بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

شعر دوره سقوط با ويژگيهاي خاص در تاريخ ادب عربي معرفي شده است.
تقليد و تکرار و عدم نوآوري شعرا، رشد کمي شعر، معماگويي، بازي با حروف و کلمات، و استعمال بيش از حد صنايع بديعي، از جمله صفاتي است که شعر دوره سقوط را به آنها متصف نموده اند. شرف الدين انصاري از شعراي قرن هفتم اين دوره است. اغراض شعري او به مدح اختصاص يافته و فقط سه مورد رثاء در کل ديوان او ملاحظه مي شود. او ابيات امرؤالقيس، متنبي، ابوتمام، کعب بن زهير، و عمربن ربيعه را تضمين نموده، و همه تضمين ها از يک سطح برخوردار نيستند بلکه بعضي از آنها نقد پذيرند. زهديات در شعر او از جايگاه ويژه اي برخوردار است، که اين امر به زمان شاعر و روحيه فرديش باز مي گردد. اصطلاحات عروضي به کار رفته در شعرش و معماهاي رد و بدل شده بين او و پدرش، از تاثير او از عوامل سقوط حکايت مي کند. اقتباس هاي قرآني در اشعار او بسيارند. بعضي از اين اقتباس ها به علت تکرار و کثرت، قوه خيال شاعر را تحت تاثير قرار داده است، ولي بر خلاف ديگر شعرا آيات محدود به سوره هاي خاصي نيست و از پراکندگي خوبي برخوردار است. اقتباس از آيات سوره شمس و نازعات به عنوان نمونه بارز اقتباس در شعر عربي مشهور گشته است. در مدائح نبوي او بر خلاف ديگر بديعه سرايان تاريخ و حديث و روايت کمتر به چشم مي خورد، علاوه بر اينکه اهل بيت (ع) در کنار پيامبر (ص) مورد توجه قرار گرفته است.

 نسخه قابل چاپ

انقلاب اسلامي ايران که در نخستين گام با تغيير رهبري و مديريت کشور تحقق يافت، حکومت اسلامي را به عنوان بهترين جايگزين، مطرح نموده، و الگوي اسلامي آن را بر مبناي سيره پيامبر(ص) و امام علي(ع) قرار داد. برجستگي انقلاب اسلامي ايران اين بود که در عصر سکولاريسم، در چارچوب تعليمات دين، لحظه به لحظه ادامه يافت و "انقلاب به نام خدا" نام گرفت.
اين نوشتار، پيش زمينه هاي فکري انقلاب اسلامي را برخاسته از انديشه سياسي اسلام مي داند که دستمايه شورانگيز و الهي اين حرکت قرار گرفت، و اين رمز صبغه "اسلامي" انقلاب بود و چنين نبود که بعدا اسلامي شد و يا پديده اي وارداتي بود.
زمينه هاي تاريخي و تجربي تاريخ معاصر ايران يکي از تجربه هاي سودمند در ذهنيت رهبري فقيد انقلاب و خاطره مردم آگاه ايران شد، تا مشي سياسي حفظ سلطنت و اصلاح رفرميستي آنرا واهي بداند و عزم را بر ريشه کن کردن ظلم و فساد، جزم نمايد.
سرانجام اين نوشتار، به حضور سرنوشت ساز و گسترده مردم، رهبري قاطع امام، و انگيزش اسلام ناب، اشاره دارد.

