بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

در اين مقاله، موسيقي شعر فروغ فرخزاد، بانگاهي سبك شناسانه مورد بررسي قرار گرفته است. با توجه به اينكه طبيعي بودن، جز مولفه هاي اساسي در همه‎ عناصر شعري اوست موسيقي نيز در بافتي كاملا طبيعي و حسي ارايه شده كه در اين نوشتار به برجستگي و تمايز وزن شخصي (موسيقي بيروني) شعر او و نيز به نقش قافيه و رديف به عنوان اركان موسيقي كناري و برجستگي خاص موسيقي دروني به خصوص تكرار در همه سطوح، پرداخته شده است.

اين تحقيق به بررسي روابط مفهومي ميان واژگان زبان مي پردازد. روابط مفهومي انواع روابطي را تشكيل مي دهند كه در نظام معنايي زبان ميان واژگاني يافت مي شوند كه چه بسا در ابتدا مستقل از هم به نظر برسند اما در عمل و در حقيقت ارتباط تنگاتنگي ميان آن ها وجود دارد. در مورد تعداد اين روابط و گستردگي آن ها تحقيقات قابل توجهي انجام شده است. در اين تحقيق، سعي شده است تا با كمك آزمون روانشناختي تداعي معنايي به تشخيص پربسامدترين روابط مفهومي ميان پاره اي واژگان زبان فارسي نايل شويم. نتايج اين تحقيق نشان مي دهد که روابط سلسله مراتبي (شمول معنايي)، روابط نقشي، تقابل معنايي، با هم آيي و هم معنايي بيشترين درصد انواع پيوندهاي واژگاني را در ميان داده هاي تحقيق حاضر به خود اختصاص داده اند.

حمله شير به گاو در کليله و دمنه (پنجاتنترا) با اسطوره هندي «سوما و ميترا» و اسطوره ميترايي «گاو و ميترا» و نيز اسطوره زردشتي «گاو و اهريمن» وجوه مشترکي دارد و اين مطلب را به ذهن متبادر مي کند که در ذهن سازندگان داستان، اساطير ناخودآگاه فعاليت کرده اند و کارکرد شير و گاو اسطوره ها را به قهرمانان اين داستان منتقل نموده اند (حاصل خيزي طبيعت). شير خورشيد است و گاو، طبيعت سرسبز که بي اعمال قدرت خورشيد، حيات جريان ندارد.

بي هيچ شکي، نيما از برجستگان شعر معاصر فارسي است که امروزه نام او بر پيشاني شعر مدرن فارسي مي درخشد. شعر معاصر فارسي در سه حوزه شعر نيمايي، سپيد و موج نو همچون جويباري به جريان خود در حوزه ادب معاصر ادامه مي دهد اما راه و رسم نيما طرفداران بيشتري دارد و به نظر مي رسد به اوج هنري خود نزديک مي شود. اما چرا و چگونه اين سنت ادبي مدرن راه خود را گشود و علي رغم تمامي ناملايمات به راه خود ادامه داد. در مقاله حاضر به راز جاودانگي و تعميم روش نيمايي در شعر پرداخته و به محسنات، ابتکارات و خلاقيت هاي هنري نيما اشاره شده است. آنچه مسلم است نوآوري نيما صرفا در کوتاه و بلند کردن مصراع ها و حذف تکراري قافيه نبوده و نيست، ابتکار نيما که شيوه او را ماندگار و پر طرفدار کرده همانا در مضامين و محتواي شعري اوست. در شعر نيمايي فرم و مضمون با هم حرکت مي کنند و از آغاز تا پايان تصور ذهني روشني به خواننده منتقل مي کنند.
مقاله حاضر به بررسي مضامين نو و ابتکاري شعر نيما اشاراتي كلي دارد.

در اين مقاله ساخت سازه اي دروني و شيوه اشتقاق نحوي گروه فعلي هسته اي (VP core) در زبان فارسي بر اساس برنامه کمينه گرا (Minimalist Program) مبتني بر نظريه چامسکي (1995) مورد بررسي قرار مي گيرد. گروه هاي فعلي هسته اي زبان فارسي با توجه به ماهيت لازم يا متعدي بودن هسته واژگاني ترکيب سازه اي گوناگوني دارند. در اين بررسي بحث خواهد شد که در اشتقاق ساخت سازه اي گروه فعلي هسته اي و در نهايت جمله يا بند (اصلي/ درونه اي) در اين زبان عمليات، اصول و روابط نحوي ويژه اي مانند: گزينش(Select (tion) , ادغام(Merge(er) ، اصل هسته(Headedness) Principle) ، رابطه متممي (complementhood) و رابطه تتايي (thematic relation) دخيل هستند و باعث توليد اشتقاق هاي زباني همگرا(convergent)  مي شوند. به علاوه، نشان داده خواهد شد که در ساخت گروه فعلي هسته اي زبان فارسي، رابطه هسته-هسته موجود بين فعل هسته متعدي و هسته سازه هاي متمم گروه اسمي و گروه حرف اضافه اي با هسته متمم بندي (clausalcomplement) متفاوت است.

