بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

پيداست كه ادب عربي در پرتو قرآن كريم به زيباترين شكل ممكن تعالي يافته و به صورت درخشانترين ادب ملل جهان درآمده است.
همواره تاثير قرآن كريم بر روي احساس و انديشه و چهارچوب لفظي و معنوي آثار شاعران و اديبان مسلمان مورد نظر و علاقه محققان و پژوهشگران بوده است. در اين مقاله انعكاس و پرتو مفاهيم عالي آيات قرآن كريم در ديوان شاعر تواناي عصر عباسي، حبيب بن اوس طائي معروف به ابوتمام بررسي شده و متن عربي ابيات با تعيين محل استشهاد و شرح فارسي آنها در چهل و شش مورد و در حدود نود بيت نگاشته شده است.

خاندان آصفيه آخرين حكومت مسلمانان هستند كه حدود 234 سال بر دكن حكمراني كرده اند (1133 ه ـ 1367 ه). سرسلسله اين خاندان نواب ميرقمرالدين آصفجاه اول و هفتمين و آخرين آنها ميرعثمان علي خان آصفجاه هفتم معروف به نظام هفتم است. بيشتر آصفجاهيان به فارسي شعر مي سروده اند و ديوان فارسي از آنها بر جاي مانده است. ميرقمرالدين دو ديوان به فارسي دارد كه در آغاز "آصف" و سپس "شاکر" تخلص كرده است.
ميرعثمان علي خان، چهار ديوان مشتمل بر اشعار فارسي و اردو دارد و با "عثمان" تخلص مي كند. وي پيرو مذهب شيعه است و بيشتر اشعار خود را در نعت پيامبر اكرم (ص) و مدح و و منقبت ائمه اطهار (ع) بويژه حضرت علي (ع) اختصاص داده است و از سر صدق و صميم دل آنها را در اشعار خود ستوده است و لذا مي توان غزلهاي او را "غزل مذهبي" ناميد. وي در بسياري از جاها از وزن و قافيه و رديف و تعبيرات ديوان حافظ سود برده است. قالب شعري او بيشتر غزل و قطعه است. از نظر صور خيال، با به كاربردن خيالبندي هاي دقيق و ظريف و خاستگاه او در هندوستان، متاثر از سبك هندي است:
پيش سامان سرشكم مايه دريا كم است      بهر طغيان جنونم وسعت صحرا كم است
اشك بلبل زچمن دامن شبنم برداشت         سوزش زخم جگر پنبه مـرهـم برداشت

همراه با آغاز هزاره جديد، دنياي ارتباطات ماهواره اي و كامپيوتري، تسهيلات فراواني را براي بشر به ارمغان آورده است. نياز به دانستن انگليسي به عنوان زبان بين المللي سبب شده كه متخصصان تدريس و روش ها، مواد و راه هاي جديدي را براي بهينه سازي به بازار و مردم علاقه مند عرضه نمايند.
استفاده از بازي هاي زبان آموز با ياري كامپيوتر رواج بيشتري يافته است و معلمين و دانش آموزان استقبال فراواني رابه آن نشان مي دهند. موفقيت در كلاس ها به مرحله اي رسيده است كه پيشروان و استادان روش هاي تدريس، بخشي از كتاب ها و آموختارهاي خود رابه توضيح و معرفي بازي ها اختصاص داده اند. به همين منظور پايگاه ها و شبكه هاي كامپيوتري جديدي طراحي و افتتاح گرديده اند. امروزه مدرسين و علاقه مندان مي توانند در اين شبكه هاي محلي و بين المللي شركت نموده و بازي ها و روش هاي خود را به همگان عرضه نمايند.
نتيجه مثبت و مفيد استفاده از بازي ها، گوياي اين حقيقت است كه در آموزش زبان خارجي شادماني و به كامي دوش به دوش يكديگرند. مربيان آگاه و هوشيار از اين راه مي توانند روش هاي آموزشي خود را با موفقيت بيشتر همراه سازند.