 نسخه قابل چاپ

حضور مردم در انتخابات سراسري براي برگزيدن يک يا چند فرد به منظور در اختيار نهادن سرنوشت خويش به آنان براي مدتي معين بيانگر حساسيت مردم به آينده خويش است. هر اندازه اين حساسيت بيشتر و نتيجه مشارکت هاي قبلي ملموس تر باشد، حضور آنان در انتخابات بعدي افزايش مي يابد. در اين مقاله ميزان و نحوه حضور ساکنين استان سيستان و بلوچستان در انتخابات نمايندگي مجلس شوراي اسلامي (پارلماني) در 5 دوره انتخابات مورد مطالعه قرار گرفته و سعي شده با ارايه آمار و ارقام از طريق جداول، نقشه و نمودار، بيشتر شدن اين حساسيت را نشان دهد. همچنين تعاملات ميان گروههاي عمده سياسي کشور در اين استان و گرايش برگزيدگان به کميسيونهاي مجلس با توجه به محروميت اين استان و تحول در اين گرايش در دوره هاي اخير به بحث گذاشته شده است.

 نسخه قابل چاپ

شکل گيري جوامع مرکب يکي از خصلت هاي مهم باستان شناسي دوران کالکوليتيک را در ايران تشکيل مي دهد.
دشت تهران يکي از معدود مناطقي در ايران مي باشد که بسياري از ويژگي هاي جوامع حکومتي را در خود بروز داده است. يکي از بهترين شيوه ها جهت مطالعه ساختار سياسي اجتماعي يک چنين جوامعي استفاده از داده هاي بررسي هاي باستان شناختي مي باشد. نوشتار حاضر به صورت مقدماتي به معرفي بعضي از اين استقرارها در دشت تهران مي پردازد. استقرارهاي معرفي شده براي اولين مورد مطالعه قرار گرفته و اميد است با پژوهشهاي بيشتر بتوان به شناسايي ديگر استقرارهاي پيش از تاريخ دشت تهران پرداخت.

 نسخه قابل چاپ

سيماي ابراهيم در مثنوي علاوه بر مقام نبوت، سيماي عارف کاملي است که در مبارزه با بت نفس، الگوي سالکان و مريدان بحر صفا گشته است. مولوي در داستان ابراهيم با توجه کامل به اشارات و دقايق قرآني، به ذکر سرگذشت شيخ کاملي مي پردازد که در ميدان نظر و عمل سربلند و پيروز، مراحل فناي في الله را پشت سر مي گذارد و با اطمينان کامل به مرحله شهود بقا نايل گرديده و به مقام خليل اللهي مي رسد. ابراهيم از نگاه مولانا بيانگر سير تخلي و تحلي و تجلي عارف است.

 نسخه قابل چاپ

آب و هوا يک عامل مهم تاثير گذار بر تمام فعاليتهاي انسان است. ما همه تحت تاثير جو بوده و نيازمند به اطلاعاتي در زمينه آن هستيم تا در برخورد با آن قادر به تصميم گيري باشيم. اقليم شناسي تلاش مي کند تا شرح دهد ماهيت آب و هوا را که چطور از مکاني به مکان ديگر فرق مي کند و چگونه با عناصر طبيعي و فعاليتهاي انساني ارتباط دارد. به غير از نويسندگان يونان و روم باستان در دنياي اسلام، ابن خلدون ارتباط متقابل بين انسان و اقليم را مورد بحث قرار داده، و گفته است فقط منطقه ميانه اقليمي را فراهم آورده که مردم در شرايط بسيار خوب خود را با آب و هواي محيط تطبيق داده اند.
اقليم شناسي کاربردي ارتباط آب و هوا با ديگر پديده ها را جستجو و بررسي مي کند. يک توافق عمومي وجود دارد که جنگ جهاني دوم يک انگيزه سريع در گسترش و توسعه اقليم شناسي کاربردي داشته است. آسيب پذيري جدّي عصر حاضر در برابر تغيير اقليمي، افزايش مشکلات استفاده از انرژي و آگاهي از تبعات زيست محيطي به خاطر استفاده مداوم از سوختهاي فسيلي منجر به عصر اقليم شناسي کاربردي شده است. تشخيص مقابله با اثرات اقليم يک بخش عمده و مهم از موضوع آب و هواشناسي کاربردي است. در اين مقاله ظهور و گسترش اقليم شناسي کاربردي مورد بررسي قرار گرفته است.

