بانک مقالات جغرافیا

گردشگري اسکي امروزه در مناطق کوهستاني کشورهاي توسعه يافته، جايگاه ويژه اي يافته است و به دليل طرفداران بسيار و بازتاب هاي فراوان اقتصادي در جهت بالا بردن مشاغل محلي و افزايش رفاه اقتصادي، به عنوان يک استراتژي رشد و توسعه اقتصادي در دستور کار برنامه هاي توسعه منطقه اي در جهان قرار گرفته است. در اين مقاله، ضمن ارايه روش مکان يابي و شناسايي مناطق مستعد اسکي، با بهره گيري از فنون ساج و عکس هاي ماهواره اي، بر اهميت گردشگري اسکي به عنوان فعاليتي تفريحي- ورزشي تاکيد شده است. اين گردشگري که اغلب در مناطق روستايي و حاشيه شهري، شکل مي گيرد، قشر خاصي از جامعه شهري را مخاطب قرار داده و انتظار مي رود که تحول و توسعه را در مناطق کوهستاني، به همراه داشته باشد. در اين بررسي، استان اردبيل به دليل داشتن مناطق مساعد برفگير و جاذبه هاي طبيعي زمستاني، صرفا براي مطالعه انتخاب شده است که شهرستان هاي اردبيل، نمين، نير و مشکين شهر را شامل مي شود. نتايج اين تحقيق در منطقه مورد مطالعه، گوياي وجود نقاط بالقوه متعدد مناسب براي گردشگري اسکي است.

 نسخه قابل چاپ

الگوهاي گردش جوي نقش مهمي در پيدايش پديده هاي محيطي، بويژه در مناطق معتدله دارند. از اين رو،، شناسايي الگوهاي گردش جوي کنترل کننده آب و هواي ايران و ويژگي هاي آنها بسيار ضروري است. بر اين اساس اين پژوهش با هدف شناسايي و طبقه بندي الگوهاي گردش جوي روزانه بر روي ايران و براي همه روزهاي سال به انجام رسيده است. براي دستيابي به اين مهم، با بهره گيري از روش هاي تحليل مولفه هاي اصلي و خوشه بندي الگوهاي گردش روزانه جو بر روي ايران در مقياس همديد شناسايي شد. به اين منظور، ميانگين روزانه ارتفاع تراز 500 هکتوپاسکال و فشار سطح دريا طي دوره آماري 2006-1950 در تلاقي هاي 5.2 درجه از مجموعه داده هاي بازسازي شده NCEP.NCAR استخراج گرديد. محدوده انتخاب شده که گستره اي از 20 تا 60 درجه عرض شمالي و 20 تا 80 درجه طول شرقي را پوشش مي دهد، شامل 408 ياخته است. با استفاده از آرايه S روش تحليل مولفه هاي اصلي تعداد 408 ياخته مورد مطالعه به نه مولفه اصلي که مجموعا 94 درصد کل واريانس داده ها را توضيح مي دهند، کاهش داده شد. به کمک چرخش وريمکس، نه مولفه انتخاب شده چرخانده شدند تا ساختار و تفسير فيزيکي آنها ساده تر شود. سپس به کمک خوشه بندي چند هسته اي همه روزهاي مورد مطالعه به هيجده گروه دسته بندي و نقشه ترکيبي، هر گروه به عنوان يک الگوي گردش جوي ترسيم و ارايه شد. همچنين توزيع ماهانه و روند تغييرات زماني هر يک از الگوهاي گردش جوي نيز محاسبه گرديد. نتايج اين بررسي، حاکي از وجود اختلاف معني دار در آرايش الگوها، فراواني تيپ هاي هوا و مسير حرکت آنها به سوي ايران است. از اين رو، اين روش را مي توان به عنوان روش کمي و دقيق براي استخراج الگوهاي گردش جوي در نظر گرفت. همچنين از اين الگوها مي توان به عنوان شاخصي براي تحليل ارتباط بين پديده هاي محيطي و الگوهاي همديد استفاده نمود.

