بانک مقالات علوم اجتماعی

 نسخه قابل چاپ

در سالهاي اخير شاهد ورود واژه سرمايه اجتماعي در گفتمان ها و اسناد علمي در قلمروهاي جامعه شناسي، علوم اجتماعي، اقتصاد و اخيرا نيز علوم سياسي بوده ايم. توجيه اين تمرکز بر مقوله سرمايه اجتماعي مبتني  بر نقشي است که سرمايه اجتماعي در توليد و افزايش سرمايه هاي انساني، اقتصادي و محيطي ايفا مي کند. سرمايه اجتماعي به عنوان عاملي براي موفقيت در برنامه هاي رفاه اجتماعي از سلامت اجتماعي مورد بحث قرار مي گيرد و به همين دليل نيز امروزه در بررسي و تدوين شاخص هاي اجتماعي و توسعه توسط سازمانهاي معتبر جهاني جايگاه خاصي را به خود اختصاص داده است.

اين مقاله که بر اساس مطالعه اي گسترده بر روي روز آمدترين و معتبرترين منابع مرتبط با موضوع سرمايه اجتماعي تهيه شده است، با تعريف سرمايه اجتماعي و ابعاد مختلف آن آغاز مي شود، به مفاهيم مشترک در تعاريف متفاوت سرمايه اجتماعي مي پردازد بحث را با اشاره اي به تفاوت سرمايه اجتماعي و سرمايه انساني پيش مي برد و آنگاه به طرح چارچوب نظري بحث سرمايه اجتماعي مي پردازد و در پايان، رابطه سرمايه اجتماعي و مشکلات اجتماعي را با تاکيد بر عامل اعتماد مورد بحث قرار مي دهد.

 نسخه قابل چاپ

توسعه و رشد سريع اقتصادي  در زمينه هاي اجتماعي سه نتيجه عمده را بر جاي مي گذارد که عبارتند از: افزايش درآمد سرانه، تسريع روند حرکت به سمت خانوار هسته اي و افزايش ميزان نسبي جمعيت مدرن و توسعه يافته در بخش اقتصادي، اما اين رشد و توسعه با ايجاد سيستم اجتماعي مناسب با آن همراه نشده است ...

 نسخه قابل چاپ

علي رغم اين واقعيت که کم توانهاي ذهني نيز به همان نوع و طيف اختلالات عاطفي دچار مي شوند که افراد عادي، به ندرت براي آنها خدمات مشاوره و روان درماني به عنوان اولين انتخاب منظور مي شود، به جدي که عده اي از متخصصان بهداشت رواني اظهار کرده اند که کم توان هاي ذهني با اختلالات رواني، از خدمات بهداشت رواني، کمترين بهره عايدشان مي شود. همچنين، بسياري از آنهايي که با کم توانهاي ذهني  کار مي کنند به کرات مقاومت هايي به شکل ترديد، اکراه و مخالفت مستقيم مراکز بهداشت رواني و متخصصان خصوصي را در مواجهه با کم توانهاي ذهني گزارش کرده اند. هدف اين مقاله جلب توجه دست اندرکاران نظام مشاوره و روان درماني به اين موضوع است که براي برخورد با مشکلات عاطفي اين قبيل افراد، بايد از مشاوره و روان درماني به عنوان اولين انتخاب استفاده کنند و در ميان متخصصان تمايل بيشتري براي ارايه اين قبيل خدمات به وجود آيد. براي اين  منظور ابتدا از ويژگي هاي ثمر بخش مشاوره و روان درماني و نيز از عناصر موثر در دخالت هاي درماني مفيد بحث مي شود و در انتها ضمن جمع بندي مطالب، پيشنهاداتي ارايه مي گردد ...