 نسخه قابل چاپ

پژوهشگران و کساني که تاثيرات فشار رواني را بر سلامت بدني بررسي کرده اند بر اين باورند که شادماني، شوخ طبعي خوش بينانه و خوش خلقي تاثير منفي بر سلامت بدني و طول عمر دارند. تحقيقات فريدمن و همکارانش نشان داده است که گرچه شادماني و احساس خوش بينانه و خوش خلقي در کوتاه مدت ممکن است سودمند باشد، ولي در طولاني مدت مي تواند طول زندگي افراد را کاهش دهد. يافته هاي اين محققان حاکي از آن است که خوش بيني و خوش مشربي مي تواند به عنوان يکي از مکانيزمهاي مقابله نقش موثري در درمان و بهبود بسياري از مشکلات مثل جراحي ها، جراحتها، و بيماريها داشته باشد، اما موجب پيامدها و باورهاي غير واقعي شده، فعاليت هاي مخاطره آميز مانند کشيدن سيگار و رانندگي به هنگام نوشيدن الکل را افزايش دهد.
برعکس با وجدان بودن به صورت دورانديشي، راستي، اعتمادپذيري و ناخودخواهي مي تواند موجب افزايش طول عمر شود.
عوامل ديگري مانند ازدواج، حمايت اجتماعي و احساس کنترل شخصي تاثير عمده اي بر توانايي شخص در مقابله با فشار رواني و افزايش طول عمر دارند.

 نسخه قابل چاپ

يکي از دانشمندان بزرگ اسلامي که در رشته هاي مختلف علوم متداول صاحب نظر بوده، استاد البشر و عقل حادي عشر خواجه نصيرالدين طوسي- قدس سره- است. اين دانشمند والامقام در منطق و رياضيات و فلسفه و کلام و هيأت و نجوم و اخلاق و عرفان نظري تاليفات ارزشمندي دارد که وي را در ميان مؤلفان و دانشمندان اسلامي ممتاز ساخته است. با وجود اين خواجه در زمينه هاي عملي همچون سير و سلوک و تخلق به اخلاق و ملکات عاليه و دارا بودن مقامات و طي منازل نيز ممتاز بوده است و تاليفات ارزشمندي وي در اين باب همچون رسائل "اوصاف الاشراف" و "آغاز و انجام" و "شرح انماط ثلاثه اشارت و تنبيهات" بر اين مدعا دلالت دارد و کسي که اين مراحل را طي نکرده باشد نمي تواند بدين زيبايي و دقت به توصيف آنها بپردازد. بعد عرفاني شخصيت خواجه نصيرالدين طوسي در ميان دانشمندان غربي نيز مسلم و مورد توجه بوده است.

 نسخه قابل چاپ

کافور که در کتب تاريخ با عناوين: استاد، ابوالمسک و کافور اخشيدي مشهور است نام و عنوان برده و غلامي خصي (خواجه) است که توسط برده فروشي از سودان به مصر آورده شد. اين غلام در اوايل سده چهارم (312 ه ق) به عنوان مملوک به خدمت ابوبکر محمدبن طغج فرغاني ملقب به اخشيد (پادشاه و احيانا شاه شاهان) از امرا عصر عباسي در آمد و از خواص او گرديد.
کافور به دليل برخورداري از استعداد ذاتي و هوش سرشار در دستگاه اخشيد به مراتب عالي رسيد و در مدتي کوتاه توانست منصب فرماندهي سپاه او را به خود اختصاص دهد و در زمره مشاوران و محرم اسرار او در آيد. کافور ضمن انجام وظايف محوله سرپرستي و تربيت دو پسر اخشيد: ابوالقاسم انوجور و ابوالحسن علي را نيز عهده دار گرديد. در سال (335 ه) که اخشيد در گذشت فرزند ارشد او انوجور جانشين او گرديده عنوان سلطنت از ان او بود ولي اداره امور و کشورداري به عهده کافور قرار گرفت.
در سال (349 ه) که انوجور در گذشت و برادرش ابوالحسن علي به سلطنت رسيد، همچنان نام و عنوان سلطان از آن علي و اداره امور به دوش کافور قرار داشت؛ تا آنکه در تاريخ (355 ه) علي بن اخشيد نيز در گذشت و کافور به طور مستقل حکومت مصر و توابع آن را در دست گرفت و تا (357 ه) به مدت دو سال و چند ماه در آن خطه فرمانروايي کرد.

