پرسش و پاسخ مهدوی

و ما امروز شاهد پر شدن زمین از ظلم و جور به دست قدرتهای بزرگ و مزدوران آنها میباشیم شاید منطقه یی از زمین نباشد که اکنون چنگال ستم این ابرقدرتها و عمال آنها در آن فرو نرفته باشد و کشور ایران هم که برای آزادی و استقلال و پیاده کردن حکومت اسلامی انقلاب کرده هنوز مورد ستم و تجاوز آنان است و بنابراین پر شدن زمین از ظلم و جور یک واقعیّتی است که در حال حاضر لمس می شود.

از سوئی می دانیم که برای مبارزه با این وضع آمادگی ملّت های مستضعف جهان لازم است و این انقلاب اسلامی ما عامل مؤثّری برای بیداری و هوشیاری ملّت های مستضعف بود بنا بر این باید برای بیدار کردن ملّت ها در سطح گسترده تر اقدامات وسیع به عمل آید تا انشاءاللَّه زمینه برای ظهور آن مصلح بزرگ جهانی فراهم گردد.

و از جمله مسائلی که برای تسریع ظهور مؤثّر است دعا کردن برای تعجیل فرج امام زمان«علیه السلام» است ما ملّت مسلمان ایران همواره باید برای تعجیل فرج امام زمان«علیه السلام» دعا کنیم و از تلاش و مجاهده به جهت مساعد کردن زمینه برای ظهور آن گرامی باز نایستیم.

« بخش پاسخ به سؤالات »

 و نیز از آن حضرت روایت شده است که: چون قائم ما قیام کند خداوند گوش و چشم شیعیان ما را چنان تقویت می کند که بین آنها و امام«علیه السلام» پُست و پیک وجود نداشته باشد به گونه ای که وقتی امام با آنها سخن می گوید آنان می شنوند و او را میبیند در حالی که امام در جایگاه خود قرار دارد(4).

« بخش پاسخ به سؤالات »
4) بحارالانوار، ج 52، ص 236.
 

      گذشته از اين، در ديدگاه شيعه خداي متعال قادر به انجام هر كار ممكني مي‌باشد و امور خارق‌العاده به اراده او انجام‌پذير است. به طريق عادي امكان طلوع خورشيد از غرب وجود ندارد ولي به اراده خدا اين كار شدني است. همان خدايي كه هنگام آفرينش خورشيد و منظومه شمسي و كيهان اراده‌اش به اين تعلق گرفت كه خورشيد به اين نظم در گردش زمين به دور آن از شرق طلوع كند، مي‌تواند اراده‌اش به اين تعلق گيرد كه در بامداد روز ظهور يا هر هنگام ديگري خورشيد از غرب بالا بيايد و هيچ نيازي به تصديق آگاهان به علم جديد و مادي و تأييد آن ندارد.

      از اين گذشته مي‌توان وجود مبارك امام زمان(عج) را مانند خورشيد دانست كه تاريكي‌ها را روشن مي‌نمايد «وأشرقت الارض بنور ربّها» او با نوري كه از پروردگار عالم كسب نموده زمين و آنچه در آن است روشن مي‌كند در پاره‌اي روايات اشاره شده كه امام زمان(عج) از مغرب مي‌آيد. روشن است كه با ظهور ايشان روشنايي و نور غرب را فرا مي‌گيرد و شرق را نيز فرا مي‌گيرد.

      در خطبه‌اي كه اميرمؤمنان(ع) درباره ظهور امام عصر(عج) و پيشامدهاي آخرالزمان سخن مي‌گويند. همين عبارت طلوع خورشيد از غرب را به كار مي‌برند. اين روايت را صعصعه از قول امام علي(ع) نقل كرده است.

 نزال بن سبره كه روايت را از صعصعة بن صوحان مي‌شنود با تعجب معني اين كلام را مي‌پرسد. صعصعه چنين پاسخ مي‌دهد:

 «يابن سبرة، إن الذي يصلّي خلفه عيسي بن مريم هوالثاني عشر من العترة، التاسع من وُلد الحسين بن علي وهو الشمس الطالعة من مغربها يظهر عندالركن والمقام يُطهّر الأرض؛ اي پسر سبره همانا كسي كه عيسي پسر مريم پشت او نماز مي‌گذارد، دوازدهمين از خاندان پيامبر(ص) است كه نهمين فرزند حسين پسر علي عليهماالسلام است و او همان خورشيدي است كه از مغرب زمين طلوع مي‌كند، ميان ركن و مقام ظهور مي‌كند، زمين را پاك مي‌سازد.»(علامه محمد باقر مجلسي، بحارالانوار، ج 52، ص 195.)