 نسخه قابل چاپ

در گزارش عمران ملل متحده پيشنهاد شده است که اندازه گيري توسعه انساني در کشورهاي جهان بر سه عامل اساسي حيات بشري؛ يعني اميد به زندگي، سطح سواد و درآمد سرانه متمرکز شود. زيرا آنها معتقدند: وجود تعداد زيادي عوامل و متغيرها مي تواند به نتيجه گيج کننده اي بينجامد و در نتيجه سياستگذاران را از مسير اصلي منحرف کند. جامعه آماري مورد نظر در اين پژوهش، کشورهاي عضو سازمان کنفرانس اسلامي (56 کشور) هستند که بر اساس اطلاعات آمار رسمي سازمان سيا (CIA)، تجريه و تحليل شدند. روش تحقيق در اين پژوهش، روش کتابخانه اي است و تجزيه و تحليل داده ها با استفاده از مدل کاربردي (HDI) و نرم افزارهاي کامپيوتري GIS) و (SPSS صورت گرفته است. هدف کلي اين تحقيق، ارزيابي ميزان محروميت و برخورداري کشورهاي اسلامي و ارايه يک طبقه بندي و تحليل خوشه اي، و نمايش ميزان فاصله کشورهاي مختلف اسلامي بر روي نقشه و نمودار است. نتايج کلي حاصل شده ار اين تحقيق بدين صورت است که حدود 29 کشور از کشورهاي اسلامي، يا محرومند يا بسيار محروم. علاوه بر آن اختلاف بين محرومترين کشور اسلامي، با توسعه يافته ترين نسبت 24 برابر را نشان مي دهد.

 نسخه قابل چاپ

پديده شهرنشيني پديده اي در حال پيشرفت سريع بوده، تحليل مکان مناسب و نحوه توزيع جغرافيايي فضاي سبز شهري در توسعه و آينده شهر بسيار مهم است. انتخاب مکان مناسب براي پارک ها و فضاهاي سبز شهري - که از موترين عناصر شهري بر تداوم کيفيت زندگي مردم هستند يک فرايند پيچيده است که نه تنها نيازمند توانايي هاي تکنيکي فراواني است، بلکه نيازهاي فضايي کالبدي، اقتصادي، اجتماعي، محيطي و سياسي را نيز مي طلبد. چنين پيچيدگي هايي ناگزير استفاده از ابزارهاي متعدد تصميم گيري، از قبيل سيستم اطلاعات جغرافيايي(GIS) و روش هاي آناليز تصميم گيري چند معياره(MCDA) همچون استفاده از فرآيند تحليل سلسله مراتبي (AHP )، را مي طلبد. شهر بيرجند به عنوان مرکز استان خراسان جنوبي با رشد جمعيتي 13 درصد در سال هاي 82 تا 85 و گسترش بي رويه افقي مواجه شده است. در تحقيق حاضر، تلاش شد مدلي براي ارزيابي مکان مناسب و ممکن براي پارک هاي شهري به کمک ابزار AHP فضايي، براي پشتيباني تصميم گيران و برنامه ريزان شهري ارايه شود. نتايج اين تحقيق با استفاده از مدل مذکور نشان مي دهد که فضاي سبز شهري موجود جوابگوي نيازهاي جمعيتي در آينده نبوده، فضاهاي سبز فعلي از الگو هاي مطلوب کارکردي سلسله مراتبي پيروي نمي کند ومناسبترين مکان هاي احداث فضاي سبز، به ترتيب اولويت در مناطق مصوب تخريب در بافت فرسوده ونيز مزارع وزمين هاي خالي در محدوده مصوب خدمات شهري هستند.