 نسخه قابل چاپ

مباحث معرفت شناسي، به ويژه به صورت تطبيقي از اهميت بسياري در فلسفه معاصر برخوردار است. فيلسوفان اسلامي با تقسيم چهارگانه ادراکات و اهميت قائل شدن براي ادراکات عقلي، آنها را به سه دسته معقولات اوليه، معقولات ثانيه فلسفي و معقولات ثانيه منطقي تقسيم کرده اند.
هر چند برخي از متفکران ما ميان معقولات ثانيه منطقي و فلسفي تمايز قائل نشده اند، اما برخي به اين تمايز توجه کرده اند و در اين ميان حاج ملاهادي سبزواري سعي کرده، تعريف دقيقي از آنها ارايه دهد. تعاريف وي مورد نقد استاد مطهري قرار گرفته و ايشان با بيان سه اشکال و تحليلي نو از مفاهيم عروض و اتصاف اين نکته را مطرح کرده اند که مراد از عروض در معقولات ثانيه، وجود محمولي يا نفسي و مقصود از اتصاف، وجود رابط است.
در فلسفه غرب نيز کانت، با تحليلي که از قوه شناسايي ارايه مي دهد و مقولات پيشين را مطرح مي کند، شناخت واقعيات را در چارچوب اين مفاهيم ميسر مي داند. از همين جاست که متفکراني چون استاد مطهري با تحليل مقولات کانتي بر او اين ايراد را وارد مي سازند که رابطه تطابقي ذهن را با عالم خارج قطع مي کند و در نتيجه از ايدئاليسم سر در مي آورد، نه رئاليسم.

 نسخه قابل چاپ

زبان و نسبت آن با فلسفه از مسايل اساسي در تفکر ويتگنشتاين به حساب مي آيد. هدف از تدوين اين مقاله بيان ديدگاه ويتگنشتاين در خصوص زبان و فلسفه و ارتباط آن دو است. ويتگنشتاين متقدم معتقد بود که زبان ذاتا داراي خصلت تصويري است و ساختار عالم ساختار آن را تعيين مي کند. فلسفه را نيز فعاليتي نقادي مي داند که وظيفه آن روشن ساختن انديشه هاست. اما در دوره متاخر از اين عقيده صرف نظر کرد و اعتقاد داشت که زبان همچون ابزار است و براي فهم معناي زبان بايستي به کاربرد آن در زندگي مردم توجه کنيم. در اين دوره او قايل بود که ساختار زبان ما بيانگر نحوه انديشه ما در خصوص عالم واقعي است و فلسفه در نظر او نوعي درمانگري است و فيلسوف کسي است که بيماريهاي فهم انسان را علاج مي کند.

 نسخه قابل چاپ

در اين مقاله با مقايسه ديدگاههاي صاحبنظران علوم بلاغي و تعريف هايي که از آنان، به ويژه از سکاکي، بر جاي مانده است با نظرات و مدل هاي ارتباطي که توسط بنيانگذاران دانش ارتباطات در قرن بيستم ارايه گرديده در مي يابيم که اين ديدگاهها بسيار به يکديگر نزديک اند و عناصر اصلي مدلهاي ارتباطي مانند: پيام دهنده و پيام گيرنده و پيام و حتي ابزار پيام رساني در تعريف هايي که از دانش بلاغت ارايه گرديده يافت مي شود. افزون بر اين با تامل در ديدگاههاي متقدمان به اين نتيجه ميرسيم که آنچه تا قرن هفتم و هشتم در زمينه بلاغت عرضه شد، مي توانست منشا شکل گيري دانش ارتباطات باشد و دانش بلاغت از استعداد کافي براي ورود به عرصه هاي جديدي چون ارتباطات برخوردار بود. اما چرا دانش بلاغت در مسير تحول خود متوقف گرديد و دانش ارتباطات قرنها پس از سکاکي و بي ارتباط با پيشرفت هاي مسلمانان در دانش بلاغت، توسط اروپائيان پديد آمد؟ اين سوال در حد مجال مقاله بررسي شده و پاسخهايي در خور آن داده شده است.

