پرسید : یکتا پرست کیست؟
الصاحب بن عباد ( 326 - 385 ): « ابوالقاسم اسماعیل ابن ابوالحسن عبّاد ابن عباس ابن عبّاد ابن احمد ابن ادریس » ملقب به « کافی الکفاة » و « صاحب » وزیر مشهور و مقتدر « موید الدوله » و برادرش « فخر الدوله » از پادشاهان آل بویه
متولد 2 ذیقعده 324 در طالقان و متوفی 24 صفر 385 در ری« یاقوت حموی » وی را از طالقان قزوین می داند . اما « ثعالبی » که هم دوره صاحب بوده وی را از طالقان اصفهان می داند . صاحب از اولین وزیران بزرگ و بانفوذ ایرانی و مردی دوستدار علم و ائمه اطهار بود . وی تلاش فراوانی جهت نوازش و تشویق علما و دانشمندان و ترویج مذهب تشیع نمود .
شاید بعد از شیخ ابومسعود رازی وی بزرگترین عامل ترویج تشیع در اصفهان باشد .شیخ صدوق کتاب « عیون اخبار الرضا » را به نام و برای او تالیف کرد .صاحب یک دختر بیشتر نداشت که او را به یکی از اعقاب « محمد بطحایی » از نوادگان امام حسن مجتبی (ع) داد .« سادات گلستانه » اصفهان از اعقاب دختری او هستند .
این شعر از معروفترین اشعار او در مدح امیر المومنین است:
قالت: فمن صاحب الدین الحنیف أجب ؟ * فـــــقلت أحـــــمد خـــــیر السـادة الرسل
1- گفت: آورنده دین حنیف (راست) کیست، بگوی؟ گفتم: احمد، بهترین مهتران فرستاده از جانب خدا.
قالت: فمن بــعـــــده تصـفی الولاء لـه ؟ * قـــــلت: الوصی الـــذی أربى على زحل
2- گفت: پس از احمد (پیامبر)، چه کس را بویژه دوست می داری و به پیشوایی او گردن می گزاری؟
گفتم: همان وصی، که مقام او از فراز ستاره کیوان بالاتر است.
قالت: فمن بات من فوق الفراش فدى ؟ * فقلت: أثبـــــت خـــــلق الله فــــی الـوهل
3- گفت: آن چه کس بود که در شب هجرت، خویشتن جان پناه پیامبر ساخت و تا بامدادان به جای پیامبر در بستر او- که حمله گاه دشمنان بود- بخفت؟ گفتم: پایدارترین خلق خدا به هنگام ترسها و هراسها.
قالت: فمـــــن ذا الــــذی آخاه عن مقةٍ؟ * فقلت: مـــــن حـاز رد الشمس فی الطفل
4- گفت: آن چه کس بود که پیامبر با او عقد برادری بست؟
گفتم: آن کس که خورشید، در پسین هنگام، برای او، از جانب مغرب به پهنه آسمان بازگشت.
قالت: فمـــــن زوّج الــزهراء فـاطمة ؟ * فقلت: أفـــــضل مـــــن حـــــاف ومنتعــل
5- گفت: آن چه کس بود که همسر فاطمه زهرا شد؟
گفتم: برترین همه کسانی که بر روی زمین راه رفته اند، پای برهنگان و موزه پوشان.
قالت: فمن والـــــد السبطیــن إذ فرعا ؟ * فقلت: ســـــابق أهـــــل السبق فـی مهل
6- گفت: آن چه کس بود پدر دو فرزندزاده پیامبر؟
گفتم: آن کس که پیشتر پیشترینان بود در ایمان به خیر و درستی.
قالت: فمن فـــــاز فــــی بدر بمعجزها ؟ * فقلت: أضـــــرب خـــــلق الله فـــی القلل
7- گفت: آن چه کس بود که در جنگ بدر معجزه فتح به دست او ظاهر گشت؟
گفتم: آن کس که از همه بیشتر بر تارک باطل گرایان تیغ می آموخت.
قالت: فمـــــن أسد الأحزاب یفـــرسها ؟ * فـــــقلت: قـــــاتل عـــمرو الضیغم البطل
8- گفت: آن چه کس بود شیر ژیان جان شکار نبرد احزاب؟
گفتم: کشنده شیر دلاورمعروف عمرو بن عبدود.
قالت: فیوم حنـــــین مـــــن فـــرا وبرا ؟ * فـــــقلت: حـــــاصد أهل الشرك فی عجل
9- گفت: آن چه کس بود تیرافکن تیرآزمای در کارزار حنین؟
گفتم: آن کس که حق ناپرستان را چونان گندم رسیده می درود.
قالت: فمن ذا دعـــــی للطـــــیر یأكــله ؟ * فـــــقلت: أقـــــرب مرضـــــی ومنــــتحل
10- گفت: آن چه کس بود که پیامبر او را خواند تا از پرنده بریان بهشتی بخورد؟
گفتم: آن کس که نزدیکترین همه بود به او، گزیدگان و دیگران.
