انگيزش پيش رفت و عدالت توزيعي و ارزش ها در بين 150 معلم دبيرستاني در اصفهان نشان دهنده الگوي معني داري از روابط است. اعتبار تميزي چهار مقياس عدالت اجتماعي را مي توان با توجه به همبستگي هاي متوسط بين ارزش ها و ديدگاه هاي تناسب در عدالت اجتماعي يعني فردگرايي اقتصادي و انصاف و يا ديدگاه هاي برابري خواهي شامل برابري و نياز مشاهده کرد. اعتبار هم زمان از طريق همبستگي معني دار بين مقياس هاي تناسب با انگيزش پيش رفت و نيز همبستگي معني دار بين مقياس هاي برابري و عدالت توزيعي و جهت گيري اجتماعي تاييد مي شود.

 نسخه قابل چاپ

در اين مقاله کوشش شده است تا به بحث در باب مردسالاري و بهداشت باروري پرداخته شود. در اين خصوص نخست ضمن معرفي کارپايه يا چارچوب مفهومي بحث، دو مفهوم بهداشت باروري و مردسالاري مطرح و سپس چارچوب هاي نظري فمينيسم مرور شده اند. در اين رابطه از ديدگاه فمينيسم مارکسيستي، فمينيسم راديکال، فمينيسم سوسياليستي، فمينيسم ليبرال و فمينيسم سياه پوستان ياد شده و به نحوي گذرا تحولات جنبش رهايي زنان مورد بحث و بررسي قرار گرفته است. آن گاه پژوهش انجام شده در 5 روستاي 5 استان کشور مورد بحث قرار گرفته است و ضمن معرفي، فن گفت و شنود متمرکز گروهي و ويژگي هاي آن به نحوه انتخاب 171 زن و 123 مرد در گروه هاي سني مختلف اشاره شده است. تصريح و تأکيد شده که يافته هاي تحقيق فقط در خصوص شرکت کنندگان در تحقيق موضوعيت داشته و حتي به روستاهاي محل تحقيق نيز تعميم پذير نيست. در پايان مهم ترين يافته هاي تحقيق مرور شده تا نشان داده شود که مرد سالاري چگونه و با چه شرايطي بر بهداشت باروري زنان اثر مي گذارد. در خلال معرفي تحقيق بر اين نکته تاکيد روا گرديده است که زندگي اجتماعي داراي پيچيدگي هاي خاص خود است. از اين رو پذيرش رابطه ساده بين متغيرها که معمولا مورد پذيرش عموم است، همواره از طرف متغيرهاي ديگر مشروط و يا از شدت آن رابطه کاسته مي شود. از اين روي به هنگام نتيجه گيري از تحقيقات بايد احتياط لازم به عمل آيد و از ساده کردن دنياي پيچيده زندگي اجتماعي جدا پرهيز شود. پژوهش انجام شده به روشني مشخص مي کند که شرايط بهداشتي، از جمله بهداشت باروري زنان حتي در روستاهاي دور افتاده بهبود يافته است. البته هنوز راه درازي باقي است.

 نسخه قابل چاپ

بعضي طبقات همچون زنان به دليل عوامل خاص زيست شناختي و اجتماعي، پيش زمينه و استعداد قبلي براي بزه ديده واقع شدن دارند و براساس يافته هاي جرم شناختي، بزه کاران بالقوه قربانيان خود را غالبا از ميان افرادي انتخاب مي کنند که ارتکاب جرم بر روي آن ها داراي خطر و هزينه بالايي نباشد. بنابراين زنان به عنوان افراد بالقوه آسيب پذيرتر از مردان، آماج هاي مطلوبي براي آن ها محسوب مي شوند. بالا بردن خطر ارتکاب جرم بر روي زنان از طريق بالا بردن هزينه کيفري ارتکاب جرم مي تواند در فرآيند گزينش آن ها توسط بزه کاران تاثير گذاشته و در نتيجه ضريب بزه ديدگي زنان را کاهش دهد. بنابراين اتخاذ يک سياست کيفري افتراقي از طريق سازوکار جرم انگاري هاي ويژه و تشديد کيفر بزه کاراني که بزه ديده آن ها يک زن است ضروري است.
قانون گذار کيفري ايران نه تنها در قبال تعرضات مجرمانه عليه زنان از يک سياست کيفري افتراقي منسجم و هماهنگ پيروي نکرده است، بلکه به واسطه حمايت کيفري کم تر از آن ها در قبال برخي جرايم عليه تماميت جسماني آن ها نظير قتل، قطع عضو و جرح، زمينه هاي «بزه ديدگي» آن ها را از طريق کاهش هزينه کيفري ارتکاب جرم بر روي آن ها فراهم نموده است.

