بانک مقالات جغرافیا

سکوي تراورتني تخت سليمان که در اثر نهشته گذاري چشمه هاي آهک ساز جديد به وجود آمده، در شمال غرب ايران قرار گرفته است. آب چشمه هاي درياچه روي سکو که از دو دريچه به بيرون جاري مي شود، داراي املاح زيادي است که به صورت نهشته هاي ديواري شکل در مسير آبهاي جاري ته نشين شده اند. اين توده هاي باريک کلسيتي، مورفولوژي خاصي را در سطح زمين هاي آهکي به وجود آورده اند. هدف اين پژوهش، شناسايي عوامل موثر در تشکيل اين پديده ها، دسته بندي و بررسي نقش آنها در مورفولوژي زمين هاي تراورتني محدوده باستاني تخت سليمان است. در اين پژوهش، از کارهاي ميداني، مانند: حفر ترانشه براي بررسي اجزاي دروني کانال ها، اندازه گيري ميزان ته نشست نهشته هاي کلسيتي، آناليز شيميايي آب هاي جاري و نمايش مورفولوژي کانال ها از طريق GIS استفاده شده است. نتايج اين پژوهش نشان مي دهد، پيدايش اين کانال ها به عواملي، مانند سرعت آب، افزايش دما، فتوسنتز گياهي و کاهش فشار جزيي CO₂ وابسته است. افزايش ارتفاع، فرو ريزي و جابه جايي کانال هاي خود ساخته، چشم انداز آهکي محدوده را به هم زده است. اين کانال ها در روند شکل گيري، سه مرحله کودکي، بلوغ و پيري را سپري کرده اند. کانال هاي سنگي خودساخته در سطح و اطراف سکو از لحاظ مورفولوژي به چهار دسته تقسيم مي شوند: نهشته هاي توفايي ديوار مانند، کانال سنگي فروريخته، کانال هاي خود ساخته روي سکو و کانال هاي خود ساخته بيرون از سکو.

 نسخه قابل چاپ

براي سنجش و رتبه بندي توسعه اقتصادي مناطق، شاخص هاي زيادي وجود دارد که هر کدام از آنها اهميت خاصي دارند. با توجه به اين که تعداد شاخص هاي اقتصادي بسيار زياد بوده و شاخص هاي منتخب درجات متفاوتي از اهميت دارند، انتخاب شاخص هاي خاص بر نتيجه تحقيق تاثير بسزايي مي گذارد. اين تحقيق با استفاده از 25 شاخص اقتصادي، به دنبال سنجش سطح توسعه يافتگي اقتصادي و رتبه بندي استان هاي ايران است. براي سنجش توسعه يافتگي اقتصادي مي توان از مدل هاي مختلفي استفاده کرد. در اين مقاله براي سنجش سطح توسعه يافتگي اقتصادي و رتبه بندي استان هاي ايران از روش تحليل عاملي استفاده شده است. نتايج حاصل از پژوهش نشان مي دهد که اختلاف بسياري بين استان هاي ايران از نظر درجه توسعه يافتگي اقتصادي وجود دارد به طوري که استان هايي مانند: تهران، اصفهان و خراسان رضوي توسعه يافته، برخي ديگر از استان ها مانند: ايلام، سيستان و بلوچستان، کهکيلويه و بويراحمد، محروم و ساير استان ها از نظر شاخص هاي توسعه اقتصادي در حد متوسط  اند و از استان هاي بالا دست و پايين دست خود فاصله گرفته اند که اين وضعيت، باعث ايجاد يک شکاف اقتصادي در بين استان هاي ايران شده است.

