مقالات علوم سیاسی

پس از جنگ سرد که با فروپاشي اتحادجماهير شوروي و فروغلطيدن روسيه در گرداب مشکلات اقتصادي و سياسي توام بود، ايالات متحده آمريکا فارغ البال توانست خاورميانه را عرصه نفوذ يکجانبه خود قرار دهد. در اين زمان که سياست خارجي روسيه به تبع بازسازي اقتصادي، همسو با سياست هاي آمريکا در اين منطقه بود، شرايط را براي واشنگتن مهياتر کرد. هر چند از نيمه هاي دهه نود ميلادي تحولاتي در رويکرد سياست خارجي روسيه رخ داد و مسکو نااميد از غربگرايي دريافت حفظ حوزه نزديک روسيه نيز در گرو حفظ و گسترش روابط با کشورهايي چون ترکيه و ايران است. با وجود اين تا اين زمان چندان تقابلي در روابط مسکو - واشنگتن مشاهده نمي شد. حتي با روي کار آمدن پوتين روابط دو کشور رو به بهبود بود که با شروع مساله عراق روند بهبود روابط دو کشور با چالش هايي مواجه شد. به گونه اي که روسها دريافتند تداوم قدرت و امنيت داخلي و منطقه اي آنها در اتخاذ مواضع مستقلانه در برابر آمريکاست. بدين دليل از اين زمان نظام بين الملل شاهد رويکردهاي مستقل و بعضا تقابل جويانه کرملين در مقابل سياست هاي کاخ سفيد در مناطقي چون خاورميانه است.

 نسخه قابل چاپ

ضعف ساختاري دولت در كشور افغانستان در چارچوب روند دولت ـ ملت سازي قابل تامل است و در اين ميان عامل جغرافيا يكي از متغيرهاي مستقل در تشديد ضعف مذكور است.
افغانستان دچار بحران جغرافياي قومي است. نيروهاي شديد گريز از مركز به واسطه شرايط جغرافيايي قومي و تنوع قومي ـ فرهنگي به منازعات مسلحانه با دولت مركزي و يا با يكديگر براي كسب حداكثر قدرت پرداخته اند. فقدان اقتدار داخلي دولت مركزي بر تشديد دامنه منازعات مسلحانه قومي افزوده است. موقعيت جغرافيايي كشور حايل افغانستان نيز موجب تشديد تضعيف ساختار دولت مركزي شده است. در واقع جبرگرايي جغرافيايي وضعيت حايل را به آن كشور ديكته كرده است. در تعريف و گونه شناسي دولت در افغانستان به ويژه به لحاظ عوارض جغرافيايي و قوميت ها «دولت ضعيف ـ ملت ضعيف» نام مي گيرد. نتيجه آن نيز منازعات مسلحانه قومي و فروپاشي سرزمين و حاكميت ملي آن كشور بوده است.

 نسخه قابل چاپ

ساخت قدرت در نظام بين الملل در حال تغيير است. کاهش قدرت برخي بازيگران توام با افزايش قابليت هاي برخي ديگر، نظام بين الملل را وارد دوران انتقال قدرت کرده است. متاثر از اين روند، گمانه هاي مختلفي درباره آينده نظم بين المللي مطرح شده است. برخي استدلال مي کنند که پس از چند سده، سرانجام مرکز ثقل قدرت از آتلانتيک به آسيا منتقل خواهد شد. برخي ديگر معتقدند که ايالات متحده هنوز فاصله اي پر ناشدني با قدرت هاي در حال ظهور دارد و همچنان تا آينده اي قابل پيش بيني به عنوان تنها ابرقدرت باقي خواهد ماند. مقاله حاضر معطوف به بررسي روند انتقال قدرت در نظام بين الملل و گمانه هاي مطرح درباره آينده آن است.

 نسخه قابل چاپ

به رغم آنکه اتحاديه اروپا و روسيه به لحاظ اقتصادي داراي منافع متقابل گسترده و مسلمي هستند، خاستگاه هويتي متفاوت – اگر نگوييم متعارض - آنها و نيز تصورات تاريخي تلخ و تيره و مبتني بر نوعي بي اعتمادي عميق که دو طرف از يکديگر دارند، مانع از آن شده است تا روابط ميان اين دو بازيگر بين المللي، چارچوبي نهادينه، تعريف شده و پايدار بيابد. در اين ميان، ايالات متحده همواره متغير مداخله گر در روابط روسيه و اتحاديه اروپا به شمار مي آمده است. مقاله حاضر در پي آن است که دريابد شکل گيري احتمالي روند جديدي از فراآتلانتيک گرايي ميان اتحاديه اروپا و آمريکا چه تاثيري بر مناسبات ميان روسيه و اتحاديه اروپا خواهد داشت.

