بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

حافظ در برخي از شعرهاي خود، از ترکيب ها و مضمون هاي رايج در نامه هاي ديواني و اخواني بهره گرفته است. اين ترکيب ها و مضمون ها به صورتي ثابت، در نامه هاي ديواني و اخواني پيش از روزگار حافظ و هم زمان او، تکرار مي شده است و اگر نمونه هايي از آن ها در شعر فارسي پيش از حافظ يافت شود، در ضمن نامه هاي منظوم است. در اين نوشتار، تمام منشات و نامه هاي در دسترس و شيوه نامه هاي نگارش نامه هاي ديواني و اخواني پيش از روزگار حافظ تا زمان او را بررسي کرده، سابقه کاربرد اين ترکيب ها و مضمون ها را در اين نامه ها نشان داده ايم. حافظ آگاهانه و با ظرافت، از اين ترکيب ها و مضمون ها بهره برده است که اين امر نشان گر آشنايي حافظ با نامه هاي ديواني و اخواني است.

 نسخه قابل چاپ

خاقاني شرواني (595-520 ه.ق) از شاعران بزرگ سبک آذربايجان است. وي علاوه بر به کارگيري انواع استعاره هاي شناخته شده در شعر خود، با امتزاج ترکيب آفريني و استعاره پردازي به آفرينش گونه اي جديد از استعاره دست يازيده که تاکنون از ديد علماي بلاغت دور مانده است. اين نوع استعاره که در اين پژوهش با نام «استعاره هاي ترکيبي» معرفي شده، يکصد و بيست و پنج بار در اشعار خاقاني بکار رفته است. هدف اين پژوهش، شناساندن ويژگي هاي اين گونه استعاره ها، چون مضمون آفريني، آشنايي زدايي، برجسته سازي، تناسب، اغراق، ايجاز و ابهام هنري است. استعاره هاي ترکيبي از کارکردهاي ديگر، چون تلميح فشرده و تفضيل و رجحان نيز برخوردارند. بررسي ساختار استعاره هاي ترکيبي خاقاني، از ديگر اهداف اين پژوهش محسوب مي شود. روش پژوهش، توصيفي است و نتايج با استفاده از تحليل محتوي، به شيوه کتابخانه اي و سندکاوي بررسي شده است. نتيجه نشان مي دهد شناخت استعاره هاي ترکيبي در شعر خاقاني علاوه بر کمک به شناخت هرچه بهتر جنبه هاي زيبايي شناسانه شعر او، به شناخت ابعاد نوين از ظرفيت هاي زبان فارسي در استعاره پردازي کمک خواهد کرد.

 نسخه قابل چاپ

عنصر زاويه ديد، دريچه ديدن است و منظور از آن در داستان، فرم و شيوه روايت است. هر شيوه روايت مانند دريچه اي براي ارايه اطلاعات داستان به خواننده است. انتخاب زاويه ديد مستلزم انتخاب روايت گر در داستان است. زاويه ديد در داستان مدرن در پيوند با روايت، شکلي منطقي و متمرکز دارد. اما اين عنصر در داستان پسامدرن، شکل و ساختار مالوف خود را که در داستان هاي سنتي و مدرن ديده مي شد، از دست مي دهد و در پيوند با جهان نگري پسامدرنيسم، دچار چرخش، نوسان و تغييراتي گسترده مي شود. رمان کولي کنار آتش، از داستان هاي پسامدرن فارسي است که خوانندگان در آن، با نوسانات عديده در زاويه ديد و نظرگاه اسکيزوفرنيک، مواجه مي شوند. رواني پور در زاويه ديد اين اثر از شگردهايي چون چرخش هاي زاويه ديد، به منظور تمرکززدايي در روايت بهره مي جويد و با روي آوردن به زواياي ديد چندگانه و آشفته و نامنسجم، دريچه اي از جهان پيچيده و لجام گسيخته اسکيزوفرنيک را در برابر چشمان خواننده مي گشايد.
اين مقاله در نظر دارد تا نوسان هاي زاويه ديد را در جايگاه يک وجه از روايت اسکيزوفرنيک، در رمان کولي کنار آتش، مورد بررسي و تحليل قرار دهد.

 نسخه قابل چاپ

موضوع اين پژوهش، بررسي نقش حکايت پردازي در پديد آمدن، شکل گيري، تکامل و گسترش انديشه صوفيانه از قرن پنجم تا هفتم هجري است. بررسي اين موضوع، با کشف المحجوب يکي از قديم ترين متون فارسي که حکايات صوفيه در آن مشاهده مي شود، آغاز گرديده و سپس در اسرارالتوحيد، طبقات الصوفيه، کشف الاسرار و تذکره الاوليا، اين بررسي ها دنبال شده است. بر اساس يافته هاي اين پژوهش در روند ظهور، رشد و کمال انديشه صوفيانه، حکايت پردازي ابتدا سبب هستي بخشي زباني به ادراکات شهودي، مفهوم سازي و طبقه بندي مفاهيم مي شود و از آن پس، ابزار انتقال انديشه، جذب انديشه هاي هم خوان، انتشار دانستگي ها، خلق تحول، شکل دهنده نظام انديشه و در نهايت پاسدار انديشه صوفيه، در قالب حکايت مي گردد.