 نسخه قابل چاپ

از جمله ملزومات رشد و توسعه جوامع، ايجاد بسترهاي فضايي و کالبدي مناسب جهت استفاده همه اقشار جامعه از خدمات و امکانات عمومي، به منظور تحرک و جابجايي بهتر و دسترسي آسان تر در سطح شهر است. ناتوانان جسمي، معلولان و جانبازان، بخشي از افراد جامعه اند که همچون سايرين، نيازمند دسترسي و استفاده از امکانات و خدمات عمومي هستند. اما، وجود برخي موانع بويژه در نحوه طراحي، معماري و شهرسازي، بسياري از فضاهاي شهري، به ويژه معابر عمومي، پارک ها و فضاهاي سبز را فاقد شرايط لازم براي برآورده ساختن نيازهاي دسترسي افراد معلول نموده است. با توجه به اهميت مساله، مراکز تفريحي، به خصوص پارک ها، فضاهاي سبز و باغ هاي شهري، بايد به گونه اي طراحي و احداث شوند که کم توانان جسمي نيز قادر به استفاده از اين گونه اماکن باشند. به دنبال اين هدف و با توجه به ضوابط و معيارهاي موجود در منابع و لحاظ کردن آن در مشاهدات ميداني، و همچنين نتايج پرسشنامه هاي پاسخ داده شده توسط معلولان و جانبازان، وضعيت تعداد 36 پارک مهم شهر اصفهان به عنوان نمونه مورد بررسي و ارزيابي قرار گرفته است. نتايج حاصل، حاکي از آن است که از مجموع پارک هاي مورد مطالعه وضعيت 2.8 درصد مناسب، 30.5 درصد تا حدي مناسب و 66.7 درصد از وضعيت نامناسب برخوردار بوده اند؛ بنابراين جهت بهسازي فضاهاي عمومي براي توانمندسازي معلولان در بهره گيري بيشتر و بهتر از پارک ها و فضاهاي سبز شهر، و سازگار ساختن اين کاربري هاي شهري با نيازهاي اين اقشار، بايد بيش از پيش توجه داشت.

 نسخه قابل چاپ

به منظور آشکارسازي تغيير اقليم در سواحل شمالي خليج فارس، داده هاي مربوط به 5 پارامتر دماي حداقل، دماي حداکثر، دماي ميانگين، رطوبت نسبي و بارش سه ايستگاه سينوپتيک بندرعباس، بوشهر و آبادان در يک دوره آماري پنجاه ساله (2005-1956) انتخاب و سپس کليه اين داده ها در يک پايگاه اطلاعاتي شامل 130 ماتريس(5×26) در محيط نرم افزار MATLAB وارد شدند و با استفاده از آزمون کندال و از طريق برنامه نويسي در نرم افزار مربوطه، روند تغييرات آنها بررسي گرديد. نتايج تحقيق نشان مي دهد که تغييرات دماي ميانگين در هر سه ايستگاه، مشابه با روند تغييرات دماي حداقل آنهاست و آنچه موجب افزايش دماي ميانگين ايستگاه هاي منطقه شده، بيشتر دماي حداقل بوده است. همچنين رطوبت نسبي در هر سه ايستگاه مذکور، بيشتر يا داراي روند نزولي معني دار و يا فاقد روند معني دار است که اين روند در ماه هاي گرم سال آشکارتر است. در مورد پارامتر بارش، فراواني روندهاي معني دار نزولي در ايستگاه هاي مورد مطالعه ديده مي شود و هيچ گونه روند صعودي معني داري در آنها مشاهده نمي شود.

 نسخه قابل چاپ

در اين تحقيق، داده هاي مربوط به ناهنجاري هاي دمايي کره زمين و بارش متوسط سالانه ايستگاه جلفا در طي دوره آماري 1960-2003 استفاده شده است. روش هاي اصلي به کار گرفته شده در اين مطالعه، عبارت از: روش تعيين ضريب همبستگي پيرسون، تحليل مولفه روند سري هاي زماني، رگرسيون خطي ساده و شبکه هاي عصبي مصنوعي. نتايج حاصل از کاربرد و تحليل همبستگي پيرسون، نشان دهنده همبستگي منفي و معکوس معني داري بين بارش سالانه جلفا و ناهنجاري هاي دمايي کره زمين است. اين، بدان معني است که غالبا با منفي شدن ناهنجاري هاي دمايي کره زمين بارش سالانه جلفا افزايش يافته، ترسالي به وقوع مي پيوندد و برعکس، با مثبت شدن ناهنجاري هاي دمايي کره زمين، متوسط بارش سالانه جلفا کاهش يافته، خشکسالي به وقوع مي پيوندد. تحليل مولفه روند بلند مدت سري هاي زماني نشان مي دهد که در طول دوره آماري از بارش متوسط سالانه جلفا کاسته مي شود، اما روند ناهنجاري  هاي دمايي کره زمين روندي افزايشي دارد. با استفاده از شبکه هاي عصبي مصنوعي، ارتباط بارش متوسط سالانه جلفا با گرمايش جهاني شبيه سازي شده است. نتايج حاصل از کاربرد روش هاي مختلف در اين مطالعه نشان مي دهد که روش شبکه عصبي مصنوعي در مقايسه با روش هاي رگرسيون خطي ساده روش شبيه سازي بهتر و دقيق تري است. روش هاي مختلف شبکه هاي عصبي مصنوعي به کار گرفته شده در اين مطالعه نشان داد که روش پرسپترون چند لايه، با چهار لايه مخفي و الگوريتم آموزش پس انتشار، داراي قابليت بسيار عالي در پيش بيني همبستگي بين سري هاست.