      از اين كه فهم صعصه از عبارت، شخص امام مهدي(عج) است، شايد استفاده شود مؤيد يا قرينه‌اي در كار بوده است كه وي چنين تفسير كرده است. 

      قدر عبارت است از هندسه و اندازه وجودي هر چيز و قضاء به معناي گذراندن و يكسره كردن و به پايان رساندن است تقدير الهي موجودات عالم مشهود را بسوي آنچه در مسير وجودشان براي آنها تقدير و قالب گيري كرد، هدايت مي كند هم چنانكه خداي بزرگ فرمود: «الذي خلق فسوي و الذي قدر فهدي؛ آنچه را كه خلق كرده بسوي آنچه كه برايش مقدر نموده هدايت فرمود. و سپس همين تقدير و هدايت را با امضاء قضاء تمام و تكميل مي كند» ؛ (سوره اعلي، آيه 3؛ ر.ك: تفسير الميزان، مرحوم علامه طباطبايي، ترجمه ج 37، ص 185).

      و بسيار مي شود كه خدا چيزي را تقدير مي كند ولي به دنبال تقدير قضائش را نمي راند مانند قدري كه بعضي از علل و شرائط خارج آنرا اقتضاء داشته ولي به خاطر مزاحمت مانعي آن اقتضاء باطل مي شود و يا سببي ديگر و يا اقتضايي ديگر جاي سبب قبلي را مي گيرد و چه بسا چيزي مقدر بشود و قضاء آن نيز رانده شده باشد مثل اين كه از جميع جهات يعني هم از جهت وجود علل و شرايط و هم از جهت نبودن مانع تقدير شده باشد كه در اين صورت آن چيز محقق مي شود و در بعضي از روايات نيز آمده كه قدر ممكن است تخلف كند اما براي قضاء برگشتي نيست. البته تغيير در تقدير مربوط به عالم ماده مي باشد، (ر.ك: همان مصدر، ص 185)

      با توجه به اين مقدمه قضاء به معناي اجتماع جميع علل و شرائط و فقدان هر گونه مانعي است كه مسلماً انجام مي گيرد و هيچ گونه برگشتي در آن نيست. اما اين بدان معني نيست كه قصد كنيم دعا كردن با قضاء الهي منافات دارد. چه بسا همين قضايي كه مجموعه شروط متعدد است يكي از آن شروط دعاي بندگان باشد.

      و آميختگي و همسويي دعا و قضاء در روايات بخوبي مشهود است. اميرالمؤمنين علي(ع) در انتهاي نامه 31 نهج البلاغه به فرزندشان امام مجتبي(ع) مي فرمايد: دين و دنياي تو را به خدا مي سپارم «و اسأله خير القضاء لك» و بهترين خواسته الهي را در آينده و هم اكنون در دنيا و آخرت براي تو مي خواهم. و اين اجتماع درخواست از خدا (سؤال) و قضاء. بسيار زيباست.

       در روايت آمده كه حضرت امير(ع) از زير ديواري كه در شرف خراب شدن بود حركت كردند و به جاي ديگر رفتند از آن جناب سؤال شد آيا از قضاي الهي (حكم حتمي الهي) فرار مي كنيد آن امام بزرگوار فرمودند از قضاي الهي به سوي قدر الهي فرار مي كنم!، (ر.ك: ميزان الحكمه، ج 8، ص 162)

      به اين معني كه در صورت توقف تمام مقدمات لازم براي زير آوار ماندن مهيا مي گردد و قضاي الهي تحقق مي پذيرد. اما با حركت به سوي مكاني ديگر مقدمه اي از آن مقدمات ناقص مي گردد و هندسه اي ديگر شكل مي گيرد و آن تحقق سلامت و امنيت است.

