بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

سقوط الموت، کانون اصلي اسماعيليان نزاري ايران، در حيات سياسي، مذهبي و اجتماعي آنان آغاز دوره اي جديد به شمار مي آيد. در ايران، اين دوره که از نيمه قرن هفتم آغاز و با فرار آقاخان اول به هند در نيمه قرن سيزدهم به پايان رسيد، بر اساس مکان استقرار امامان نزاري، خود به سه دوره متمايز تقسيم مي گردد که در آغاز دوره سوم، به علت شرايط جديد سياسي قرن دوازدهم و به ويژه دوره زنديه آغاز، امام نزاري به حکومت کرمان دست مي يابد.
در اين مقاله سعي شده است با نگاهي اجمالي به شرايط کلي نزاريان ايران در دو دوره آغازين، وضعيت آنان و به ويژه مسائل مربوط به حکومت امام نزاري بر ايالت کرمان در دوره زنديه مورد بررسي قرار گيرد.

 نسخه قابل چاپ

پس از انقراض امپراتوري روم در 476 ميلادي، امپراتوري بيزانس شکل گرفت که تا 1453م در حکم پناهگاهي بود که از تمدن اروپاي باختري پاسداري مي کرد. بيزانس در طول تاريخ، سرزمينهاي بسياري را به تدريج از دست داد، اما قسطنطنيه، پايتخت آن، يازده قرن مقاومت کرد و در پناه برج و باروي خود، عناصر يوناني، لاتيني، شرقي و مسيحي را در هم آميخت و از اين راه يافته هاي کهن يوناني و رومي را پس از سقوط نهايي به دست ترکان عثماني در سال 1453م، در عصر رنسانس به اروپاي غربي منتقل کرد؛ و اين از ويژگي هاي مهم اين امپراتوري به حساب مي آيد.
در ايران، تاريخ بيزانس و مطالعات بيزانسي در مجامع دانشگاهي و علمي مهجور مانده است و فقر منابع اصلي و يا حتي تحقيقاتي نيز بر ناشناخته ماندن تاريخ اين امپراتوري افزوده است. در راستاي اين هدف، مقاله حاضر تاريخ نگاري بيزانس را مورد بررسي قرار مي دهد.

 نسخه قابل چاپ

گمانه (فرضيه) بنياني اين مقاله، آن است که کشور سوئيس علي رغم اعلام سياست خارجي بي طرفي، در تنش و بحران ملي شدن نفت ايران مغرضانه وارد گرديد و سياست ميانجيگرانه متعارفي را رعايت ننمود.
اين مقاله با در پيش گرفتن روش تحقيق استنادي، مبتني بر کتب تاريخي و اسناد سفارت سوئيس، در راستاي آزمون فرضيه از روش علي بهره گرفته است. نظر بر آن است که برخي مورخان علت اين رفتار سوئيس را روح زمانه (Zeitgeist) در دوران جنگ سرد و برخي آن را از ملاحظات شخصي نماينده سوئيس به خاطر همسر انگليسي اش ناشي دانسته اند.

 نسخه قابل چاپ

قرآن مترجم ماهان يکي از دهها ترجمه کهن قرآن است که تاکنون ناشناخته باقي مانده است. نسخه منحصر به فرد آن در موزه آستانه شاه نعمت ا... ولي در شهر ماهان محافظت مي شود. در زير هر واژه قرآني، معادل فارسي نوشته شده که بر اساس رسم الخط کهن و ويژگي هاي آوايي، دستوري و واژگاني به نظر مي آيد اين ترجمه مربوط به قرن پنجم يا ششم هجري باشد.
به دليل اهميتي که اين گونه ترجمه ها از لحاظ واژه هاي کهن فارسي دارند در اين مقاله حدود شصت واژه مورد بررسي قرار گرفته است که با ذکر معادل قرآني و شاهد يا شواهد از متن کتاب و نيز نقل شواهد از آثار و متون کهن، خصوصيت بارز اثر يعني واژه هاي نادر و کمياب و کهنه مشخص مي شود.