 نسخه قابل چاپ

به موازات توسعه و افزايش جمعيت شهرهاي بزرگ، ظهور مسايل گوناگون و پيچيده اجتماعي-اقتصادي در داخل شهرها و ورود شهرهاي بزرگ جهان سوم به سيستم اقتصادي جهان، برنامه ريزي شهري به ابعاد تازه اي دست يافته و باعث تحليل دقيق شرايط سياسي و اجتماعي در قلمرو جغرافياي شهري شده است. براي شناخت توسعه يافتگي يا عدم توسعه يافتگي مناطق، به بررسي الگوي نابرابري هاي ناحيه اي، تفاوت هاي ميان نواحي و بررسي ميزان برتري يک مکان نسبت به ساختار مکان هاي مشابه در سطح شهر نياز است. هدف از اين مقاله، به کارگيري مکانيسم فرصت هاي برابر و دستيابي به ميزان نابرابري هاي ناحيه اي در مناطق شهري اصفهان، از لحاظ شاخص هاي مورد بررسي است. روش پژوهش «توصيفي و تحليلي» است، که از مدل هاي کمي استفاده شده است. برابر تحليل صورت گرفته، مناطق سيزده گانه شهرداري اصفهان در سه سطح برخوردار، نيمه برخوردار (متوسط) و (محروم) يا فروبرخوردار جاي گرفته اند. براي شناخت سطوح برخورداري مناطق شهر اصفهان، 21 شاخص مورد بررسي از طريق مدل آنتروپي شانون وزن دهي شده و در اين راستا، تاپسيس به عنوان روش تصميم گيري چند شاخصه اي استفاده شده است و در نهايت، با بهره گيري از نرم افزار Arc GIS، نقشه سطوح برخورداري مناطق شهر ترسيم گرديده است. نتيجه حاصل از بررسي انجام شده، نشان مي دهد که در ميان مناطق شهري اصفهان، شش منطقه محروم با ضريب اولويت 0.22 تا 0.34 در پايين ترين سطح برخورداري جاي گرفته اند و اولين اولويت توسعه را به خود اختصاص داده اند. دومين سطح، شامل: چهار منطقه شهر است که داراي ضريب اولويت 0.42 تا 0.47 است و سطح دوم اولويت توسعه مناطق را در بر مي گيرد. سطح يک، سه منطقه برخوردار از لحاظ 21 شاخص مورد بررسي را شامل مي شود، با ضريب اولويت 0.53 تا 0.64 و آخرين اولويت توسعه را در بر دارد.

 نسخه قابل چاپ

تپه هاي ماسه اي، از کنش متقابل جريان باد و بستر ماسه سرچشمه مي گيرند. برخان ها، يکي از اشکال تراکمي بادي هستند و در نواحيي که ماسه براي پوشاندن کامل سطح وجود نداشته باشد و باد در اغلب طول سال از جهت يکساني برخوردار باشد، تشکيل مي شوند. اين عوارض، از ماسه متحرک تشکيل شده، از مهمترين ويژگي آنها پويايي و تحرکات جانبي است که بخشي از آنها، کانون هاي بحران و تهديد کننده مراکز مسکوني شهري و روستايي، مراکز اقتصادي و نظامي و شريان هاي ارتباطي محسوب مي گردند. به طور کلي، برخان ها متناسب با شدت باد و به طور معکوس متناسب با ارتفاع خود جابه جا مي شوند. ميزان جابه جايي آنها تابعي از شدت باد، مورفولوژي سه بعدي برخان و تعاملات بين آنهاست. يکي از رايجترين ناهمواري هاي بادي جنوب کوير حاج عليقلي تپه هاي برخاني هستند. در اين پژوهش، پارامترهاي مورفومتري برخان و ميزان جابه جايي ساليانه آن (از 10/1/1387 تا 10/1/1388) از طريق پيکه کوبي اندازه گيري شده است. سپس با استفاده ار روش آناليز رگرسيون، نوع و شدت ارتباط بين ميزان جابه جايي و مولفه هاي مورفومتري برخان بررسي و به منظور برآورد ميزان جابه جايي مدل هايي ارايه شده است. با استفاده از اين مدل ها، مي توان ميزان جابه جايي ساليانه برخان هاي محدوده مطالعاتي را به آساني محاسبه نمود. نتايج به دست آمده نشان مي دهد، که ارتباط بين ميزان جابه جايي و مولفه هاي مورفومتري برخان از روابط ساده خطي، تواني و نمايي پيروي مي کند. ارتباطات حاصل از رابطه سنجي بين ميزان جابه جايي با مولفه هاي مورفومتري برخان، حاکي از حداکثر ارتباط معکوس معني دار نمايي ميزان جابجايي با مولفه ارتفاع با ضريب تعيين 0.915 و انحراف معيار برآورد 0.133 است. شناخت مولفه هاي مورفوديناميک برخان مي تواند به عنوان شاخصي براي تعيين وضعيت سيستم برخان عمل کرده، مبين روندهاي آن نيز باشد. علاوه بر اين، شناسايي و برآورد دقيق اين مولفه ها برآيندي از ميزان تهديد و تخريب را در اختيار مديران محيطي قرار مي دهد که بررسي آنها، مناطق گوناگون را از نظر مديريت محيطي تعيين و اولويت بندي مي کند.