 نسخه قابل چاپ

در مطالعات جمعيتي معمولا ارقام بيکاري را با آمارهاي رسمي مختلفي در زمينه هاي رنجوروارگي و مرگ و مير مقايسه مي کنند. تفسير آمارها نيز اغلب با تاخير معيني صورت مي گيرد، چون آثار بيکاري بر بسياري از بيماريها انتظار مي رود که فقط پس از چند سال قابل مشاهده باشند. اين مطالعات بر روابط ميان بيکاري ومرگ و مير (به طور کلي)، بيماريهاي قلبي- عروقي، درمان در بيمارستانهاي روانپزشکي، خودکشي، و قتل متمرکز بوده اند.

ميان بيکاري و شمار افرادي هم که براي نخستين بار به خاطر مشکلات رواني خود به جست و جوي کمک برمي خيزند، رابطه اي پيدا شده است. در بريتانيا نشان داده شده که با افزايش ميزان بيکاري بر تعداد بستري شدگان بيمارستانهاي روانپزشکي افزوده مي شود. اين افزايش بويژه در مورد کساني بارز بوده که پيشتر نيز به خاطر مشکلات رواني خودتحت درمان بوده اند. از سوي ديگر در ميان کساني که به مدت بيش از 6 ما بيکار بوده اند، ميزان بستري کمتر بوده است.

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

سازمان مديريت و برنامه ريزي کشور گزارشي تحت عنوان «نظام هدفمند يارانه ها» بر اساس تکليف در تبصره 5 قانون بودجه سال 1380 کل کشور تنظيم و در تاريخ 16/4/1380 از طريق رياست سازمان، دراختيار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي قرار داد. در اواخر تيرماه، اين گزارش به دانشکده علوم بهزيستي و توانبخشي رسيد و به توصيه رياست دانشگاه، براي بحث و بررسي و نقد بازتاب به آن بلافاصله جلسه کارشناسي و پژوهشي با حضور رياست دانشگاه و رياست سازمان بهزيستي و نماينده دفتر رياست جمهوري تشکيل شد. در ماه مرداد و نيمه اول شهريور سال 1380 کارشناسان عضو هيات پژوهشي و علمي مرکز مطالعات و تحقيقات رفاه اجتماعي و کارشناسان مدعو روي اين طرح کار کردند و نتايج بررسي خود را طي جلساتي به بحث و بررسي گذاشتند. در انتها، گزارش زير به عنوان بررسي نقد گزارش "نظام هدفمند يارانه ها " تهيه و در اختيار فصلنامه قرار گرفت.

نظر همکاران پژوهشگر ما اين بود که در اين گزارش نارسائي ها و اشتباههاي آماري، تحليلي و نظري فراوان وجود دارد، به نحوي که کار استنباط و نتيجه گيري آن را کاملا مختل کرده است به اين ترتيب، اين گروه وظيفه خود دانست که بخشي از نتايج بررسي خود را به صورت اظهار نظرهاي موجز و روشن از طريق چاپ در اين فصلنامه در اختيار پژوهشگران و کارشناسان دانشگاهي، و آزاد و دولتي قرار دهند.

 نسخه قابل چاپ

ميزگرد و بحث با حضور آقايان دکتر مهدي تقوي، دکتر يداله دادگر، آقاي محمد مالجو ودکتر فريبرز رئيس دانا (به عنوان دبير جلسه) ...

 نسخه قابل چاپ

"رفاه اجتماعي" را مي توان آن روي سکه "مشکل اجتماعي" دانست. در اين مقاله با مرور بر چهار منبع، تعريفي از مشکل اجتماعي ارائه شده: وضعيتي که به اعتقاد بسياري از افراد جامعه (نه الزاما اکثر آنها) کيفيت زندگي يا مهمترين ارزشهاي آنها را خدشه دار مي کند، علل يا عواقب اجتماعي دارد، و براي حل آنها بايد به اصلاح سياستهاي اجتماعي پرداخت. بر اساس اين تعريف فقر، نابرابري، انحرافات اجتماعي و مشکلات نهادهاي اجتماعي (توليد، اداري، بهداشت، بهداشت روان، آموزش و خانواده ها) فهرست نوعي مشکلات اجتماعي را تشکيل مي دهند. هر يک از نظريه هاي کارکرد گرا، تعارض گرا، و تعامل گرا مشکلات اجتماعي را به گونه اي توضيح مي دهند و بر اساس آن توضيح، راه حلي پيشنهاد مي کنند.