 نسخه قابل چاپ

با روي کار آمدن باراک اوباما از حزب دموکرات در آمريکا، ناظران سياسي چنين پيش بيني مي کنند که فصل جديدي در روابط فراآتلانتيکي گشوده خواهد شد. با توجه به شرايط جديد بين المللي، انتظار مي رود که آمريکا و اتحاديه اروپا براي حل مسايل و مشکلات جهاني به همکاري بيشتري دست بزنند، به ويژه آنکه براي بازيافتن حيثيت و اعتبار از دست رفته خود ناگزير به سمت چند جانبه گرايي روي خواهد آورد. اما دو طرف در اين مسير با چالش هايي نيز رو به رو مي باشند. مقاله حاضر در پي آن است تا به بررسي روابط فراآتلانتيکي در دوره اوباما بپردازد و مهم ترين مسايل پيشروي آمريکا و اتحاديه اروپا را در خصوص مسايل مهم سياسي و امنيتي از جمله خلع سلاح، کنترل تسليحات، تغييرات آب و هوايي، روسيه، مناقشه اعراب و اسراييل، ايران و افغانستان مورد بررسي قرار دهد.

 نسخه قابل چاپ

انتخابات ژانويه 2008 آمريکا با تکيه بر شعار تغييرات با پيروزي باراک اوباما به پايان رسيد. از همان آغازين مبارزات انتخاباتي اين سوال در ذهن صاحبنظران سياسي آمريکا و حتي کشورهاي دنيا متواتر گرديد که امکان اجرايي شدن اين تغييرات چه ميزان است؟ اين مقاله با محور قرار دادن دو متغير ساختار و کارگزار، عوامل ثبات و تغيير در سياست خارجي آمريکا را مورد آزمون قرار داده و استدلال مي كند که شعار تغييرات در سياست خارجي آمريکا در کدام حوزه‌ها و به چه ميزان امکان عملياتي شدن خواهد داشت. در نهايت با نگاه به اين دو رويکرد، روابط آتي ايران و آمريکا مورد بررسي و تحليل قرار مي گيرد.

 نسخه قابل چاپ

دموكراتيزاسيون از يك سو مفهوم جديدي است و از ديگر سو ريشه كهني دارد، زيرا به ناگزير با مقوله كهن دموكراسي ارتباط دارد. سخن اصلي اين مقاله آن است كه دموكراسي ها با وجود هر ميزان شباهت با هم، تجربه هاي ملي و خاص هستند و از اين رو دموكراتيزاسيون نيز چنين است. هر تجربه دموكراتيك را منطقا بايد در همان جزئيت و خصوصيت آن شناخت و بعد از اين مرحله است كه مي‌توان به تفكرات جامع و نظري پيرامون آن پرداخت. محتواهاي تجارب دموكراتيك (دموكراتيزاسيون) در جهان و خاصه در ايران، مستغني از تعاريف عمومي از دموكراسي ره مي پويند و اولي را نمي توان از طريق دومي شناخت. زيرا در اصل و در ذات خود، دموكراسي همانا تقديري معطوف به گسترش ظرفيت هاي فرد در چارچوب اجتماع تاريخي خود است و اين حقيقت (يا تقدير) بيشتر از آن كه محتواهايي عام و بشري داشته باشد، محتواهايي خاص و فردي دارد.

 نسخه قابل چاپ

القاعده عراق را مي توان اصلي ترين بازيگر غيردولتي در عراق پس از حمله آمريکا به اين کشور محسوب کرد. اين گروه به عنوان چالش برانگيزترين گروه مخالف روند سياسي عراق با رويکردي مسلحانه و خشونت آميز بعد از حمله آمريکا در اين کشور ظهور کرد، اما با گذشت چند سال و به ويژه از سال 2007 القاعده عراق به تدريج به سمت ضعف و افول رفت. هدف اين نوشتار بررسي عوامل ظهور و افول القاعده در عراق است. در اين راستا ابتدا به عوامل ظهور و به ويژه تشديد شکاف ها و منازعات بين گروه هاي داخلي عراق و رويکرد مخالفت آميز گروه هاي سني پرداخته مي شود. سپس با تبيين اهداف، استراتژي و عملکرد القاعده در عراق به عوامل افول و تضعيف اين گروه از جمله واکنش گروه هاي سني و تقابل اغلب سني ها با آن اشاره مي شود.