      و لذا منافات ندارد كه حتي دعا، قضاي الهي را متبدل سازد. دعايي كه از جمله مقدمات و شروط حكم حتمي الهي است. در روايت از رسول اكرم(ص) وارد شده كه: «لا يرد القضاء الا الدعاء»؛ قضاي الهي را رد نمي كند مگر دعا (ر.ك: منتخب ميزان الحكمه، روايت شماره 2101)بنابراين در عين حال كه همه امور به قضاي الهي تحقق مي پذيرد منافات ندارد كه ما موظف به دعا كردن باشيم. نه صرفاً به علت يك امري صوري و ظاهري بلكه چون دعا خود در سلسله طولي تحقق اشياء تأثير جوهري دارد.

      و اين تأثير به اذن و اراده الهي انجام مي گيرد. خود حضرت حق ما را مأمور به دعا كردن نموده است و براي اين دعا تأثير قائل شده است.

      نتيجه اين كه آري زمان ظهور حضرت حجت(ع) مثل بقيه امور و اسرار به قضاي الهي است. در عين حالي كه ما موظف به دعاي در جهت تعجيل فرج آن بزرگوار مي باشيم. و دعاي ما مي تواند در مجموعه علل ظهور مؤثر باشد. 

      گذشته از اين، در ديدگاه شيعه خداي متعال قادر به انجام هر كار ممكني مي‌باشد و امور خارق‌العاده به اراده او انجام‌پذير است. به طريق عادي امكان طلوع خورشيد از غرب وجود ندارد ولي به اراده خدا اين كار شدني است. همان خدايي كه هنگام آفرينش خورشيد و منظومه شمسي و كيهان اراده‌اش به اين تعلق گرفت كه خورشيد به اين نظم در گردش زمين به دور آن از شرق طلوع كند، مي‌تواند اراده‌اش به اين تعلق گيرد كه در بامداد روز ظهور يا هر هنگام ديگري خورشيد از غرب بالا بيايد و هيچ نيازي به تصديق آگاهان به علم جديد و مادي و تأييد آن ندارد.

      از اين گذشته مي‌توان وجود مبارك امام زمان(عج) را مانند خورشيد دانست كه تاريكي‌ها را روشن مي‌نمايد «وأشرقت الارض بنور ربّها» او با نوري كه از پروردگار عالم كسب نموده زمين و آنچه در آن است روشن مي‌كند در پاره‌اي روايات اشاره شده كه امام زمان(عج) از مغرب مي‌آيد. روشن است كه با ظهور ايشان روشنايي و نور غرب را فرا مي‌گيرد و شرق را نيز فرا مي‌گيرد.

      در خطبه‌اي كه اميرمؤمنان(ع) درباره ظهور امام عصر(عج) و پيشامدهاي آخرالزمان سخن مي‌گويند. همين عبارت طلوع خورشيد از غرب را به كار مي‌برند. اين روايت را صعصعه از قول امام علي(ع) نقل كرده است.

 نزال بن سبره كه روايت را از صعصعة بن صوحان مي‌شنود با تعجب معني اين كلام را مي‌پرسد. صعصعه چنين پاسخ مي‌دهد:

 «يابن سبرة، إن الذي يصلّي خلفه عيسي بن مريم هوالثاني عشر من العترة، التاسع من وُلد الحسين بن علي وهو الشمس الطالعة من مغربها يظهر عندالركن والمقام يُطهّر الأرض؛ اي پسر سبره همانا كسي كه عيسي پسر مريم پشت او نماز مي‌گذارد، دوازدهمين از خاندان پيامبر(ص) است كه نهمين فرزند حسين پسر علي عليهماالسلام است و او همان خورشيدي است كه از مغرب زمين طلوع مي‌كند، ميان ركن و مقام ظهور مي‌كند، زمين را پاك مي‌سازد.»(علامه محمد باقر مجلسي، بحارالانوار، ج 52، ص 195.)

      از اين كه فهم صعصه از عبارت، شخص امام مهدي(عج) است، شايد استفاده شود مؤيد يا قرينه‌اي در كار بوده است كه وي چنين تفسير كرده است. 

      1. خداوند در دو سوره موضوع به ارث رسيدن زمين به صالحان و حكومت آنان را به پيامبر(ص) خبر مى دهد: وَ لَقَدْ كَتَبْنا فِي اَلزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ اَلذِّكْرِ أَنَّ اَلْأَرْضَ يَرِثُها عِبادِيَ اَلصَّالِحُونَ /؛ و به راستى در زبور، پس از تورات نوشته ايم كه زمين را بندگان شايسته من به ارث مى برند (انبياء، آيه 105).

