بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

محمد ابراهيم بن محمد علي سبزواري خراساني ملقب به "وثوق الحکما" متوفاي حدود 1358 ه. يکي از شاگردان حاج ملا هادي سبزواري و آقا ميرزا محمد امجد سبزواري است و از صاحب جواهر و شيخ نوح نجفي اجازه اجتهاد گرفته است.
آثار "وثوق الحکما" عبارتند از شرح صحيفه سجاديه، شرح دعاي کميل، شرح دعاي عديله و شرح گلشن راز شيخ محمد شبستري.
شارح، شرح گلشن راز را به درخواست يکي از دوستان خود نوشته و در آن از مطالب مورد اعتقاد حکما، به ويژه استاد خود حاج ملا هادي سبزواري بهره برده است. وي ابيات گلشن راز را با استناد به آيات و احاديث و اقوال عرفا و اشعار مناسب شرح و توضيح داده است.

بهاالدين محمد بن حسين خطيبي بلخي مشهور به بها ولد (628- 545 ق) نويسنده کتاب معارف و پدر مولانا جلال الدين محمد بلخي است.
محورهاي عمده فکري بها ولد را مي توان در سه رکن "خداشناسي"، "جهانشناسي"، انسانشناسي" متمرکز ساخت. اين مقاله پس از اشاراي گذرا به گزيده افکار بها ولد پيرامون خداشناسي و جهاد شناسي، يکي از مسايل انسانشناسي او تحت عنوان "ادراک ژرف لذات و تحصيل کمال مزه ها" مي پردازد. او عليرغم اينکه عارفي وارسته و متقي بود، به فقه حنفي باور داشته و طريقه اشعري را الگو قرار داده است. ميل وافري به ادراک تمامي صور حيات و چشيدن ژرف لذات دنيوي دارد (که آنها را صوري از جمال الهي مي داند) اين ويژگي به بنده اين اجازه را داد که افکار او را با آندره ژيد (1869- 1951) مقايسه کنم و مشابهتهاي اين دو روح تشنه و وجوه تمايز آندو را بيرون کشم. بها ولد سرچشمه لذات، عشق و شهوات را کوهسار عرش الهي مي داند و آن را وسيله اي براي شناخت بيشتر تلقي مي کند.

قصه ها و افسانه ها بخش مهمي از ادبيات هر ملت را تشکيل مي دهند. عرب نيز همانند بسياري از ملتها از ديرباز داراي قصه هايي بوده اند که نقل آنها گرمي بخش محافلشان بوده است. بدون شک قصه ها تصويرگر عادات، خلق و خو، انديشه و اعتقادات مردماني است که آنها را مي سازند و نقل مي نمايند و گاه از ظرافتهاي خاصي نيز برخوردار مي باشد.
در قرن چهارم هجري در نثر عربي، فني متداول گشت که مي توان گفت درون مايه اصلي آن همين قصه ها و افسانه ها بوده است، با اين ويژگي که نويسنده از روي قصد آن را در قالبي مصنوع بيان مي نمايد و دربردارنده حکايات، نکات، نوادر، فکاهيات و برخي جنبه هاي تاريخي و حکمي و ادبي است.

دين زردشتي همانند اديان سامي به فردي که نجات بشريت به دست او خواهد بود معتقد است اين فرد بنام سوشيانس است که در دوره هزار ساله قبل از خود نيز در قالب هوشيدر و هوشيدر ماه ظهور کرده است.
در دوره ظهور سوشيانس حوادثي قبل و بعد از او اتفاق مي افتد که بسيار جالب توجه است اما آنچه مهم است وقوع رستاخيز مي باشد که با ظهور سوشيانس تحقق مي پذيرد و رستاخيز واقعي بدن رخ خواهد داد و داوري بزرگ انجام خواهد گرفت و نزاع ميان اشه و دروگ پايان خواهد پذيرفت.

غزل مجون "بي پرده" روايي، در عصر جاهلي شکل گرفت، و امروالقيس پرچمدار آن بود، با وجود اين که دين مبين اسلامي بر مسير شعر و أدب أثر نهاد، و شاعران را به رعايت عفت کلام در غزل فراخواند، تنها يکي از شاعران موالي که اهل حبشه بود، پرچم اين شيوه غزل گويي را در صدر اسلام بر دوش کشيد، او به سحيم عبد بني الحسحاس موسوم بود، و پيرو امروالقيس در سبک شاعري، و شيوه استفاده از معاني و روش سرودن أشعار مجون روايي به حساب مي آمد، پافشاري او در رعايت اين شيوه موجب شد که جانش را از دست بدهد، و پرچم اين مکتب شاعري را به عمربن ابي ربيعه بسپارد.
در اين نگارش مثالهاي فراواني از اشعار ايشان براي نشان دادن همانندي آنان در اين زمينه ها آورده شده است.