 نسخه قابل چاپ

بد رفتاري با زنان در محيط خانواده، در همه کشورهاي جهان مساله اي کاملا رايج و داراي عواقب و نتايج وخيمي است. اگر چه خشونت عليه زنان در خانواده از قديم الايام وجود داشته اما تنها چند سالي است که کشورهاي مختلف جهان آن را به عنوان مساله مهمي تلقي کرده و به اقداماتي به منظور رسيدگي به وضعيت بغرنج زنان قرباني سوء رفتار دست زده اند.
اگر چه در آمارهاي رسمي به آمارهاي خشونت عليه زنان در ايران اشاره اي نشده است اما پژوهش ها نشان مي دهد که هر بار که مطالعات يا تحقيقاتي در اين مورد انجام مي پذيرد، دامنه وسيعي از خشونت مشاهده مي شود. هر چه جامعه فقيرتر، سنتي تر و از نظر سطح فرهنگي پايين تر باشد، فراواني و شدت خشونت عليه زنان بيش تر و عوارض آن نيز چشم گيرتر است.
خشونت عليه زنان ضربات جبران ناپذيري بر پيکر خانواده و جامعه وارد مي کند و تأثير سوء بر فرزندان بر جاي مي گذارد. از اين رو براي رفع اين معضل و به منظور مقابله با خشونت هاي خانوادگي و حمايت از زنان قرباني بايد اقداماتي صورت گيرد. اين مقاله واکنش هايي را که در قبال اين پديده مي توان اتخاذ کرد بررسي کرده است.

 نسخه قابل چاپ

بشر از ديرباز براي بيان آرزوها، خواسته ها، ديدگاه ها، تبليغات، ناکامي ها و به طور کلي به جا گذاشتن اثري از خود (يادگاري ها) مطالبي را بر ديوارها درج کرده تا ديگران را به خواندن و شنيدن حرف هاي خود بر انگيزد؛ گر چه ممکن بود در اين راه صدمات و خساراتي را به اموال عمومي و ابنيه ملي و تاريخي وارد آورد. امروز آسيب شناسان اجتماعي از ديوارنويسي به عنوان نوعي مساله اجتماعي ياد مي کنند چرا که علاوه بر تخريب اموال عمومي گاهي موجب تشويش و هراس عمومي نيز مي شود.
مقاله حاضر به منظور بررسي و شناسايي مطالب درج شده بر ديوار کلاس هاي دانشگاه شهيد باهنر کرمان تدوين شده است. از آن جا که هدف اصلي پژوهش تحليل محتواي نوشته هاي روي ديوارها بوده، سعي شده اين مطالب در قالب مفاهيمي چون زندگي، عشق، ارتباط بين دو جنس (زن و مرد)، ارزش ها و هنجارهاي اجتماعي، مسايل آموزشي دانشگاه به خصوص رابطه استاد و دانشجو و ... بررسي شود. مطالعه اعداد، ارقام، تاريخ ها، تصاوير، اشکال و ريشه زباني اسامي از اهداف ديگر اين پژوهش است که محقق جهت دست يابي به آن همت گمارده است.
روش تحقيق اين مقاله مشاهده غير مستقيم است بدين معني که مطالب موجود بر روي ديوارها (شامل 2047 مطلب) پس از مشاهده، بر روي فيش هايي منتقل گشته، سپس با بهره گيري از تکنيک تحليل محتوا، بر حسب موضوع طبقه بندي و تجزيه و تحليل شده اند.
يافته ها نشان داد که بيش ترين مطالب و مفاهيم اجتماعي، اشکال و تصاوير، اسامي، مطالب لاتين، تاريخ ها و اعداد در دانشکده فني و مهندسي مشاهده شده و کم ترين آن در دانشکده پزشکي موجود مي باشد. همچنين از بين تمامي مفاهيم ادبي و اجتماعي «عشق» بيش ترين فراواني را در هر سه دانشکده به خود اختصاص داده است. به لحاظ فراواني، پس از عشق، رابطه بين دو جنس، مسايل آموزشي (مانند امتحان، تقلب و انتقاد از استاد و ...) زندگي و اميد به آن و تأکيد بر هنجارهاي قومي و اجتماعي در رتبه هاي بعدي قرار دارند.

