بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

 نسخه قابل چاپ

در برخي گونه هاي گفتمان ديني (شيعي) فارسي، ديرش اضافي واکه اي معاني کاربردشناختي چندي را مي رساند. چنين ديرشي بر واکه دوم در نام محمد، واکه دوم در لقب امام (هنگامي که براي مرحوم امام خميني به کار مي رود) و در واکه نخست در لقب قائم - يکي از القاب تکريم براي حضرت مهدي (عج) - اعمال مي گردد. در اين موارد ديرش دو مقصود را برآورده مي کند: يکي آن که ادب و احترام واعظ را نسبت به شخصيت هاي ديني نام برده مي رساند و ديگر آن که شنوندگان (اعم از مخاطبان و ناظران) را به اداي پاسخ هاي کلامي و يا غيرکلامي مناسب گوناگوني وا مي دارد که از اعتقاد مشترک سخنران و شنوندگان بر مي خيزد. از سوي ديگر اين پديده را مي توان يک فعل کلامي جمعي و تلفيقي همراه با معناي متداعي مدار کوتاه نيز قلمداد کرد، بدين صورت که ديرش دادن به واکه از سوي واعظ، (فعل کلامي) بياني و نيز آگاهانيدني بوده براي مخاطبان از شان (فعل کلامي) امري برخوردار مي باشد.

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

لقب (پاژنام) اسميست غير از نام اصلي که حاوي مدح يا ذمي باشد؛ مثل حکيم الممالک. لقب گذاري در ايران پيش از اسلام نيز رايج بود. به عقيده هندوشاه نخجواني اين روش نامگذاري در دوران آل بويه و سلجوقيان در ميان عربها هم رواج يافت و بعدها در ايران جانشين کينه گذاري که شيوه اي عربي بود گرديد. لقب گاهي عام است و همانند عنوان و منصب به اشخاص گوناگون داده مي شود؛ مانند "اميرالشعرا" و گاهي خاص است مثل "ذوالرياستين" که "فضل بن سهل سرخسي" بدان شهرت يافت. بيشتر لقبها از نظر ساختماني، مرکب اضافي "ال" دار "ذواللام" هستند که در دستور فارسي، آنها را بايد صفت مرکب وابستگي غيرفعلي اسنادي گرفت. اگر لقب پيش از اسم اصلي قرار گيرد، شاخص يا شبه بدل اسم است. لقب گاهي جانشين نام اصلي ميگردد که ميتوان آن را "نام فرعي" ناميد.

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

در اين مقاله درخت به عنوان نماد انسان و آرزوهاي انساني مورد تحقيق و بررسي قرار گرفته است. و گونه هاي مختلف قداست درخت با برخي از اساطير و اديان ملل، مانند اساطير ايران، هند، يونان، ژاپن ... و نيز برخي از اديان مطابقت داده شده است و اين موارد در بعضي از متون ادب فارسي هم چون شاهنامه فردوسي، کليات خمسه نظامي و منطق الطير عطار مورد بررسي قرار گرفته و نمايانده شده است که درخت در ميان سمبل هاي ادبي ما از جايگاه ويژه اي برخوردار است.

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

اگر چه فرق مختلف متکلمين همچون اشاعره، معتزله و اماميه اختلاف نظر زيادي در اصول و فروع دين دارند اما جملگي در اصل توحيد که محور دين اسلام را تشکيل مي دهد موافقت دارند. با اين حال تفاسير گوناگون، بعضا متضاد و بلکه متناقضي که از همين اصل ارايه نموده اند، ريشه همه اختلافات ديگر است. متکلمين معتزلي که استدلال عقلي را ملاک قضاوت در باب توحيد دانسته اند با تکيه بر بساطت مطلق ذات و نفي وحدت صفت و موصوف به ذاتي که در واقع فاقد صفات است قاي شده و پس از آن در توضيح و تبيين صفات اعلام شده در کتاب قرآن به تکلف افتاده اند. راي آنان درباره علم و قدرت الهي اگر با دقت مورد ارزيابي قرار گيرد مستلزم نفي اين صفات مي باشد. بزرگان اين مکتب براي آنکه بدين ملازمه تصريح ننمايند بسيار کوشيده اند تا نيابت ذات از صفات را با قالبي منطقي، معقول ارايه نمايند که اين مقاله تتبعي است در آثار آنان.

 نسخه قابل چاپ

خواجه شرف الدين شاپور (ارجاسب) تهراني رازي، تخلص به «فريبي، شاپور، شاهپور» از گويندگان شيعي مذهب نيمه دوم قرن دهم و نيمه اول قرن يازدهم است. او از گويندگان اوليه سبک هندي است که غالب ويژگي هاي اين سبک در شعر او به چشم مي خورد. در کنار سبک هندي، سبک خراساني، عراقي و مکتب وقوع نيز بر شعر او تاثير گذارده است. بنابراين سبک او تلفيقي از سبک هاي رايج زبان فارسي است و مرحله گذر شعر فارسي از سبک عراقي به سبک هندي را مي توان در شعر او و ديگر معاصرانش جستجو کرد.