به واسطه وجود برخي شباهت ها ميان روايت بوف كور و شيوه جريان سيال ذهن و به خصوص به دليل وجود گونه اي از تك گويي در اين رمان، ممكن است تصور شود-چنان که برخي تصور کرده اند-كه اين رمان يك رمان جريان سيال ذهن است. هدف ما در اين مقاله معرفي شيوه جريان سيال ذهن و تك گويي دروني و بررسي رمان بوف كور بر اساس معيارهاي آن بوده است.
بر مبناي ويژگي هاي مشتركي كه در رمان هاي معروف جريان سيال ذهن ديده مي شود و نيز بر اساس تعاريفي كه صاحب نظران بر جسته براي اين شيوه ارايه كرده اند، تلاش كرده ايم تا در تعريفي دقيق، شاخصه هايي را براي اين گونه از رمان شناسايي كنيم كه رمان جريان سيال ذهن را از غير آن جدا مي كند. سپس بر اساس اين معيارها به بررسي رمان بوف كور پرداخته ايم تا روشن شود كه اين رمان به شيوه جريان سيال ذهن نوشته نشده است .

اين مقاله به معرفي ملك شاه حسين سيستاني و آثار او پرداخته است. ملك شاه حسين سيستاني يكي از شاهزادگان صفاري سيستان است كه به گفته خود او نسبش به عمر و ليث صفاري مي رسد. او در نيمه دوم سده دهم و نيمه اول قرن يازدهم مي زيسته است. كتاب تذكره خير البيان و كتاب احياء الملوك دو اثر ارزنده به جا مانده از اين شاهزاده سيستاني است.
تذكره خيرالبيان تذكره اي است عمومي در شرح احوال اديبان و شاعران از قديم الايام تا زمان مولف. و ملك شاه حسين آن را در مقدمه و دو فصل و خاتمه و ختم خاتمه تاليف كرده است. بخش خاتمه آن به سبب احتواي بر شرح احوال معاصران مولف از اهميت ويژه اي برخوردار است.
و كتاب احياء الملوك براي معرفي بزرگان تاريخ سيستان از قديم ترين ازمنه تا زمان مولف است و در يك مقدمه و سه فصل و خاتمه تاليف شده است و بخش خاتمه آن به سبب حضور مولف در جريان حوادث و وقايع از ارزش بيشتري برخوردار است. در خاتمه مقاله مثنوي هاي مولف و ديوان او معرفي مي شود.

تاکنون مقالات و کتب بسياري به شرح تاريخ اصفهان پرداخته اند اما در ميان اين آثار به تحول تاريخي و ريشه اين واژه به ندرت اشاره شده است. از آنجا که بسياري از نام مکان هاي جغرافيايي به علت روايات مختلف، مورد ترديد است و در موارد بسياري براي پي بردن به شکل اصيل اين گونه واژه ها، تحول آوايي آن به کمک ما مي آيد؛ در نتيجه، در بررسي اين مقاله ابتدا بر متون جغرافياي تاريخي نويسندگان پيش از اسلام و بعد از اسلام تکيه شده، سپس در مورد تحول آوايي نيز از نظريات زبانشناسان مطرح آلماني موجود در منابع کتابخانه اي، استفاده کرده ايم. در اين مقاله، در آغاز به ذکر خلاصه اي از تاريخچه و واژه اصفهان همراه با معني آن در متون تاريخي پرداخته ايم و به دنبال آن به تحول آوايي دو واژه "سپاه و اسب" به صورت بازسازي شده از هند و اروپايي تا فارسي نو اشاره شده است. در نتيجه گيري هم بر اساس تحول آوايي اين دو واژه، سپاه را با واژه اصفهان مرتبط دانسته ايم.