مباحث حقوقي از قبيل قراردادهاي صلح، خراج، قطاعه، تقسيم اراضي و ... در ارتباط با فتوح مسلمين در منابع تاريخي اسلامي مطرح شده است. مساله مهمي كه بايد در بررسي چنين گزارش هايي مورد توجه باشد، شباهت و نزديكي گزارش تاريخي با كتب احكام است كه اصولا روش و بناي متفاوت از كتب تاريخي دارند. در واقع عوامل و جريانهايي موجب شده اند تا منابع به جاي خبر صرف تاريخي از يك حادثه به هنگام وقوع آن به شرح و بسط اموري بپردازند كه مربوط به محدوده زمان معين نيستند، بلكه طي دو سه قرن ايجاد و تكوين يافته اند. در اين مقاله سعي مي شود با بررسي گزارش هاي متنوع درباره قراردادهاي صلح سواد اينگونه عوامل تاحد ممكن نشان داده شود. در اين ارتباط تحقيقات دنت (Dennett) درباره خراج و جزيه مورد ارزيابي قرار گرفته است.

در سخن جاودانه و شعر سحرآميز حافظ شيرين سخن، هر چيزي به طرز رندانه اي جاي گرفته آنچنان كه گويي لسان الغيب آن را براي اولين بار در ديوان آسماني خويش به كاربرده است و طرحي نو درانداخته.
در بررسي ديوان حافظ شيرازي بي درنگ در مي يابيم كه باد جايگاه ويژه اي دارد،‌ چرا كه سريع و بي دريغ وظيفه آوردن و بردن خبر رابراي عاشق و معشوق بر عهده دارد.
در سحر كلام خواجه شيراز،‌ باد و انواع آن چون صبا، نسيم و شمال حضور دارند كه اين حضور عامل حركت و شادابي گرديده است.
در اين تحقيق ضمن بيان تركيبات و توصيفات باد و انواع آن، به نقش و هدفي كه خواجه شيراز بر عهده آنها نهاده،‌ اشاره شده است و سعي بر اين است كه زبان خاص حافظ در بيان مقصود،‌ به طور اجمال بيان گردد.

دكتر مخزومي كه با مشكلات صرف و نحوي دانش آموزان و دانشجويان عرب بويژه (عراقي) روبه رو شده بود، ‌در صدد برآمد نحوي ارايه دهد كه به دور از مباحث پرتكلف و پيچيده باشد و در اين راستا نحوي را كه معتقد است به طبيعت زبان بيشتر نزديك است تا نظر نحويان متكلم و فيلسوف ماب در كتاب «في النحو العربي نقد و توجيه» كه نگارنده مقاله براي تبيين آن تلاش كرده است، مطرح ساخت. ناگفته نماند دكتر مخزومي الگوي عملي نظرات خود را در كتاب «النحو العربي قواعد و تطبيق» ارايه كرده است.
مخزومي بر آن بوده است با بهره گيري از نظرات گوناگون، به دور از هر گونه تعصبي درصدد ارايه نحوي باشد قابل فراگيري نه فراگريزي.

رضا سيد حسيني، مكتبهاي ادبي، ج اول، چاپ يازدهم؛ ج دوم، چاپ دهم، تهران، ا. نگاه، 1376 (1209ص).
در اين بخش نيز ما به طور اصولي و منظم به بررسي و بحث «مكتب هاي ادبي»، كه در جلد دوم ارايه شده اند، مي پردازيم و در آن از سمبوليسم در اواخر قرن نوزده شروع مي كنيم و مطلب را با اگزيستاليسم و سرانجام با دگرديسي رمان در اواسط قرن بيستم به پايان مي رسانيم. نكات جالبي كه به طور جسته و گريخته از متن گردآوري شده،‌ موضوع پاياني كار است و در آن دقت عمل مولف از خلال چندين نمونه ترجمه و عناوين ترجمه معادل هاي فرانسوي نشان داده شده است.

رابطه ميان مفاهيم انسان و مفاهيم مذهبي ريشه اي عميق به قدمت پيدايش اولين اجتماعات انساني و شايد آغاز سخن گفتن و جدل كردن داشته باشد و مساله مورد بحث و قابل توجه اغلب دانشمندان و مكاتب مختلف بوده است. در اين ميان هدف غايي انسان كه در سالهاي 1126-1196 ميلادي توسط ابن رشد و ابن ميمون، آن هم از جهت ارتباط دادن به ايمان و خرد مطرح مي شود، تقريبا همان است كه هشتصد سال بعد يعني در فاصله سالهاي 1902-1987 ميلادي توسط كارل راجرز و آبراهام مازلو بنيانگزاران انساني مطرح مي شود.
جالب آنكه اين همان است كه قرآن در آيات مختلف بيان مي كند؛ آنجا كه مي گويد انسان استعداد دستيابي به والاترين مراتب كمال را دارد،‌ يعني مي تواند به چنان مقامي برسد كه موجودي ملكوتي شود.