 نسخه قابل چاپ

امروزه مساله ارتباطات، نقش افکار عمومي و تاثيرگذاري آنها بر رويدادهاي جهاني بسيار پراهميت تر از گذشته است و از اين رو در جريان رويدادهايي نظير برنامه هسته اي ايران نمي توان نسبت به ديدگاه هاي بين المللي بي تفاوت بود. در واقع استمرار بحران هسته اي ايران مسولان و کارشناسان ايراني را به يافتن راه حلي در جهت حل آن واداشت و مسايلي را در ارتباط با چگونگي بحراني شدن برنامه صلح آميز هسته اي ايران مطرح کرد. در بررسي روندي که در نهايت به اجماع شوراي امنيت عليه ايران منجر شد، توجه به فعاليت هاي رسانه اي، اظهارات مقام هاي رسمي کشورها و ديدگاه هاي کارشناسان اهميت فراواني دارد. همراه شدن اين سه بخش در مسايل گوناگون از جمله در مورد برنامه هسته اي ايران جهت گيري افکار عمومي جهاني را شکل مي دهد. علاوه بر فعاليت هاي رسانه اي گسترده، موثر بودن ديدگاه هاي کارشناسان و متخصصان بر روندهاي بين المللي، مساله اي است که به ويژه در سال هاي اخير مورد توجه قرار گرفته و به همين دليل رويدادها و همايش هاي بزرگ جهاني و نقطه نظرات مطرح شده در آنها، اهميت روز افزوني يافته است. در اين رابطه، بايد تأکيد کرد که مسلما تقويت نفوذ و بهبود وجهه ايران در ميان افکار عمومي جهان مي تواند مانع مهمي در اجماع سازي طرفهاي غربي در برابر ايران باشد.

 نسخه قابل چاپ

مقايسه ايران با کشورهاي دنيا از نظر شاخص هاي كلان انرژي نشان مي دهد که متاسفانه در رتبه مناسبي قرار نداريم. در حال حاضر شدت مصرف انرژي در کشور 1.67 تن معادل نفت خام به ازاي هر هزار دلار توليد ناخالص داخلي است، در صورتي که متوسط اين مقدار در دنيا 0.24 و در کشورهاي پيشرفته معادل 0.1 است. اين وضعيت نامناسب در سطوح مصرف نهايي همچون بخشهاي ساختمان و مسكن، حمل و نقل و صنعت نيز مشاهده مي شود. قيمت نازل حامل هاي انرژي و عواملي همچون عدم استفاده از تكنولوژي روز در كارخانجات توليدي، ساختمان سازي، كشاورزي و حمل و نقل باعث شده است كه مصرف سرانه انرژي نهايي كشور در مقايسه با ساير كشورهاي در حال توسعه بسيار بالا باشد. در تحقيق حاضر در ابتدا بر اساس آخرين اطلاعات موجود، شاخص هاي سطح كلان بخش انرژي كشور با ساير كشورهاي دنيا مقايسه مي شود و سپس در سطح خرد وضعيت شاخص ها در بخش هاي نهايي محاسبه گشته و تحليل اقتصادي جامعي در هر يك از آنها در مقايسه با متوسط جهان ارايه شده است. نتايج نشان مي دهد كه مديريت مصرف، كاهش يارانه هاي انرژي و تدوين معيارهاي مصرف، از جمله الزامات اساسي كشور مي باشند.

 نسخه قابل چاپ

گسترش جهاني دموکراسي و اقتصاد بازار با دو تناقض به هم وابسته روبه رو شده است. در حال حاضر، برابري رسمي ميان شهروندان و حق بهر ه مندي از حکومتي پاسخگو، به صورت بي سابقه اي گسترش يافته است. با اين حال، بسياري از دموکراسي هاي نوپا، و شايد [دموکراسي هاي] ديرپا - در انجام وظايف مورد انتظار دولت دموکراتيک، با مشکلاتي مواجه شده اند. خواه اين وظايف را با معيار تي. اچ. مارشال (1992)، به منزله توسعه [حق] شهروندي اجتماعي براي همه در نظر بگيريم يا با نگاهي محدود و «قديمي»تر، آن را حفاظت از نظم عمومي که براي مشارکت آزاد در زندگي عمومي کافي باشد، تعريف کنيم.

 نسخه قابل چاپ

تا سال 2003، سخن گفتن از زوال آمريكا، پوچ و بي معنا به نظر مي آمد. اما اكنون چنين باوري، به اعتقاد رايج در ميان نظريه پردازان، سياستگذاران و رسانه ها تبديل شده است. آنچه در افزايش آگاهي نسبت به اين مفهوم نقش پراهميتي داشت، شكست كامل حمله پيشگيرانه آمريكا به عراق بود. اما آنچه هنوز به طور كافي درك نشده، ماهيت دقيق زوال آمريكا و زماني است كه آغاز شده است.

 نسخه قابل چاپ

عدم تبيين دقيق نقش دولت در اقتصاد از نقايص جدي نظام حقوق عمومي در کشور است که سبب نابساماني اقتصاد به ويژه در حوزه انحصارات دولتي شده است. در اين مقاله ضمن بررسي خلاصه تجارب بشري در زمينه نقش دولت در اقتصاد، وظايف اصلي دولت در اقتصاد و ابزار هاي اجراي آن به خصوص موسسات دولتي و انحصارات دولتي تلاش شده است با تطبيق آن بر کشور ما، انحصارات دولتي ارزيابي و سياست هاي کلي اصل 44 قانون اساسي براي بهبود اين وضعيت نقد شود. نتيجه تحقيق اين است که اين سياست ها گامي رو به جلو در جهت خصوصي سازي است، اما براي نيل به وضعيت مطلوب رقابت اقتصادي کافي نمي باشد.

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