 نسخه قابل چاپ

ابوريحان محمدبن احمد بيروني از علماي بزرگ و رياضي دانان، منجمان، مورخان و کاملان قرن چهارم و پنجم هجري است و محققان او را از بزرگترين حکماي شرق مي دانند. ولادت او در سال 362 ه.ق در خوارزم اتفاق افتاده و مرگش در غزنه در اوان انقلاب سلاجقه و سلطنت مسعود بن محمود غزنوي بوده است. تاليفات اين مرد بزرگ به زبان عربي يعني زبان علمي و همه کس فهم عالم اسلام و ايران بوده است، مگر ترجمه (التفهيم) که خود آن را از عربي به پارسي برگردانيده است (يا بالعکس). قرون پنجم و ششم هجري يکي از ادوار بسيار مهم ادبي است:
نثر فارسي در اين دو قرن دو سبک کاملا متمايز از يکديگر داشت:
اول سبک ساده: که دنبالة نثر سادة قرن چهارم بوده است.
دوم سبک مصنوع.
يکي از کتب معتبر که در اوايل قرن پنجم هجري در دانشهاي هندسه و حساب نجوم و هيات نوشته شده (التفهيم لاوائل صناعه التنجيم) از استاد بزرگ ابوريحان بيروني اين کتاب اولين و مهمترين کتابي است که خاص علوم نجوم و هندسه و حساب نوشته شده و از باب آنکه نويسندة آن يکي از علماي معروف عالم است، اهميت بسيار دارد.
شيوايي تعبير، جزالت اسلوب، زيبايي و رسايي الفاظ و عبارات، جزء مزايا و خصايص بارز اين اثر ارزنده است. از حيث نيز در هيچ کتابي تا اين اندازه در ايراد لغات فارسي سعي نشده است و لغات تازي که در اين کتاب ديده مي شود از واژه هاي فارسي به مراتب کمتر است.

 نسخه قابل چاپ

ضياء نخشبي يا ضياالدين نخشبي در گذشته به سال 751 هجري يکي از ادبار و شعرا و مترجمان و صوفيان معروف شبه قاره است که در اواخر قرن هشتم هجري در بدايون هندوستان مي زيسته است. وي براي امرار معاش، طبايت را به عنوان پيشة خود برگزيده بود. به لحاظ اختيار زاويه عبارت و تمايل به خمول و گمنامي متاسفانه شرح حال و اطلاع کاملي از او در دست نيست، چنانکه خود او گويد:
نخشبي با خمول خود مي سازد                                   گوشه ديگر دکان دگر باشد
وي داراي چند اثر به فارسي است از قبيل: طوطي نامه، سلک السلوک، جزييات و کليات (چهل ناموس)، گلريز، شرح دعاي سرياني و ... جزييات و کليات او مجموعه اي است از مقالات آميخته از نظم و نثر فارسي درباره جسم آدمي. اين کتاب به چهل بخش (ناموس) تقسيم شده است و نويسنده در هر يک از ناموس ها يکي از اعضاي رييسه بدن آدمي را با نثر موزون ادبي و عرفان شرح مي دهد و دانسته هاي پزشکي خود را در همان ناموس فراياد مخاطبان مي آورد. وي سخن خود را در هر يک از ناموس ها (اعضا) با غزلي در رديف همان ناموس به پايان مي برد و بنابراين علاوه بر مطالب پراهميّتي که در اين کتاب است، چهل غزل با رديف هاي: موي، سر، پيشاني، رخسار، چشم،... و پاي را شامل است.

 نسخه قابل چاپ

انعکاس داستان زندگي پيامبران يکي از بن مايه هاي اصلي نزد شاعران است. با بازخواني زندگي حضرت يوسف در قرآن و استخراج و مطالعه تلميحاتي که در ديوان صائب از اين داستان انعکاس يافته است در مي يابيم که بازتاب زندگي يوسف در آينه صور خيال صائب به قدري متنوع و مواج است که مي توان به استناد نمونه هاي شعري مدعي شد، صائب در بيان تمام زواياي زندگي يوسف چيزي را فرو گذار نکرده است. از جمله روياي آغاز داستان، به چاه افکندن توسط برادران، حسادت برادران، فروش يوسف به قافله و به پادشاه مصر بنا به خواست زليخا، اظهار علاقه زليخا نسبت به يوسف، تهمت ناروا زدن به يوسف، به زندان افکندن او، توانايي تعبير خواب، عزيز مصر شدن، فراق پدر بر جدايي فرزند، حسن و جمال يوسف، به حکومت رسيدن يوسف، ديدار با پدر، و سرانجام به حقيقت پيوستن روياي آغازين داستان.

 نسخه قابل چاپ

عارفان به عنوان يکي از شاخص ترين طبقات فکري و فرهنگي در تبيين موضوعات عرفان و تصوف و در بيان تجارب دروني- ذوقي خود از شيوه بيان رمزي- در سطحي بسيار گسترده- بهره جسته اند. در اين ميانه سلطان العاشقين ابن الفارض مصري در ديوان پرآوازه خود- که يکي از تاثير گذارترين آثار عرفاني در شرق و غرب عالم است- اين شيوه فاخر را به گونه اي ممتاز و عميق به کار گرفته است. هدف نويسنده در اين مقاله آن است که ضمن نمودن گوشه هايي از اسلوب رمزي- ذوقي اين ديوان- با اختصار- بر موضوعاتي چون: سير تحوّل رمز، چگونگي پيوستن آن به سمبوليسم، تراسل حواس و گونه هاي مختلف رمز در ديوان او پرتوي بيفکند.

 نسخه قابل چاپ