کارکردگرايان منشا مشکلات اجتماعي را در گسست رابطه هنجار و رفتار مي بينند. ولي به اعتقاد تعارض گرايان توزيع غير عادلانه قدرت، ثروت، منزلت، و اطلاعات در جامعه سبب بروز مشکلات اجتماعي مي شود. بر اساس اين دو که نظريه هاي کلان محسوب مي شوند، نمي توان تفاوتهاي فردي را در شرايط مشابه اجتماعي توضيح داد و اين کاري است که تعامل گرايان مي کنند: به اعتقاد آنها فرايندهاي معنايي و تفسيري نظير برچسب زني و پيوند افتراقي است که فرد را به انحراف مي کشاند.

 نسخه قابل چاپ

در اين مقاله، به موضوع گسترش خدمات اجتماعي در ژاپن به مثابه مفهوم وسيع رفاه شرقي پرداخته مي شود. کانون توجه در اين جا نقش هاي مثبت و منفي است که شيوه غربي در بنيان و ارايه خدمات اجتماعي فردي در ژاپن گذارده است، نه فقط در شکل مشاوران خارجي در دوره ميجي (Meiji) و نيز بعد از جنگ، بلکه همچنين به طور استعاري، به عنوان يک «مدل» براي سياست گذاران اجتماعي ژاپني، خواه براي تقليد کردن يا اجتناب کردن. اين مدل به ويژه بر پايه نظام مامورين داوطلب رفاه به نام مينسيين سيدو (Minseiiin Seido) و اينکه چگونه نقش آنها به طور گسترده در سايه ايده هايي که رفاه اجتماعي در ژاپن گسترش يافته و بايد در آينده در مقايسه با جوامع غربي توسعه يابد، به طور وسيع مورد تفسير واقع شده است. اهميت اين مباحث وراي مبحث رفاه مطرح شده و ايده هاي اساسي درباره نقش و ماهيت «فرد»، «خانواده» و «جامعه» بررسي مي شوند، به همان اندازه مفاهيمي چون «وظايف شهري»، «حقوق» و «شهروندي» مورد توجه قرار مي گيرند و اينکه چطور اين مفاهيم در ژاپن و آمريکاي شمالي و جوامع اروپاي غربي تفاوت دارند، به ايده هاي اجتماعي خيلي متفاوت درباره «رفاه» منجر مي شوند.

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

کتاب جهاني سازي و دولت رفاه که پروفسور رامش ميشرا نوشته و فصل دوم آن ترجمه و در اين جا چاپ شده است اساسا به بررسي تاثير جهاني سازي از حيث سياستها و استانداردهاي اجتماعي در کشورهاي پيشرفته صنعتي مي پردازد. (اين کتاب در واقع بايد در اين حيطه يک نقد بي طرفانه تلقي شود). رامش ميشرا استاد مدعو در دانشگاه يورک کانادا است که به اعتقاد شمار زيادي از متخصصان و اقتصاددانان چهره اصلي و صاحب اعتبار در رشته سياست هاي اجتماعي به شمار مي آيد. بحث کتاب او اين است که بازشدن اقتصاد استقلال سياستگذاري دولت هاي ملي را در راستاي اشتغال کامل و رشد اقتصادي خدشه دار کرده است. هم چنين فشارهاي ناشي از جهاني شدن به طور مشخص بازار کار و پرداخت هاي اجتماعي و حمايت هاي اجتماعي را خراب کرده و در نتيجه نوک پيکان شاخص در اين مورد وضع شديد سراشيبي را نشان مي دهد. هم چنين جهاني شدن خط مقدم دفاع در برابر فقر و وابستگي را که در دولتهاي رفاه کينزي وجود داشت ويران کرده است.