 نسخه قابل چاپ

گرمايش جهاني، باعث احتمال بيشتر رخداد دماهاي حدي مي شود که تاثيرات اجتماعي و زيست- محيطي آنها در مقياس محلي زياد است. بيشتر مطالعات انجام شده در اين زمينه، حاکي از کاهش دماهاي حدي پايين و افزايش دماهاي حدي بالاست. به منظور بررسي اين تغييرات، دماهاي روزانه 27 ايستگاه همديدي (سينوپتيک) کشور با داده هاي همگن و با کيفيت بالا و مشتمل بر دوره آماري سالهاي 1990-1961 (دوره پايه) استفاده گرديد. نمايه هاي حدي دما نيز در پنج دسته، شامل نمايه هاي حدي مبتني بر صدک ها، مطلق، آستانه اي، دوره اي و ساير در دوره 2003-1951 محاسبه گرديد. نتايج به دست آمده، حاکي از آن است که نمايه هاي حدي، چون روزهاي يخبندان (FD)، روزهاي يخي (ID)، روزهاي سرد (TX10P)، شب هاي سرد(TN10P) ، و دامنه تغييرات شبانه روزي دما (DTR) در اغلب نقاط کشور داراي روند منفي است. براي مثال، مي توان به کاهش 8 تا 10 روز در دهه هاي يخبندان در شمال شرق کشور اشاره نمود. همچنين نمايه هايي چون روزهاي تابستاني (SU25)، روزهاي گرم (TX90P) و شب هاي گرم (TX90P) نيز در اغلب نقاط کشور روند افزايشي داشته اند براي مثال، مي توان به افزايش پنج تا هفت روز در دهه گرم شيراز و تهران اشاره نمود. در مورد نمايه هايي چون طول مدت گرما و سرما (WSDI, CSDI) هر سه حالت روند مثبت، روند منفي و بدون روند ديده شده که بدين ترتيب، نمي توان تغييرات مکاني و زماني آن را مانند بقيه نمايه ها تفسير نمود. به طور کلي، روند نمايه ها جدا از موارد استثنايي، همسو با آخرين يافته هاي هيات بين الدول تغيير اقليم و مطالعات جهاني ديگر است.

 نسخه قابل چاپ

بخشي از مجرا و دشت سيلابي رودخانه رازآور با برداشت مصالح شن و ماسه بشدت تغيير يافته است و اکنون ديناميک جريان و رسوب آن با ايجاد کارخانه هاي توليد شن و ماسه به شيوه ديگري رقم مي خورد و نتايج آن نيز به نوع ديگري در ريخت شناسي بستر منعکس مي شود. براي بررسي شيوه تغييرات در ديناميک حمل رسوب و موفولوژي بستر، دبي آب و رسوب در يازده نوبت از سه نقطه پيرامون سه محل توليد شن و ماسه از کف رودخانه رازآور نمونه گيري گرديد. آناليز واريانس و فاکتور آناليز اين داده ها نشان داد که در محل برداشت مصالح، مقدار بار معلق رود بشدت افزايش مي يابد، ولي بتدريج از مقدار غلظت آن کاسته مي شود، تا اين که بعد از تقريبا 600 متري سرچشمه آلودگي رود، دوباره از نظر حمل رسوب به همان حالت سابق خود برمي گردد. از اين رو، نيمکت هاي شني و گسترش مجرا در فاصله کمتر از 600 متري کارخانه ها با سرعت بيشتري انجام مي گيرد.

 نسخه قابل چاپ

در 25 تا 30 آذر 1384 آتش سوزي گسترده اي در سطح 155 هکتار از جنگل هاي گيلان و مازندران رخ داد. براي مطالعه اين آتش سوزي هاي کم سابقه، داده هاي فراوان، وسعت و زمان آتش سوزي و همين طور داده هاي هواشناسي براي دوره مطالعاتي اخذ و با استفاده از روش فرانسيلا و تحليل سينوپتيک- ديناميک شرايط جوي دوره، نتايجي بدين شرح حاصل شد. کاهش رطوبت نسبي (به حدود 20%) و افزايش دما (در حدود 25 درجه سلسيوس) در منطقه مورد مطالعه و وجود شرايط بارش و اشباع (رطوبت نسبي 100%) در سمت رو به باد دامنه جنوبي البرز طي روز هاي مورد بررسي، رخداد پديده گرمباد به عنوان عامل اصلي آتش سوزي را محتمل مي سازد. ضريبk به دست آمده (بيش از 3.0) از روش فرانسيلا نيز خطر بالاي آتش سوزي طي اين روز ها را نشان مي دهد. شرايط سينوپتيکي همراه با رخداد گرمباد در تراز هاي بالايي قرار گرفتن يک پشته با امتداد محور شمال- جنوب يا شمالغرب جنوبشرق بر روي نيمه غربي و مناطق شمال غربي ايران است؛ به طوري که قسمت عقب محور (صعودي) پشته در جنوب و غرب البرز قرار گرفته و قسمت جلو (نزولي) آن بر روي شمال ايران قرار مي گيرد. اين الگو امکان عبور جريان ها غربي از رشته کوه و شکل گيري گرمباد را تسهيل نموده است. در سطح زمين نيز طي اين روزها زبانه پرفشاري با خط هم فشار 1020 ميلي بار از سمت مرکز پرفشاري که سلول مرکزي آن با 1050 هکتوپاسکال فشار در غرب چين بسته شده، تا مناطق مرکزي کشور کشيده شده است. بررسي مولفه هاي مداري و نصف النهاري باد نيز نشان دهنده براي حرکت جنوبغربي باد از سطح زمين تا ترازهاي بالايي جو است. علي رغم اشاره برخي کارهاي تحقيقي که قبلا به انجام رسيده اند و پديده گرمباد منطقه خزري را منتسب به انتقال هوا از جنوب به شمال کوه هاي البرز توسط پرفشار برودتي موسوم به پرفشار سيبري دانسته اند، در اين مقاله نقش موثري براي پرفشار مذکور در بروز و توسعه پديده گرمباد مشاهده نشد.