نگارنده در مقاله حاضر، ضمن پرداختن به شخصيت علمي و اخلاقي و ديدگاهها و نظرات ابن يمين فريومدي (متوفي 769 هـ.ق)، او را جستجوگري معرفي مي كند كه در طرح مسايل اخلاقي و زمينه هاي تربيتي و رفتاري، بسياري از راهها را آزموده و صادقانه از ديدگاه يك آموزگار، موضوع آزادي حقوق بشر و روابط فكري و فرهنگي و مناسبات ميان افراد را با پيام شاعرانه و بيان احساسي كه از شناخت هستي و ناپايداري دنيا دارد، از طريق تذكار و نصيحت و هشدار مطرح ساخته است؛ با اين تاكيد كه در برابر فشارهاي پنهان و آشكار، بايد از خرد پيروي كرد و در اداره آزادي و فضيلت خواهي، براي هر غيرتمند ميسر است كه با ايمني و اخلاق و با صراحت به وظيفه خويش قيام كند.اگرچه ضمانت قضا و قدر بر او نيست.

اقبال لاهوري، اين نغمه سراي بيداري بر اين باور بود كه شعر بايد منادي تلاش و كوشش انسان براي زندگي و آزادي باشد. از اين رو شعر رابه تنهايي براي هنر و زيبايي مطمح نظر قرار نداد، بلكه در آن به طور واقع گرايانه حقيقت و زيبايي رابه هم درآميخت و در خلال نغمه هاي موزون و شورانگيز، آهنگهاي تازه اي از آزادي سرود تا مسلمانان را بدون توجه به رنگ و نژاد از خواب غفلت بيدار سازد.

يكي از روشهاي بسيار سودمند در تعيين سير تطور و ميزان تغييراتي كه در فرم عمومي شهرهاي كهن رخ داده اند، بررسي كتب و منابعي است كه در قرون متمادي به وسيله جغرافيدانان اسلامي و يا سياحان و ماموران رسمي به رشته تحرير درآمده اند.
اهميت ويژه اطلاعات استخراج شده از منابع مذكور در آن است كه، نويسندگان آنها علاوه بر تشريح وضعيت عمومي شهرها و محدوده تقريبي گسترش آنها، نام محله ها، دروازه ها، خيابانها، بازارها،‌ مساجد، حمام ها، آسيابها و ساير تاسيسات شهري را مشخص نموده و سيستم هاي آبرساني و راههاي ارتباطي شهرها را نيز مد نظر قرار داده اند.
در اين مقاله تلاش گرديده تا با جمع آوري اطلاعات منابع جغرافيايي از قرون اوليه اسلامي تا دوران معاصر و تعدادي گزارش از سياحان و ماموران رسمي ـ كه به تشريح جغرافياي طبيعي و انساني شهر بم پرداخته و فعاليتهاي اجتماعي سكنه اين شهر را مورد بررسي قرار داده اند ـ زمينه اي مناسب در جهت درك درست روند تكامل اين شهر و انجام مطالعات ميداني باستان شناسانه فراهم آيد.

سيد جمال الدين حسيني اسدآبادي،‌ فقيه، فيلسوف،‌ عارف و متفكر بزرگ اسلامي،‌ فصلي تازه در روش مبارزه با مستبدان و استعمارگران آغاز نمود و پايه هاي محكم و استوار وحدت امت اسلامي را بنا نهاد.
انقلاب آزاديخواهان و مسلمانان شبه قاره هندوستان و ايجاد كشور اسلامي مستقل پاكستان يكي از انقلاب هايي است كه از روحيه عرفاني،‌ حماسي و آزاديخواهي سيد جمال بي بهره نبوده است. علامه اقبال لاهوري در سخنراني ها و نوشته هايش زبان به تمجيد و تحسين سيد جمال الدين مي گشايد و او را مجدد عصر حاضر مي نامد و در كتاب «جاويدنامه» در سفر خيالي خود به فلك عطارد در معيت ملّاي رومي به زيارت روح پرفتوح سيد جمال الدين و مصاحبت با وي نايل مي شود و او را پيشتاز و مقتداي خويش در راه مقدس بيداري ملل شرق مي بيند و به درك مقام و فهم مقال او مي بالد و به بيان انديشه هاي وي به صورت مناظره با زنده رود مي پردازد.
اين مقاله گوياي اين گفتگوي روشنگرانه ميان اين مصلحان جامعه بشري است.