 نسخه قابل چاپ

ما در اين مقاله ضمن بيان شگردها و ترفندهاي نوين استعمار چون شبيخون فرهنگي و انعکاس آن در آثار نويسندگان و شاعران متعهد مصر به بررسي موضع اين انديشمندان و فرهيختگان پرداختيم.
پس از بررسي آثار ادبي نويسندگاني که در مقابل جامعه و تحولات اجتماعي خود را مسوول مي دانستند، معلوم شد که اين قشر از نويسندگان و شاعران را مي توان به سه گروه تقسيم کرد:
گروه اول: چون قاسم امين و سعد زغلول که به استقبال اين تهاجم فرهنگي به عنوان يک تحول اجتماعي مي شتابند و گروه دوم چون المنفلوطي، الرافعي، محمد عبده و احمد محرم که با تمام قدرت و توان خويش در مقابل اين شبيخون فرهنگي ايستادگي مي کنند، و گروه سوم چون احمد شوقي و حافظ ابراهيم راه ميانه را در پيش مي گيرند.

 نسخه قابل چاپ

اين تحقيق بر آن است تا پاره اي از دشواري هاي نحوي حاصل از شواهد شعري را، از منظر عروض و قافيه، مورد نقد و بررسي قرار دهد. سوال تحقيق آن است که آيا شعر با توجه به موانع و محدوديت هايي چون: وزن، قافيه، موسيقي و ... مي تواند سند صرفي يا نحوي باشد؟ و اصولا استناد به شعر، ارزش علمي دارد يا خير؟ به منظور دستيابي به پاسخ، با استناد به برخي از کتابهاي معتبر نحوي، شواهد متعددي از حاکميت موسيقي به جاي نحو و نيز ضرورت شعري و تاثير آن بر شواهد صرفي و نحوي، همچنين ضرورت ساخت کلمات با هجاي بلند بررسي شده است و در ادامه، از قافيه و تاثير آن در مخالت با قواعد نحوي سخن به ميان آمده است.

 نسخه قابل چاپ

دانشمندان علم نحو بحثهاي متفاوتي در باره پيدايش نحو و ريشه آن انجام داده اند و نتيجه بحث آنها اين است که نحو عربي رفته رفته کم رنگ گشته بنابراين پيروان نحو سعي در جلوگيري از اين پديده نمودند. با نوشتن قواعد عربي، مقداري از اين تلاشها توسط مکتب کوفه و مکتب بصره و بغداد بعمل آمده است. البته هر کدام از اين مکاتب قواعد و مقرارات خاص خود را دارا هستند. آموزش نحو به شيوه مکتب هاي کوفه و بصره نه تنها مناسب نيست در اين دوره و زمانه، بلکه دانش آموختگان را از آموزش آن باز مي دارد. اگر ما روشي جديد پديد آوريم، بايستي اين روش سبک توصيفي علم نحو باشد، زيرا نحو در مطالعات جديد توصيفي است در گفتار و نوشتار، توصيفي که شامل شکل لغات و حرکات ظاهري آن است، پس در اين صورت هجاها غيرقابل قبول مي باشند، و اين شيوه توصيفي است. علم نحو قديم با اين شيوه و سبک فاصله دارند.

 نسخه قابل چاپ