تجربه ها بنا به مطالعات تطبيقي که در کتاب پرفسور ميشرا آمده است بر اين امر دلالت دارند که در قاره اروپاي و ژاپن، نابرابري درآمد کمتر از کشورهاي انگلوساکسن افزايش يافته است. با اين وصف سياست و ايدئولوژي نوليبرال خطر سلطه فراگير دارد.

فصل دوم کتاب به مسائل اشتغال و بازار کار در اقتصاد رو به جهاني شدن اشاره دارد. اين فصل با دقت نشان مي دهد که حمله نوليبرال به دولت رفاه کينزي، که به دنبال اقتصاد بازار جهاني شروع شد، موجب شده است که سياستهاي دفاعي عليه ناامني اقتصادي و فقر تضعيف شود. در اقتصادهاي جهاني شده خيلي مشکل بتوان انتظار داشت که شرکت هايي که جانشين دولت ها مي شوند در شرايطي باشند که مسئوليت رفاه کارکنان را بر عهده بگيريد. اين فصل کتاب بازار کار حرکت کند و حرکت کرده باشد. به هر حال هر چه بخشهاي مولد اقتصاد، غير اجتماعي يعني کالايي شوند، نياز به هزينه هاي جبراني براي سياستهاي اجتماعي که امنيت و زندگي عمومي مدني را فراهم مي آورند، بيشتر خواهد شد.

در اين فصل، تحولات اشتغال، بازار کار و توزيع درآمد در کشورهاي صنعتي غرب از اواخر دهه 1970 بررسي مي شود. فصل را با نگاهي به انگاره اشتغال کامل و اهميت آن براي اقتصادهاي رفاه بعد از جنگ دوم جهاني آغاز مي کنيم. سپس به افول اشتغال کامل و افزايش بيکاري و برخي درمانهاي عمده پيشنهادي به وسيله مقامات رسمي براي حل اين مشکل مي پردازيم. آنگاه، تغييرات بازار کار و اثرات آن بر مزدها، توزيع درآمد و مزاياي شغلي را تحليل کرده و نتايج جهاني شدن و تغيير تکنولوژي را در رابطه با تحولات بالا مورد بررسي قرار خواهيم داد.

 نسخه قابل چاپ

مقاله حاضر به تحليل تاريخي علل شکوفايي علوم طبيعي در ايران پس از اسلام مي پردازد و با بررسي و نقد تبيين هاي صورت گرفته در مورد خيزش علمي قرون سوم تا پنجم هجري در ايران، تلاش مي کند تبييني قانع کننده از اين رخداد تاريخي ارايه دهد. روش تحقيق به کار گرفته شده، با استفاده از «روايت علّي» و امکان عيني و عليت کافي ماکس وبر است که به منظور آزمون روايت علي ارايه شده و در مقاله حاضر مورد استفاده قرار گرفته است. مبتني بر تحليل صورت گرفته، شعارهاي تساوي گرايانه اسلامي موجب حذف سيستم شبه کاستي دوره ساساني و سرنگوني دولت قبيله اي اموي شد. به دنبال آن با نفوذ اشراف ايراني به دربار عباسي و انتقال فرهنگ و ارزش هاي علم پروري از ايران عصر ساساني به دولت، در بستر ثبات سياسي و مکنت مالي حکومت عباسي موجب شکوفايي علوم طبيعي در ايران و جهان اسلام گرديد. اين شکوفايي با شکل گيري حکومت هاي نيمه مستقل قرون سوم و چهارم هجري در ايران به اين دولت ها منتقل شد و رشد علمي اين قرون را رقم زد.