قالت: فمن تلـــــوه یـــوم الكساء أجب ؟ * فقلت: أفـــــضل مكـــــسو ومشـــــتــــمل
11- گفت: آن چه کس بود که در آن روز که اهل بیت در زیر «کساء» گرد آمدند، پس از پیامبر دومین بود؟
گفتم: بهترین همه مردمان، و همه کسانی که جامه پوشیده اند، هر جامه ای.
قالت: فـــمن ساد فی یوم (الغدیر) أبن ؟ * فقلت: مـــــن كـــــان للاسلام خــیر ولی
12- گفت: آن چه کس بود که در روز «غدیر»، سیادت عظمی و ولایت کبری یافت، بازگوی بروشنی؟
گفتم: آن کس که برای اسلام و مسلمانان بهترین ولی و امیر و سرپرست بود.
قالت: ففی من أتى فــی هل أتى شرف ؟ * فقـــــلت: أبـــــذل أهـــــل الأرض للنـــفل
13- گفت: آن چه کس بود که سوره «هل اتی» در فضیلت او فرود آمد؟
گفتم: آن کس که سخاوتمندترین اهل زمین بود.
قالت: فمن راكـــــع زكـــــى بخــــاتمه ؟ * فقلت: أطعـــــنهم مـــــذ كـــــان بــــالأسل
14- گفت: آن چه کس بود که در حال رکوع انگشتری به سائل داد؟
گفتم: آن کس که در پهنه کارزارها بلندترین نیره ها را پرتاب می کرد.
قالت: فـــــمن ذا قــسیم النار یسهمها ؟ * فقلت: مـــــن رأیـــــه أذكى من الشعــــل
15- گفت: آن چه کس است که فردای قیامت تقسیم کننده بهشت و دوزخ است میان بهشتیان و دوزخیان؟
گفتم: آن کس که اندیشه او، از شعله های آتش، روشن تر و تابناک تر است.
قالت: فمـــــن باهــــل الطهر النبی به ؟ * فقـــــلت: تـــــالیه فـــــی حـــــل ومــرتحل
16- گفت: آن چه کس بود که پیامبر پاک در روز مباهله با مسیحیان نجران، او را با خویشتن همراه برد؟
گفتم: آن کس که تالی تلو او بود، در هرجای که فرود می آمد و در هر جای که کوچ می کرد.
قالت: فمـــــن شبـــــه هارون لنعرفه ؟ * فقلت: مـــــن لـــــم یحـــــل یــوما ولم یزل
17- گفت: آن چه کس بود در این امت که به منزله هارون بود در امت موسی؟
گفتم: آن کس که هیچ لحظه دگرگون نشد و از راه نگشت.
قالت: فمن ذا غـــــدا بــاب المدینة قل ؟ * فقـــــلت: مـــــن ســـــألــــوه وهو لم یسل
18- گفت: آن چه کس بود که در شهر علم بود، بگوی؟!
گفتم: آن کس که همه از او پرسیدند و او از هیچ کس نپرسید.
قالت: فمن قاتل الأقـــــوام إذ نـــــكثوا ؟ * فقلت: تفـــــسیره فـــــی وقـــــعة الجـــمل
19- گفت: آن چه کس بود که با ناکثین (بیعت شکنان) بجنگید؟
گفتم: تفصیل واقعه را از جنگ جمل باز پرس!
قالت: فمن حارب الأرجاس إذ قسطوا ؟ * فقلت: صفـــــین تـــــبدی صفــــــحة العمل
20- گفت: آن چه کس بود پیکار کننده با قاسطین (ستمگران)؟
گفتم: کارنامه این پیکار را از سرزمین صفین بخواه!
قالت: فمــــن قارع الأنجاس إذ مرقوا ؟ * فقلت: معـــــناه یـــــوم النهـــــروان جــلی
21- گفت: آن چه کس بود سرکوب کننده مارقین (از دین به در رفتگان)؟
گفتم: این حقیقت از روز جنگ نهروان پدیدار است.
قالت: فمن صاحب الحوض الشریف غدا* فقلت: من بـــــیته فـــــی أشــــــرف الحلل
22- گفت: آن چه کس است ساقی حوض کوثر، در فردای قیامت؟
گفتم: آن کس که خانه او در بهترین زیرهای بهشت غرق است.
قالت: فمـــــن ذا لـــــواء الحمد یحمله ؟ * فقلت: مـــــن لـــــم یكن فی الروع بالوجل
23- گفت: آن چه کس است بر دوش کشنده درفش «حمد» در روز رستاخیز؟
گفتم: آن کس که در میدانهای جهاد ترس در دل نداشته است.
قالت: أكل الـــــذی قـــــد قلـت فی رجل ؟ * فقلت: كـــــل الـــــذی قـــــد قلت فــی رجل
24- گفت: همه اینهمه که گفتی فضیلتهایی است گرد آمده در یک مرد.
گفتم: همه اینهمه که گفتم فضیلتهایی است گرد آمده در یک مرد.
قالت: فمـــــن هــو هذا الفرد سِمه لنـا ؟ * فقلت: ذاك أمیـــــر المـــــؤمنیـــــن عــلی
25- گفت: این مرد مرد کیست، نام او را بر زبان آر؟
گفتم: این مرد مرد امیر مومنان است، علی.