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

پارامترهاي ژئومورفولوژيک از عوامل تعيين کننده و تاثيرگذار بر کيفيت منابع آب، بخصوص آب هاي سطحي، از قبيل رودخانه ها و درياچه ها است. کيفيت فيزيکي و شيميايي اين آب ها مي تواند متاثر از ليتولوژي سازندهاي موجود در حوضه آبريز، جنس رسوبات حمل شده به رودخانه و عوامل اکولوژيک، نظير فعاليت هاي انساني، شامل فعاليت هاي کشاورزي، صنعتي و شهري باشد كه تلفيق اين موارد تحت عنوان اكو‍ژئومورفولوژي بررسي مي گردد. در اين تحقيق، تاثير پارامترهاي تاثيرگذار بر کيفيت شيميايي آب رودخانه کر در بالا دست سد درودزن و درياچه آن بررسي شده است. تنوع سازندهاي زمين شناسي، از قبيل سازندهاي آهکي و يا فرسايش پذير در اين حوضه و نقش روان آب ها در ايجاد و انتقال رسوبات مختلف به رودخانه کر، با توجه به توپوگرافي و شيب حوضه، كيفيت آب درياچه را تحت تاثير قرار داده است. همچنين، نقش توسعه، رشد جمعيت و افزايش فاضلاب هاي ناشي از فعاليت هاي کشاورزي، شهري و روستايي در کيفيت آب درياچه نيز در اين تحقيق بررسي شده است.

 نسخه قابل چاپ

دستيابي به توسعه پايدار و استفاده بهينه و کارآ از منابع، در گرو شناخت جامع و دقيق از امکانات، توان ها و محدوديت هايي است که در رسيدن به وضع مطلوب با آن مواجهيم. در بخش مرکزي شهرستان کيار از استان چهارمحال و بختياري - منطقه مورد مطالعه - شرايط متفاوت محيطي با توان محيطي متفاوت براي کشاورزي وجود دارد. اين پژوهش به بررسي و ارزيابي توان هاي محيطي براي تعيين توان کشاورزي منطقه پرداخته است. در اين تحقيق، از روش تجزيه و تحليل سيستمي استفاده شده و شناسايي منابع، تجزيه و تحليل، ناحيه بندي و ارزيابي توان محيط در چند مرحله انجام گرفته است. ابتدا اطلاعات مورد نياز منطقه با استفاده از منابع اطلاعاتي موجود و کار ميداني جمع آوري گرديده و در ادامه با استفاده از نرم افزارهاي جغرافيايي GIS تهيه نقشه هاي لازم، تجزيه و تحليل، جمع بندي و تلفيق و ترکيب لايه هاي اطلاعاتي صورت گرفته و توان محيطي نواحي تعيين گرديده است. درپايان، با استخراج يگان هاي زيست - محيطي و سنجش آن ها با مدل اکولوژيک، مناطق مستعد براي کاربري کشاورزي مشخص شده است.