 نسخه قابل چاپ

حاشيه نشيني به عنوان عدم تعادل فضايي توزيع جمعيت، مشکلات متعددي را براي کشور به وجود آورده است. اين پديده در بعضي از جوامع، معلول کشش طبيعي قطب هاي صنعتي، شغلي، رفاهي و اداري است و در بعضي ديگر از جوامع، بيکاري و فقر عامل آن است. اين شرايط در ايران و به خصوص در استان هاي کويري به علت واقع شدن در کمربند خشک، شرايط بحراني تري به خود گرفته است. همين روند، مهاجرت هاي وسيعي را در پي داشته است. اين مهاجرت ها باعث ايجاد اشتغال کاذب و ناهنجاري هايي در شهرهاي مقصد شده است. مقاله حاضر از طريق پيمايش ميداني، با استفاده از داده هاي نمونه اي مربوط به 500 خانوار و با تحقيقي ترکيبي، نسبت به تجزيه و تحليل پيامدهاي حاصل از اين روند در محله کارگران در شهر بيرجند، اقدام کرده است. نتايج به دست آمده نشان مي دهد که مهاجرت هاي روستا- شهري، ضعف توان مالي ساکنان ناحيه به همراه ناتواني مسوولان در ساماندهي اين وضعيت، باعث پيدايش شکل گيري حاشيه مورد بررسي و بروز ناهنجاري هاي متعدد شده است؛ به طوري که بسياري از اين خانواده ها از فقر و محروميت رنج مي برند. اغلب آنها فاقد امکانات بهداشتي، تفريحي و ... هستند. در واقع، حاشيه مورد نظر سبب نا امن شدن شهر بيرجند شده است و اگر اين معضل ساماندهي نگردد، بحران هاي غير قابل حلي را باعث خواهد شد.

 نسخه قابل چاپ

حوضه آبخيز مرگ با وسعت 150.1466 کيلومتر مربع در استان کرمانشاه واقع در غرب ايران قرار گرفته است. اين حوضه يکي از سرشاخه هاي رودخانه کرخه است. استفاده بي رويه و عدم مديريت صحيح بهره برداري از منابع آب زيرزميني اين حوضه، وضعيت آبخوان آن را دستخوش تحولات نامطلوبي نموده است؛ به طوري که هر ساله شاهد افت فزاينده سطح آب زيرزميني منطقه هستيم. در اين مطالعه که با هدف تعيين مکان مناسب براي تغذيه مصنوعي آبخوان حوضه آبخيز مرگ صورت گرفته است، ابتدا با استفاده از اطلاعات 46 پيزومترحفر شده در حوضه و داده هاي ثبت شده 9 سال آماري از 76-1375 الي 85-1384، اقدام به ترسيم نيمرخ هاي طولي و عرضي سطح آب زيرزميني شده است. با توجه به نيمرخ هاي رسم شده مناطق بحراني حوضه از نظر افت سطح آب زيرزميني شناسايي گرديدند. سپس تعداد پانزده لايه اطلاعاتي شامل شيب، کاربري اراضي، ژئومرفولوژي، ضخامت آبرفت، ليتولوژي، خاک، افت سطح آب، ضريب انتقال، سطح جمع کننده، هيپسومتري، شبکه آبراهه، گسل، قنات، سطوح همدما و همبارش تهيه شد. لايه هاي تهيه شده در قالب سه مدل رياضي Boolean، Multi-Class-Maps و AHP و با توجه به دو روش متداول تغذيه مصنوعي (سطحي و تزريقي) به صورت جداگانه وزن دهي و تلفيق شدند. نقشه هاي نهايي حاصل از تلفيق لايه هاي اطلاعاتي در مدل Boolean با دو کلاس مناسب و نامناسب و در مدل هاي Multi-Class-Maps و AHP با پنج کلاس بسيار مناسب تا بسيار نامناسب، گوياي شرايط مناسب تغذيه در بخش هاي انتهايي حوضه دارد. به منظور ارزيابي مدل هاي مورد استفاده ، سه لايه اطلاعاتي شيب، ژئومرفولوژي و ليتولوژي به عنوان عرصه کنترل در نظر گرفته شد؛ به گونه اي که واحدهاي با بالاترين امتياز در هر روش انتخاب و ارزش آن با نتايج حاصل از سه روش مقايسه گرديد. نتيجه به دست آمده نشان داد که مدل AHP با داشتن بيشترين درصد همپوشاني و کمترين مساحت، بهترين مدل مکان يابي از ميان مدل هاي آزمايش شده براي منطقه مورد نظر است. پس از آن مدل Multi-Class-Maps و در رتبه آخر مدل Boolean قرار دارند. متوسط ميزان همپوشاني در اين روش ها براي دو روش تغذيه سطحي و تزريقي به ترتيب 97.8، 97، 93.7، 95، 78.6، و 84.6 بوده است.