 نسخه قابل چاپ

بزهکاري نوجوانان از مسايل مهم در حوزه علوم اجتماعي محسوب مي شود. همچنين، فعاليت هاي اوقات فراغت نوجوانان نيز از موضوعات مهمي هستند که متخصصين علوم اجتماعي و انساني آنان را مورد مطالعه قرار مي دهند. مطالعه حاضر به بررسي رابطه فعاليت هاي اوقات فراغت و بزهکاري در بين يک نمونه تصادفي شامل 610 نفر دانش آموز دختر و پسر دبيرستان هاي شهر شيراز پرداخته است. پرسش نامه تحقيق حاضر از شامل از دو مجموعه سوالات در خصوص ميزان گذران اوقات فراغت و فعاليت هاي بزهکارانه بوده است. پايايي گويه هاي گذران اوقات فراغت برابر با 0.83 و پايايي گويه هاي بزهکاري برابر با 0.88 بوده است. نتايج نشان داده است که بين فعاليت هاي اوقات فراغتي سازمان يافته و رفتارهاي بزهکارانه رابطه منفي وجود دارد اما بين فعاليت هاي فراغتي سازمان نيافته و بزهکاري رابطه معنا دار مثبتي وجود دارد. همچنين نتايج حاصل از مدل رگرسيوني با چهار متغير وقت تلف کردن، جنسيت، جامعه پذيري بدون نظارت و اوقات فراغت سازمان يافته بر روي هم %23 تغييرات متغير بزهکاري را تبيين کرده است.

 نسخه قابل چاپ

دانش آموزان نسبت به مواد درسي نگرش هايي دارند که بررسي و سنجش آن ها مورد توجه محققان بوده است. يکي از ارکان اساسي و مهم برنامه ريزي درسي درحوزه مطالعات اجتماعي مربوط به سنجش نگرش فراگيران درس مطالعات اجتماعي است. مسوولان آموزشي به روشني، دقت و با تکيه بر داده هاي واقعي مي توانند به برنامه ريزي درسي درست و معتبر در زمينه مطالعات اجتماعي نايل آيند. مقاله حاضر با اهداف ذيل انجام شد: سنجش نگرش دانش آموزان دختر و پسر دبيرستان هاي شهر اصفهان نسبت به درس مطالعات اجتماعي، ميزان نگرش فراگيران برحسب جنسيت، ميزان اضطراب امتحان درس مطالعات اجتماعي و بررسي ارتباط بين نگرش مورد نظر با اضطراب امتحان درس مطالعات اجتماعي. ابزار تحقيق شامل دو پرسش نامه در زمينه نگرش به درس مطالعات اجتماعي (آيکن،  1987:2005) و اضطراب امتحان درس مطالعات اجتماعي (ابوالقاسمي و همکاران، 1375) بود که پرسش نامه اول در بردارنده چهار پاره مقياس احساس لذتمندي، انگيزش به يادگيري، اهميت داشتن و احساس ترس و نگراني به درس مطالعات اجتماعي مي باشد. داده هاي پژوهش از بين 300 دانش آموز دختر و پسر دبيرستان هاي دو ناحيه آموزش و پرورش شهر اصفهان جمع آوري شد. پژوهش نشان داد که ابزار تحقيق از پايايي و روايي مطلوب برخوردار بود و علاوه بر آن نتايج توصيفي نشان داد که دانش آموزان از ميزان متوسط نگرش به درس مطالعات اجتماعي و هم چنين اضطراب امتحان درس مطالعات اجتماعي برخوردارند. آزمون فرضيات مبين آن بود که تفاوت معناداري در نگرش به درس و همچنين اضطراب امتحان درس مطالعات اجتماعي بين دانش آموزان دختر و پسر وجود نداشته و علاوه بر آن روابط معناداري بين نگرش به درس و اضطراب امتحان درس مطالعات اجتماعي وجود داشته است. چهار مولفه نگرش به درس مطالعات اجتماعي روابط معناداري با اضطراب امتحان درس مطالعات اجتماعي از خود نشان داده اند.

 نسخه قابل چاپ