 نسخه قابل چاپ

در مورخه شانزدهم خردادماه سال هزار و سيصد و هشتاد و چهار در محور مواصلاتي نير - سراب (گردنه صائين) در استان اردبيل زمين لغزه نسبتا بزرگي رخ داد که در اثر آن حدود يک کيلومتر از محور فوق الذکر از بين رفت و خسارات جاني و مالي فرواني را به وجود آورد. عوامل مختلفي در ايجاد اين زمين لغزه نقش داشته اند؛ که از جمله مي توان به عوامل زمين شناسي (ليتولوژي و ساختار زمين شناسي)، ضخامت و بافت خاک، درصد پوشش گياهي، کاربري زمينها، ميزان پستي و بلندي و شيب دامنه و بالاخره آب هاي زير زميني اشاره نمود. براي پي بردن به ميزان ناپايداري در قسمت هاي مختلف منطقه بر اساس روش آنبالاگان، ابتدا کل منطقه مورد مطالعه به 32 واحد کاري تقسيم گرديد و سپس عوامل تاثير گذار در لغزش به صورت جداگانه در هرکدام از واحدهاي کاري مورد ارزيابي قرار گرفت و ارزش عددي هرکدام بدست آمد و در نهايت کل امتيازات جمع گرديد. بر اساس امتياز هاي بدست آمده نقشه خطر زمين لغزش براي کل منطقه رسم گرديد. بررسي اين نقشه گوياي اين حقيقت است که کل منطقه به پنج پهنه از نظر خطر زمين لغزه تقسيم شده اند؛ پهنه باخطر بسيار بالا  10.5کيلومتر مربع از مساحت کل منطقه يا 23 درصد اراضي را به خود اختصاص داده که در اطراف رودخانه و محل عبور جاده قرار گرفته اند. مناطق با خطر زياد 24.6درصد منطقه مورد مطالعه، پهنه با خطر متوسط 2.1 درصد، پهنه با خطر کم 18 درصد و پهنه با خطر خيلي کم 14.75 از منطقه را به خودشان اختصاص داده اند.

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

در اين تحقيق به کمک داده هاي تابش ايستگاه ازن سنجي اصفهان در دوره آماري بيست ساله (1365-1384) نسبت به يافتن مدل مناسب برآورد شدت تابش خورشيدي رسيده به سطح از روي آمار ساعات آفتابي اقدام شده است. براي کنترل نتايج و بررسي دقت مدل از آمار 1385 تا 1387 اين ايستگاه استفاده شد. همچنين نتايج به دست آمده با مدل هاي رايج ديگر به کمک شاخص هايMBE  و RMSE مقايسه شده است. نتايج نشان داد در حالي كه مقدار ضريب رگرسيون مدل ساخته شده ما معادل 0.91 است، ضرايب رگرسيون براي مدل هاي، فرر و ام سي کلوچ 0.6 و 0.7 است. مدل تهيه شده به ويژه براي ماه هاي مي و آگوست دقت بسيار بالايي دارد؛ به گونه اي که مقدار خطاي آن کمتر از -20% است.

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

براي مطالعه نيازهاي حرارتي مراحل نمو آفتابگردان بر اساس تعداد روز و درجه روز - رشدهاي تجمعي و ارتباط اين مراحل با رشد رويشي و عملكرد دانه و روغن، 14 هيبريد و يك رقم آزاد گرده افشان آفتابگردان، در يک طرح بلوك هاي كامل تصادفي با چهار تكرار در مزرعه تحقيقاتي كبوترآباد اصفهان در سال 1384 مقايسه شدند. اثر ژنوتيپ بر تعداد روز و درجه روز - رشد تجمعي از كاشت تا مراحل ستاره اي، غنچه دهي، شروع گلدهي، 75 درصد گلدهي، گلدهي كامل و رسيدگي فيزيولوژيك بسيار معني دار بود. خوشه بندي ژنوتيپ هاي مورد مطالعه، بر اساس چهارده صفت مراحل نموي، آنها را در سه گروه ديررس، متوسط رس و زودرس قرار داد. رقم آزاد گرده افشان مورد مطالعه در گروه متوسط رس قرار گرفت. ضرايب همبستگي بين تعداد روز و درجه روز - رشدهاي تجمعي با صفات رشد رويشي و زايشي عمدتا مثبت و معني دار بودند. بر اساس معادله رگرسيون چند متغيره خطي مرحله اي بين عملكرد و مراحل نمو، تعداد روز از كاشت تا رسيدگي فيزيولوژيك و درجه روز - رشد هاي تجمعي مربوطه، مهمترين توجيه كننده عملكرد دانه بودند. درصد روغن با هيچ يك از مراحل نمو و درجه روز – رشدهاي تجمعي مربوطه همبستگي معني داري نداشت.

 نسخه قابل چاپ