 نسخه قابل چاپ

اقتصاد جهاني بشدت در حال وابسته شدن به گاز طبيعي است و اين منبع انرژي همچنان پيشروترين جزء تشکيل دهنده انرژي مصرفي اوليه جهان طي دهه هاي آتي خواهد بود. بنابراين، کنترل بر منابع انرژي گازي و راه هاي ترانزيت آن اکنون به يکي از ابزارهاي قدرت تبديل شده است. بر اين اساس، کشورهاي دارنده و توليد کننده اين محصول مي توانند از اين ابزار اقتصادي براي رسيدن به اهداف سياسي و همچنين، کسب وجهه در عرصه بين المللي استفاده نمايند. بنابراين، ايجاد سازماني با حضور کشورهاي صادر کننده گاز به منظور تعيين اهداف و راه کارهاي مفيد و منطقي براي به حداکثر رساندن منافعشان، امري ضروري و اجتناب ناپذير به نظر مي رسد. از اين رو، بررسي اهداف مجمع کشورهاي صادر کننده گاز و شناسايي تحولات ژئوپليتيک و ژئواکونومي ناشي از شکل گيري اوپک گازي در سطوح منطقه اي و جهاني و تاثير آن بر سياست و اقتصاد کشورهاي توليدکننده و مصرف کننده و نيز نقش آن در روند توزيع قدرت جهاني، هم براي کشورهاي عرضه کننده و هم براي دولت هاي عمده مصرف کننده، بسيار مهم و حياتي است.