در سوره ديگر مى فرمايد: وَعَدَ اَللَّهُ اَلَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا اَلصَّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي اَلْأَرْض خداوند به كسانى از شما كه ايمان آورده اند و كارهاى شايسته كرده اند، وعده داده است كه آنان را در اين سرزمين جانشين گرداند (نور، آيه 55)

از اين دو آيه، مى توان دو نكته را استفاده كرد:

 يكى اين كه اين وراثت اطلاق و عموميت دارد؛ يعنى، هم شامل وراثت دنيايى مى باشد و هم شامل وراثت اخروى؛ چرا كه خداوند مى فرمايد: و گويند سپاس خداوندى را كه وعده خود را در حق ما راست گردانيد و به ما سرزمين [بهشت ] را به ميراث داد كه از بهشت هر جا كه خواهيم سكنا گزينيم . (زمر، آيه 74)

و در سوره ديگر مى فرمايد: اينانند كه ميراث برند كه فردوس را به ارث مى برند [و ]در آن جاودانه اند (مؤمنون، آيه 10 و 11) نكته ديگر آن كه اين وراثت -علاوه بر اين كه، يك وعده حتمى الهى است يك قانون آفرينش و قاعده تكوينى هم محسوب مى شود؛ زيرا تمام حكومت هاى ظالمان، بر خلاف نواميس آفرينش و قوانين جهان خلقت بوده و طبق تحليل هاى فلسفى و نظرى، ابطال آنها قطعى است. پس حكومت در آينده، از آن مؤمنان صالح خواهد بود.

      2. خداوند در چندين سوره، موضوع به ارث رسيدن سرزمين را به بنى اسرائيل گوشزد فرموده است؛ از آن جمله مى فرمايد:وَ أَوْرَثْنَا اَلْقَوْمَ اَلَّذِينَ كانُوا يُسْتَضْعَفُونَ مَشارِقَ اَلْأَرْضِ وَ مَغارِبَهَا اَلَّتِي بارَكْنا فِيها و آن قوم را كه مستضعف بودند، وارث مشرق ها و مغرب ه اى سرزمين ساختيم كه به آن بركت بخشيده بوديم . (اعراف، آيه 137) در آيه ديگر نيز مى فرمايد: [موسى ] گفت: چه بسا پروردگارتان دشمنتان را نابود كند و شما را در اين سرزمين جانشين گرداند (همان، آيه 129). هم چنين ضمن بيان سرگذشت بنى اسرائيل، مى فرمايد:

 مى خواهيم بر كسانى كه در روى زمين به زبونى كشيده شده اند، منت نهيم [و نعمت دهيم ] و ايشان را پيشوا گردانيم و ايشان را وارث گردانيم . (قصص، آيه 5)

       3. واژه «ارض» گرچه به مجموع كره زمين گفته مى شود و سراسر جهان را شامل مى گردد؛ اما وقتى قرينه خاصى در كار باشد، آن معناى عموم را از دست مى دهد و معناى خاصى از آن اراده مى شود. چنان كه «ارض» به كار رفته در داستان بنى اسرائيل، خصوص سرزمين شام و فلسطين است. مؤيد و دليل بر اين معنا، جمله َلَّتِي بارَكْنا فِيهادر آيه 137 سوره «اعراف» است؛ زيرا خداوند در قرآن، غير از سرزمين مقدس (همان نواحى فلسطين) و غير از كعبه، هيچ سرزمينى را به «بركت» ياد نكرده است. پس وعده اى كه خداوند به پيامبر(ص) داده بود، سرجاى خود محفوظ است؛ از اين رو در هر زمان و در هر جا، بندگان صالح خدا قيام كنند، پيروز خواهند بود. آنچه در روايات درباره قيام حضرت مهدى(عج) آمده، بيان يك مصداق عالى و روشن از آيات است و هرگز عموميت «مفهوم آيات» را محدود نمى سازد. در خاتمه خاطر نشان مى شود كه طبق تصريح قرآن پژوهان، تفسير «الميزان» نوشته علامه طباطبايى، از تفاسير عميق، جامع و پرمحتوا محسوب مى شود.

       براى مطالعه بيشتر ر.ك: ترجمه تفسيرالميزان، ج 8، ص 325، و ج 14، ص 465، (نشر بنياد علمى و فكرى علامه طباطبايى)