هنر حكيم توس و تشخيص زباني و سبكي او، اثري را پديد آورد كه يكي از بزرگترين و بي نظيرترين آثار حماسي جهان شد و امروز ما به واسطه آن برخود مي باليم و آن را فرماندگاري زبان و هويت ايراني مي دانيم. از وجوه برجسته كلام حكيم توس در شاهنامه، كاربرد كنايه است كه از يك سو سخن است و از سوي ديگر نقاشي. كنايه نقاشي زباني است، يعني سخن را تا حد تصوير اعتلامي بخشد و مي تواند مفهوم پيام را نشان دهد و دو بعدي است و دو منظره را نشان مي دهد و به گفته سارتر، پيكاسو در حسرت آن بود و آرزو مي كرد قوطي كبريتي بسازد كه هم خفاش باشد و هم قوطي كبريت (سارتر، 1352: 21) در اين مقاله به استفاده از اين شگرد هنري در داستان رستم و اشكبوس پرداخته مي شود .

شعر زبان اسرار دل است و مخلوق عاطفه هاي حساس؛ و شاعري نوعي کيمياگري است در طيف خيال، با واژگان زبان بر تشبيه، استعاره، مجاز، کنايه، ايهام، تناقص (Paradox) اغراق، سجع، جناس و ساير صنايع لفظي و معنوي است که همه از عوامل زيبايي آن به شمار مي رود.
شاعر براي انتقال عواطف خود به ديگران و براي متاثر ساختن آنان، از زبان ياري همي جويد و اين کار گزينش واژه هايي را از محفظه ذخيره الفاظ ايجاب مي کند و نيز کنار هم چيدن آنها را، به گونه اي که آهنگي خاص از آن حاصل آيد، بديهي است که ترکيب و تلفيق اين واژگان با يکديگر موسيقي کلام شاعر را شکل مي دهد و نوعي گره خوردگي ميان واژگان و موسيقي ساختمان شعر را پي مي ريزد. معاني مجازي، استعاري و نظاير آنها جمال شعر را دل فريب تر و دلخواه تر در مي آورد. اين هماهنگي کلمات و موسيقي در همه ديوان امواجي حيرت انگيز پديد آورده است چه در قصيده مديحه سلطان محمود و چه در قصيده رثاييه او.
قصيده فرخي در رثاي محمود غزنوي يکي از شاهکارهاي مراثي در شعر فارسي است که در فضايي غمگنانه تصوير شده و يکي از زيباترين قصايدي است که شاعري مبتکر از سر اخلاص با سوز و درد از خود به يادگار گذاشته است.
تدبير شاعرانه فرخي در همخواني اوزان با مضامين، دليل چيرگي او است در موسيقي و به کار داشت بحور مختلف با گزينش اصطلاحات موسيقايي چون آوا اصول، بانگ، زار، سرود، سماع، شهناز، عشاق، نوا و به کار بردن آلات موسيقي همانند ارغنون، بربط، رباب، دود، زخمه، زير، قانون و نيز ذکر نام موسيقيدانان بزرگ در دربار محمود چون بو عمرو، بو نصر و يا آوردن نام موسيقيدانان پيش از روزگار خود چون سرگب و سرکش همه و همه دايره المعارف اطلاعات او را در موسيقي تضمين مي کند.
فرخي آن شاعر توانايي است که انتقاد از دستگاه حکومت را در قالب هاي شعر فارسي با بلند نظري خاص يک شاعر وارسته در کارگاه تحليل مورد بحث قرار داده است. اين سخنور معني آفرين براي نرم کردن دل امرا از بحور نامطبوع استفاده کرده است. غرض آن است که گفته آيد خشونت را با خشونت وزن به گونه اي مبتکرانه نرمي و لطافت بخشيده است هر چند که دل سنگين ممدوح به نرمي نگرايد و اين ابتکاري است که در حوزه شعر فارسي کمتر توان ديد قصيده امير يوسف گواه گفته ماست.
اگرچه آميختن تهنيت با تسليت پيش از فرخي سابقه داشته وليکن او را در اين معني به سخنداني و سخن شناسي کمتر همتا توان يافت.
اين سخن شناس توانا در بازي با اوزان مختلف شعر فارسي براي عاجز کردن شاعران معاصر خود چيرگي خالصي نشان داده و پيوند سبک سخنوري را با موسيقي در شعر خود طراحي نموده است و بدين شگرد شاعرانه شيخ شعرِ فارسي-سعدي-را در طيف جاذبه مضامين و موسيقي شعر خود به استادي الهام بخشيده و سبب گزينش اوزان کوتاه او با مضامين و موضوعات گوناگون گرديده است. فرخي استادي است چيره دست در تلفيق مضمون با موسيقي.