دربار فتحعلي شاه پس از آگاهي از اين هجوم، قوايي را به فرماندهي عباس ميرزا نايب السلطنه و وزارت ميرزا بزرگ فراهاني به آذربايجان اعزام داشت تا به مقابله با روسها بپردازد. چند سال پس از نبردهاي متعدد و در حالي که روسها از حصول به اهداف استراتژيک خويش ناکام مانده بودند، شاه قاجار به دنبال امضاي معاهده فين کنشتاين با فرانسويها، مدتي نيز براي مقابله با روسها به ژنرال گاردان و مستشاران نظامي فرانسوي متکي شد، اما چون سرانجام از همراهي پنهاني فرانسوي ها با روسها مطلع گرديد، در حالي که با مشکل جدي مشروعيت نبرد در اذهان ساکنان مناطق جنگي، خاصه تعدادي از خوانين محلي مواجه بود، با تلاش ميرزا بزرگ (قائم مقام اول) بر آن شد تا براي حل بحران مشروعيت جنگ و جلب حمايتهاي اجتماعي، به نبرد با روسها ماهيتي اعتقادي بخشد. به همين دليل نيز ملا محمد باقر کلباسي، ماموريت يافت تا روانه عتبات عاليات و شهرهاي بزرگ ايران شود و از مجتهدين و فقهاي بزرگ درخواست صدور فتاواي جهادي کند.
علما با توجه به اهميت ممانعت از پيروي روسها و ضرورت جلوگيري از غلبه آنان بر سرزمين مسلمانان، به همراهي فعال با درخواست دربار قاجار پرداختند و با نگارش و ارسال فتاواي جهادي از مردم خواستند تا به مقابله با روسها پرداخته و جنگ ايران و روس را نه جنگ دو دربار، بلکه نبرد اسلام و کفر تلقي کنند.

1- تطور ديدگاهها در اصل بلاغت باعث آن شده كه تلقي ها از عناوين مندرج در بلاغت هم دستخوش تغيير شود.
2- در بلاغتي كه جرجاني تعريف مي كند، وقف و ابتدا از جايگاهي اصولي برخوردار نيست؛ زيرا بحث فصل و وصل در آن منحصر است به آوردن يا نياوردن واو عاطفه.
3- در بلاغت به تعريف و تلقي اسلاف جرجاني، وقف و ابتدا از جايگاهي مهمي برخوردار بوده، زيرا وقف و ابتدا كاملا منطبق بر فصل و وصل از ديدگاه آنهاست و اين همان عنواني است كه بعضي اهل فن آن را عين بلاغت و تمام آن دانسته اند.
4- وقف و ابتدا در قرآن، هر چند قسمت اعظمش با استمداد از ابزار نحو صورت مي گيرد، اما نفس عمل يعني وقف بر موضوع نيكو و شروع از مقام مناسب يك عمل بلاغي تلقي مي شود،‌ زيرا موضوع، كلام بليغ است و جهد در اظهار آن قطعا ملازم با بلاغت است.
5- در قرآن مواضع وقفي وجود دارد كه از بايدهاي نحوي تكون نيافته اند، بلكه از بايسته هاي متعالي كه منبعث از بلاغت مخصوص قرآني است نشات گرفته اند و اين مواضع همان فواصل هستند.

اين مقاله با يک نگرش تطبيقي بين چند زبان زنده دنيا، روش تدريس را معرفي مي کند که دانشجويان را به فراگيري صرف و نحو و علوم بلاغي علاقمند مي سازد.
در زبان عربي پيچيدگي ها و استثنائات زيادي وجود دارد، در مورد اعلال، افعال غير متصرف، افعال ناقص، افعال قلوب، اسماء غير منصرف وغيره. اين پيچيدگي ها و استثنائات دانشجويان را در فراگيري آن دلسرد مي کند.
همچنين مشکلاتي نظير اينها در ساير زبانها نيز موجود است. براي مثال در زبان فارسي: بي قاعدگي در صرف افعال از گذشته به حال، تفاوت تلفظ يک حرف واحد در کلمات و غيره. در انگليسي: بي قاعدگي در برخي اسامي جمع، مشکل تلفظ برخي از کلمات، مشکل افعال بي قاعده و غيره. در آلماني: تقسيم اسامي به مذکر و مؤنث و خنثي و غيره. و بالاخره در ترکي: شيوه هاي کاربرد اسامي، افعال، اعداد و ضماير و غيره. همچنين اين مشکلات که در زبان هاي فوق الذکر وجود دارد آنها را براي فراگيري دشوار مي کند.
بنابراين: اگر يک مدرس زبان هاي فوق را بداند يا حداقل با آنها آشنا باشد، قادر است مشکلات آنها را با مسايل زبان عربي مقايسه کرده و دانشجويان ادبيات عربي را براي فراگيري آن ترغيب نمايد. زباني که زبان قرآن و پيامبر و معصومين (عليهم السلام) مي باشد. در حقيقت زبان عربي وسيله مهمي براي ارتباط بين ميليون ها مسلمان در سرتاسر دنيا است. 

اين مقاله موضوع نام هاي نيكوي خداوند را با رويكردي متفاوت مورد بررسي قرار مي دهد. به نظر مي رسد يافته ها و روشهاي زبان شناسي بويژه در شاخه معناشناسي واژگاني مي تواند زمينه پژوهش هاي تازه تري را فراهم نمايد. شارحان اسما و انديشمنداني كه به نامهاي خداوند پرداخته اند، به تدريج دريافته اند كه ميان اسما خداوند، نوعي نظم در روابط معنايي و يا احيانا سلسله مراتب برقرار است. آنان كوشيده اند در قالب لغت، كلام، تصوف، عرفان و فلسفه به جستجوي چنين نظامي بپردازند.
اين مقاله نيز قصد دارد با پرداختن به روابط معنايي اسما، مسايلي مانند هم معنايي، چند معنايي، تضاد معنايي، همنشيني ها و اشتقاقهاي صرفي اسما را در قالب يك حوزه واژگاني جستجو كند.