 نسخه قابل چاپ

شهر مشهد تا سال 1390 داراي جمعيتي حدود 3 ميليون نفر و نياز آبي سالانه حدود 300 ميليون متر مکعب خواهد بود. با توجه به نقش منابع آب زيرزميني در استخراج آب و تامين آب آشاميدني شهرها، استفاده از چاه هاي آب داخل محدوده شهر امري اجتناب ناپذير است. بنابراين، براي حفاظت از منابع آب زيرزميني و در نتيجه حفظ چاه هاي آب آشاميدني از خطر آلوده شدن، برنامه ريزي مديريت جامع کيفيت منابع آب امري ضروري است. يکي از اهرم هاي مهم در اين برنامه ريزي، تعيين و رعايت حريم چاه هاي آب آشاميدني است. حريم بهداشتي يک چاه، محدوده اي است که در اطراف آن، اگر ذره اي آلودگي قرار گيرد، حداقل طي مدت پنجاه روز به چاه برسد، تا ميکروارگانيسم ها در مسير حرکت به طرف چاه در اين مدت از بين رفته، خطري براي آلودگي آب به وجود نياورند. بنابراين؛ براي آنکه چاه آب آشاميدني فاقد آلودگي ميکروبي باشد، بايد فاصله مناسبي را بين منبع آلودگي و آن چاه در نظر گرفت. از آنجايي که تعداد قابل توجهي از چاه هاي آب آشاميدني مشهد در داخل محدوده شهر قرار گرفته اند، که در اطراف آنها منابع آلوده کننده بيولوژيک وجود دارد، بنابراين، تعيين و محاسبه بهينه و دقيق حريم چاه ها بايد بر اساس مباني علمي انجام پذيرد، زيرا محاسبه و اعمال حريم کوچک تر، خطر آلودگي آب چاه را بالا برده، حريم بزرگتر، به لحاظ در برگرفتن زمين هاي محدوده اطراف حريم، اتلاف سرمايه را به دنبال خواهد داشت. در اين تحقيق، براي محاسبه حريم بهداشتي 174 حلقه چاه آب آشاميدني شهر مشهد از مدل رياضي انتقال ميکروارگانيسم ها که از جمله روش هاي محاسباتي _ عددي در تعيين حريم بيولوژيک چاه محسوب مي شود، استفاده شده است. پس از تعيين ضرايب هيدروديناميک آبخوان براي هر يک از 174 حلقه چاه مذکور، خطوط همزمان رسيدن آلودگي به چاه بهره برداري با استفاده از مدل کينزل بک تعيين و رسم گرديد. سپس، سطح شهر مشهد به لحاظ حريم بهداشتي چاه هاي آب آشاميدني پهنه بندي شده است. نتايج اين بررسي، حاکي از آن است که چاه هاي آشاميدني شهر مشهد به دليل تفاوت در خصوصيات آبخوان در مناطق مختلف شهر داراي حريم هاي متفاوتي بوده که بين 270 تا350 متر متغير است. به طوري که در مناطق مرکزي شهر (اطراف حرم به سمت ميدان شهدا و راه آهن)، حريم بهداشتي چاه هاي آب 270 تا 290 متر بوده و به سمت شمال غربي شهر مشهد، اين حريم افزايش يافته و بين 320 تا 350 متر است. بنابراين، دامنه اين حريم از غرب و شمال غربي به سمت شرق مشهد به طور نسبي کاهش مي يابد.

 نسخه قابل چاپ

جهت تبيين جغرافياي تاريخي موکريان در چهار سده اخير، محدوده و شرايط جغرافيايي کردستان موکري بر اساس منابع بازسازي و ديدگاه ها در مورد وجه تسميه موکريان بيان شده است. بر اساس منابع و مآخذ، موقعيت، جايگاه و وسعت موکريان بررسي شده و براي درک بهتر، جايگاه آن بر روي نقشه هاي کنوني مشخص شده است.
در مقوله جغرافياي طبيعي، به خصوصيات کلي ناهمواري ها و آب ها در طول دوره مطالعه در غالب منابع اشاره و براي مقايسه، ويژگي هاي جغرافياي طبيعي کنوني منطقه نيز بررسي شده است. در مبحث جغرافياي انساني نيز در دوره مورد مطالعه به اختصار برخي خصوصيات جغرافياي انساني منطقه مطالعه شده است. در تحليل مباحث، علاوه بر موقعيت جغرافيايي، بسط و قبض سرزمين موکريان در دوره حاکميت هاي مختلف در چهار سده اخير نيز مطالعه شده است. نتايج حاکي از تغييرات وسعت و حيطه جغرافيايي و بسط و قبض سرزمين موکريان در ارتباط با قدرتمندي و فروپاشي حاکميت هاست.