 نسخه قابل چاپ

دوره کيان در شاهنامه از کي قباد آغاز مي شود و از مهم ترين دوره هاي اساطيري حماسه ملي به شمار مي رود. کي کاووس، فرزند کي قباد، از مهم ترين نقش آفرينان اين دوره بوده است. بسياري از داستان هاي جذاب و گيراي حماسي مانند جنگ مازندران، جنگ هاماوران، سفر به آسمان، رستم و سهراب و سياوش در عصر وي رخ مي دهد. به نظر مي رسد اين داستان ها از ويژگي هاي ساختاري روشني پيروي مي کنند. درنگ در اين داستان ها نشان مي دهد که الگوهاي خاصي در اين داستان ها تکرار مي شود. اين پژوهش بر آن است تا برپايه ديدگاه هاي مطرح شده در ساختارگرايي با تاکيد بر روش پراپ، چگونگي ساختار داستان هاي مربوط به دوران کي کاووس را بررسي کند و روشن سازد که کدام داستان ها ساختاري همانند دارند و کدام، ساختار متفاوت؟
يافته هاي پژوهش نشان داد کارکردهاي اصلي در اين داستان ها - به جز داستان رستم و سهراب - تقريبا يکسان است. هم چنين با اطلاعات برون متني تکميل شده، در مجموع ديدي نو به مخاطب مي بخشد و تصويري تازه از شخصيت ها به ويژه رستم، کي کاووس و ... ارايه مي کند.

 نسخه قابل چاپ

«تکرار» در زيباشناسي هنر از مسايل اساسي است و در ادبيات و به خصوص در شعر، نقش بسزا دارد که در صورت کاربرد مناسب، تکرارها مي توانند بر جنبه زيبايي شناسيک و هنري يک اثر تاثيرگذار باشند. از سوي ديگر، از ديدگاه سبک‏شناسي نيز تکرار واژه مي‏تواند بيانگر، سبک شخصي (=شاخصه سبکي) باشد.
در شعر کلاسيک، قافيه و رديف در جايگاه يکي از ارکان شعري حضور دارد، اما اين قافيه و رديف - که در شعر معاصر دست و پاگير محسوب مي شود - از جهتي ديگر بروز يافته و عنصر تکرار، جايگزين آن شده است. تکرار در سطوح مختلف (واک، هجا، واژه و جمله يا عبارت) در شعر معاصر ديده مي شود و شاعران معاصر، چه براي توسعه معاني و حسن تاثير و چه در زمينه سود جستن از نغمه و آهنگ کلام، از آن بهره برده اند. روي هم رفته مي توان روش تکرار را پرکاربردترين روش در شعر اين دوره دانست که به يکي از مهمترين عناصر زيبايي آفريني در شعر معاصر تبديل شده است.
با توجه به اهميت و بسامد بالاي استفاده از تکرار در شعر معاصر، در اين مقاله سعي شده است به طور دقيق به کارکردها و نقش هاي تکرار در شعر نو توجه شود. بدين منظور، اشعار برخي از بزرگان شعر معاصر مانند سهراب سپهري، فروغ فرخزاد و احمد شاملو مورد بررسي قرار گرفتند و کارکردهاي گوناگون تکرار از جهات مختلف در شعر ايشان واکاوي گرديد و نتايج قابل ملاحظه اي به دست آمد که در متن اين جستار، آمده است.

 نسخه قابل چاپ

هدف از تحقيق حاضر بررسي ساخت کلان دوبيتي هاي باباطاهر همداني (عريان) است. اين تحقيق از ديدگاه نظري بر پايه تجزيه و تحليل ساخت کلان رباعيات و چهار پاره هاي خيام که در بر گيرنده سه سازه «توصيف»، «توصيه» و «تعليل» است استوار مي باشد. (يارمحمدي، 1374) نتايج به دست آمده از اين تحقيق نشان داد که: 1. سازه محوري و اصلي در دوبيتي هاي باباطاهر همداني سازه توصيف است، به طوري که از مجموع 437 سازه به دست آمده در اين بررسي291 سازه، يعني 66.59% از کل سازه ها، به اين سازه اختصاص يافته است، 2. در بررسي حاضر، سازه توصيف به چهار زير سازه تقسيم شده که از اين ميان، سازه «شرح حال خود» 85.57% از کل سازه هاي توصيف را به خود اختصاص داده است، بنابراين، 3. همچنان که نتايج مطالعه کينيوي (1971، نقل از سويلز، 1990) در طبقه بندي انواع گفتمان بر اساس مرکزيت اجزاي سيستم ارتباطي نشان داده است، نتايج تحقيق حاضر مويد آن است که چون در سيستم ارتباطي دوبيتي هاي باباطاهر، جزء فرستنده در مرکزيت و کانون توجه قرار دارد، از اين نظر، گفتمان دو بيتي هاي باباطاهر از نوع توصيفي است، بالاخره، 4. علاوه بر سه سازه پيشنهادي يارمحمدي (1374) براي توصيف رباعيات خيام، در ساخت کلان دوبيتي هاي باباطاهر دو سازه «گله و شکايت» و «آرزو و تمنا» نيز قابل تشخيص است.

 نسخه قابل چاپ