پرسش و پاسخ مهدوی

      1. خداوند در دو سوره موضوع به ارث رسيدن زمين به صالحان و حكومت آنان را به پيامبر(ص) خبر مى دهد: وَ لَقَدْ كَتَبْنا فِي اَلزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ اَلذِّكْرِ أَنَّ اَلْأَرْضَ يَرِثُها عِبادِيَ اَلصَّالِحُونَ /؛ و به راستى در زبور، پس از تورات نوشته ايم كه زمين را بندگان شايسته من به ارث مى برند (انبياء، آيه 105).

در سوره ديگر مى فرمايد: وَعَدَ اَللَّهُ اَلَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا اَلصَّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي اَلْأَرْض خداوند به كسانى از شما كه ايمان آورده اند و كارهاى شايسته كرده اند، وعده داده است كه آنان را در اين سرزمين جانشين گرداند (نور، آيه 55)

از اين دو آيه، مى توان دو نكته را استفاده كرد:

 يكى اين كه اين وراثت اطلاق و عموميت دارد؛ يعنى، هم شامل وراثت دنيايى مى باشد و هم شامل وراثت اخروى؛ چرا كه خداوند مى فرمايد: و گويند سپاس خداوندى را كه وعده خود را در حق ما راست گردانيد و به ما سرزمين [بهشت ] را به ميراث داد كه از بهشت هر جا كه خواهيم سكنا گزينيم . (زمر، آيه 74)

و در سوره ديگر مى فرمايد: اينانند كه ميراث برند كه فردوس را به ارث مى برند [و ]در آن جاودانه اند (مؤمنون، آيه 10 و 11) نكته ديگر آن كه اين وراثت -علاوه بر اين كه، يك وعده حتمى الهى است يك قانون آفرينش و قاعده تكوينى هم محسوب مى شود؛ زيرا تمام حكومت هاى ظالمان، بر خلاف نواميس آفرينش و قوانين جهان خلقت بوده و طبق تحليل هاى فلسفى و نظرى، ابطال آنها قطعى است. پس حكومت در آينده، از آن مؤمنان صالح خواهد بود.

      2. خداوند در چندين سوره، موضوع به ارث رسيدن سرزمين را به بنى اسرائيل گوشزد فرموده است؛ از آن جمله مى فرمايد:وَ أَوْرَثْنَا اَلْقَوْمَ اَلَّذِينَ كانُوا يُسْتَضْعَفُونَ مَشارِقَ اَلْأَرْضِ وَ مَغارِبَهَا اَلَّتِي بارَكْنا فِيها و آن قوم را كه مستضعف بودند، وارث مشرق ها و مغرب ه اى سرزمين ساختيم كه به آن بركت بخشيده بوديم . (اعراف، آيه 137) در آيه ديگر نيز مى فرمايد: [موسى ] گفت: چه بسا پروردگارتان دشمنتان را نابود كند و شما را در اين سرزمين جانشين گرداند (همان، آيه 129). هم چنين ضمن بيان سرگذشت بنى اسرائيل، مى فرمايد:

 مى خواهيم بر كسانى كه در روى زمين به زبونى كشيده شده اند، منت نهيم [و نعمت دهيم ] و ايشان را پيشوا گردانيم و ايشان را وارث گردانيم . (قصص، آيه 5)

       3. واژه «ارض» گرچه به مجموع كره زمين گفته مى شود و سراسر جهان را شامل مى گردد؛ اما وقتى قرينه خاصى در كار باشد، آن معناى عموم را از دست مى دهد و معناى خاصى از آن اراده مى شود. چنان كه «ارض» به كار رفته در داستان بنى اسرائيل، خصوص سرزمين شام و فلسطين است. مؤيد و دليل بر اين معنا، جمله َلَّتِي بارَكْنا فِيهادر آيه 137 سوره «اعراف» است؛ زيرا خداوند در قرآن، غير از سرزمين مقدس (همان نواحى فلسطين) و غير از كعبه، هيچ سرزمينى را به «بركت» ياد نكرده است. پس وعده اى كه خداوند به پيامبر(ص) داده بود، سرجاى خود محفوظ است؛ از اين رو در هر زمان و در هر جا، بندگان صالح خدا قيام كنند، پيروز خواهند بود. آنچه در روايات درباره قيام حضرت مهدى(عج) آمده، بيان يك مصداق عالى و روشن از آيات است و هرگز عموميت «مفهوم آيات» را محدود نمى سازد. در خاتمه خاطر نشان مى شود كه طبق تصريح قرآن پژوهان، تفسير «الميزان» نوشته علامه طباطبايى، از تفاسير عميق، جامع و پرمحتوا محسوب مى شود.

       براى مطالعه بيشتر ر.ك: ترجمه تفسيرالميزان، ج 8، ص 325، و ج 14، ص 465، (نشر بنياد علمى و فكرى علامه طباطبايى)