 نسخه قابل چاپ

نسبت بارش يک روزه به بارش سالانه، معياري براي شناسايي شدت بارش هاي روزانه است. بالا بودن اين نسبت بيانگر آن است که احتمال دارد تمام و يا بيشتر بارش سالانه در مدت فقط چند روز اتفاق افتد؛ به عبارت ديگر، بالا بودن اين نسبت، نشان مي دهد که بيشتر بارندگي ها اکثرا شديد و رگباري هستند و بر عکس پايين بودن اين نسبت حاکي از وقوع بارندگي هاي ملايم و فراواني بيشتر روزهاي باراني است. در اين تحقيق، داده هاي بالاترين بارش روزانه 46 ايستگاه سينوپتيک ايران طي سال هاي 1976 تا 2005، با هدف بررسي نسبت حداکثر بارش هاي روزانه به بارش هاي سالانه از سازمان هواشناسي کشور دريافت شد. ابتدا از روش هاي آماري شامل آزمون هاي همبستگي، رگرسيون دومتغيره و چندگانه، آناليز واريانس و آزمون ناپارامتري فريدمن استفاده شد تا تاثير عوامل مستقل ارتفاع، عرض و طول جغرافيايي بر اين نسبت و همچنين داري تغييرات نسبت حداکثر بارش هاي روزانه به بارش هاي سالانه درطول دوره آماري بررسي شود. سپس براي بررسي مشاهداتي از نمودارها و نقشه ها استفاده شد. در نهايت، با روش خوشه بندي وارد، پهنه بندي اقليمي ايستگاه هاي مورد مطالعه از نظر نسبت بارش ارايه شد. در بررسي تاثير عرض جغرافيايي بر نسبت حداکثر بارش هاي روزانه به بارش هاي سالانه ايران، نتايج نشان داد که با کاهش عرض جغرافيايي از شمال به جنوب کشور ميزان اين نسبت افزايش مي يابد. بررسي تغييرات نسبت حداکثر بارش هاي روزانه به بارش هاي سالانه در طول دوره آماري در هر يک از ايستگاه ها نشان داد که اين تغييرات تنها در ايستگاه سنندج معني دار است. تغييرات اين نسبت در گستره ايران نشان داد که دهه اول با دهه دوم تفاوت معني داري ندارد؛ اما تغييرات دهه سوم نسبت به دهه اول به صورت معني دار افزايش پيدا کرده است. همچنين نتايج نشان داد بين حداکثر بارش روزانه ايستگاه ها و بارش سالانه آنها رابطه معني داري وجود دارد؛ يعني با افزايش بارش سالانه ميزان حداکثر بارش روزانه ايستگاه ها افزايش مي يابد. در نهايت، پهنه بندي اقليمي ايستگاه ها وجود پنج طبقه اقليمي را از نظر نسبت حداکثر بارش هاي روزانه به بارش هاي سالانه در کشور نشان مي دهد.

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

سيل هر ساله در حوضه قرنقوچاي (با مختصات جغرافيايي از 36^o/58p تا 37^o/44p عرض شمالي و از 46^o/27p تا 47^o/42p طول شرقي واقع در شمال غرب ايران)، عمده ترين منبع درآمد ساکنان روستاهاي حوضه؛ يعني اراضي کشاورزي و باغي را تهديد و يا تخريب مي نمايد. در اين حوضه به منظور کاهش خسارات ناشي از سيل، سدهاي متعددي در بخش هاي مختلف آن احداث شده است و سدهاي ديگري نيز در حال احداث و يا در دستور کار احداث قرار دارند. با افزايش تعداد سدها، احتمال کشيده شدن آنها به خطوط ضعف تکتونيکي بيشتر شده و با افزايش ارتفاع سدها، بر ميزان خطرپذيري بخش هاي پايين دست آنها، به هنگام رها شدن ناگهاني آب ناشي از شکست سدها در اثر وقوع زمين لرزه ها افزوده شد. بررسي آسيب پذيري سدها و محدوده هاي پايين دست به هنگام وقوع زمين لرزه ها، و شناسايي محدوده هاي آسيب پذير محدوده هاي نزديک به سدها (چه به طور مستقيم و غير مستقيم) از نظر اتخاذ تدابير مناسب، از اهميت ويژه هاي برخوردار است.
با توجه به اين اهميت، در اين مقاله سعي شده است با استفاده از روش هاي تحليلي و توصيفي، و با بهره گيري از نرم افزار Arc/view نقش مستقين و غير مستقيم زمين لرزه ها و به طور کلي نقش فعاليت هاي تکتونيکي تهديد کننده سدها و همچنين پيامدهاي ناشي از آن در حوضه قرنقو، بررسي شود. نتايج اين بررسي ها نشان مي دهد که بعضي از سدهاي حوضه که در نزديکي خطوط گسل هاي فعال قرار گرفته اند، بسيار آسيب پذير هستند و روستاهاي واقع در پايين دست چنين سدهايي در معرض تهديد جدي تخليه ناگهاني آب چنين سدهايي قرار دارند. افزايش ميزان رسوب آب هاي جاري در اثر وقوع لغزش هاي ناشي از زمين لرزه ها که در نهايت در پشت سدها انباشته مي شوند و عمر مفيد سدها را کاهش مي دهد، از ديگر معضلات احداث سدها در مسير رودهايي است که در بالادست آنها و در کنار خطوط ضعف تکتونيکي، لغزش هاي متعددي رخ مي دهد.

 نسخه قابل چاپ