 نسخه قابل چاپ

موضوع جامعه شناسي سياسي بطور کلي عبارت است از بررسي شکاف هاي جامعه، گروه بندي هاي اجتماعي ناشي از آن و تاثير نيروي اين گروه بندي هاي اجتماعي بر عرصه هاي سياسي. به اين لحاظ هدف از مطالعه حاضر نيز تامل در نقش نيروهاي ناشي از گروه بندي هاي برآمده از شکاف هاي اجتماعي است، چرا که در جامعه شناسي، غرض اساسي از بررسي جامعه همانا تبيين عرصه سياسي است.
در اين ميان يکي از مباحث عمده ي جامعه شناسي بر آن تعلق دارد که نشان دهد پويايي جامعه و دولت تا چه حد محصول فعال شدن شکاف هاي اجتماعي در طي زمان است. يکي از اين شکاف هاي اجتماعي، شکاف جنسي است. شکاف جنسي به عنوان يک شکاف ساختي از تقسيم جمعيت جامعه بر دو گروه مردان و زنان به وجود مي آيد. به علاوه حالت فعالي و انفعالي شکاف مزبور بر حسب نوع جامعه به سه نوع تقسيم مي شود :
اولا در جامعه سنتي که زنان تابع شوهرانند و نقش سياسي ندارند اين شکاف فعال نيست،
ثانيا در جامعه نوين تحولات گسترده اجتماعي موجب فعال شدن اين شکاف در قالب درخواست حق راي و نمايندگي در نهادهاي پارلماني و مواردي از اين قبيل مي شود،
ثالثا در جوامع در حال گذار اين شکاف نيمه فعال است، بدين معني که گاه بر حسب حضور وتلاش هاي ساير شکاف ها، همچون جناح بندي هاي سياسي فعال شده، به تراکم و زماني از فعاليت بازمي ايستد، که از اين حيث بررسي اثرات آن براي پژوهندگان اجتماعي از اهميتي تام برخوردار است .
در اين راستا به نظر مي رسد جامعه سياسي فعلي ايران به عنوان يک جامعه در حال گذار با وضعيت اخير شکاف جنسي مواجه باشد. در اين حيطه، انديشه سنتي سياسي که در برابر آراي سياسي صف آرايي کرده، در موارد بسيار، از جمله تدوين قواعد تبعيت زنان از شوهران خصوصا در عرصه سياسي و ناگزير غير فعال داشتن آن است. اين عملکرد البته در قالب تصميم گيري پنهاني، ايجاد منافع کاذب و نظام انضباطي تامين منافع مردسالارانه و بر پايه بازتوليد روابط اجتماعي، چنان وارد صحنه شده که به کنترل و غيرفعال نگه داشتن شکاف جنسي منتهي شود. با اين همه در مواردي چون حضور زنان در صحنه انتخابات رياست جمهوري دوم خرداد 1376، مشاهده مي شود که چگونه جناح هاي سياسي اصلاح گرا توانستند فعاليت اين شکاف را به شکل متراکم بر شکاف جناحي خود باز کنند و از اثرات آن در صحنه سياست سود بگيرند .
تحقيق حاضر مي کوشد بخشي از موانع مشارکت سياسي زنان را در جامعه فعلي ايران بررسي کند و نشان دهد از چه وضعيتي برخوردار است.

 نسخه قابل چاپ

اگر چه مطالعات در باب فقر درجامعه انساني، خصوصا در ابعاد اقتصادي و اجتماعي، اندک نيست، اما موضوع شناخت فقرا و تفکيک و بررسي ابعاد فقر در آن ها چندان فراوان نيست، يکي از مهم ترين ويژگي هاي مغفول در ميان اين نوع مطالعات، جنسيت و شناخت تاثير آن در تعميق و شدت فقر است. اين مطالعه ضمن بررسي تعاريف وشاخص هاي متعارف، با استفاده از تفکيک خانوارهاي کشور به تفکيک جنسيت سرپرست خانوار و بررسي ويژگي هاي کلي و بعد و ترکيب اعضاي خانوارهاي کشور، از متغيرهاي وضع تاهل، وضع اشتغال، وضع سواد، وضعيت مسکن و نيز هزينه و درآمد آن ها مسئله فقر و ابعاد آن را واکاوي کرده است.
اگر چه فقدان اطلاعات دقيق ويا محدوديت آن ها امکان بررسي کامل مساله را پديد نمي آورد، با اين حال شواهد حاکي از "زنانه شدن فقر" و بالاتر رفتن سطح آن در ميان خانوارهايي است که سرپرست آن ها زنان هستند. هر چند که اين مفهوم براي به تصوير کشيدن فقر زنان بسنده نيست.

 نسخه قابل چاپ