 نسخه قابل چاپ

ادبيات آلماني آراسته به آثاري است که متعلق به دوره هاي گوناگونند. دوره رمانتيک در آن ميان داراي اين ويژگي است که انديشمندان، ادبا و هنرمندان آن توجه خود را نه به امور واقعي، بلکه به غايت بينهايت جهان معطوف داشته اند. زيرا منشأ و شالوده امور غايت نامتناهي جهان است که در عرصه طبيعت به صورت ايده هاي زيبا متجلي است. مطابق بينش رمانتيک هنرمندان با احساس خويش جلوه ايده ها در صحنه طبيعت را مشاهده مي کنند و در آثارشان نمايان مي سازند. اما موضوع مورد توجه آنها آنقدر عظيم است که هيچ هنرمندي نمي تواند آن را به تمامي مشاهده کند و در آثارش به نمايش گذارد. افزون بر آن غايت نامتناهي جهان به طور ذاتي در هيچ اثر ادبي نمي گنجد؛ بنابراين آثار ادبي به صورت قطعه اي ناتمام باقي مي ماند. مقاله زير شرح مختصر بينش و آثار انديشمندان، ادبا و هنر مندان دوره رمانتيک است.

 نسخه قابل چاپ

نهضت رمانتيک در انگلستان در سال 1798 از طريق نشر کتاب ترانه هاي غنايي، کار مشترک وردزورث و کلريچ، موجوديت خود را اعلام کرد. رمانتيک هاي انگليسي گر چه در زبان اشتراک داشتند اما در مليت مشترک نبودند و کساني که راه را براي اين نهضت آماده و هموار کردند از قبيل تامس گري، رابرت برنز، ويليام کوپر، ويليام بليک، برادران کالينز و ... به دوره پيش رمانتيک تعلق داشتند. هنرمندان عصر رمانتيک انگلستان داوري هاي قرن هجدهم درباره ادبيات قرون وسطي و عصر اليزابت را به کلي رد کردند و به همراه آن نظر عصر نسبيت به خويشتن دگرگون شد. منتقدان و هنرمندان اين دوره، چون هزليت و لمب و ...، رو به گذشته بردند اما آن را احيا نکردند بلکه از آن مطالب جديدي بيرون کشيدند و به توصيف عهدي جديد و روح و بينش نو پرداختند. دوره رمانتيک عصر استقلال فردي بود که نويسندگان جبهه سياسي واحدي نداشتند و اختلاف آرا و تمايلاتشان زياد بود. آنان فرزندان زمان خويش بودند و اين مقاله نيز به بررسي اين دوره از ادبيات درخشان انگلستان و برخي از چهره ها و آثار شاخص آن دوره مي پردازد.

 نسخه قابل چاپ

مکتب رمانتيک از مکاتب ادبي ديگر گسترده تر و پيچيده تر به نظر مي رسد و از اهميت خاصي برخوردار است. ويژگيهاي اين مکتب بر دو اصل عمده آزادي هنر و تجلي احساسات نوين استوار است اما رمانتيسم تنها محدود به تغزل و بيان احساسات شخصي و توصيف طبيعت نبوده و فراتر از آن در زمينه هاي ديگر مانند سياست، مذهب و نقد ادبي گسترش مي يابد و جلوه هاي آن حتي در نهضت هاي مختلف ادبي قرن بيستم ماندگار است.

 نسخه قابل چاپ

بسياري از ويژگي هاي باروک در رمان معاصر متجلي است، به خصوص در رمان هاي نيمه دوم قرن بيستم. با توجه به اين زيبايي شناسي جلوه هاي باروک نو، آيا مي شود باروک را يک مکتب خاص پايان قرن شانزدهم و آغاز قرن هفدهم در فرانسه شمرد يا بايد آن را گرايشي ادبي تلقي کرد که در دوره هاي مختلف در ادبيات جريان داشته و در قرن بيستم حضورش پر رنگ تر گشته است؟

 نسخه قابل چاپ

در اين مقاله، فرض اصلي آن است که ساخت معنايي محمول جمله اصلي و ساخت صوري بند متممي رابطه دارند. در زبان فارسي تفاوت صوري ميان وجه اخباري و وجه التزامي دربند پيرو مربوط به تفاوتهايي است که در رابطه معنايي ميان محمول جمله پايه و محمول جمله پيرو وجود دارد.

 نسخه قابل چاپ

رابطه ميان زبان و واقعيت از ديرباز مورد توجه فلاسفه بوده است و آنها با اتخاذ فرازبان منطقي بيشتر سعي در توصيف چگونگي نظام زبان براي بيان امور دنياي خارج يا واقعيت هاي بيروني داشته اند. از طرف ديگر، روانشناسان به بررسي ارتباط ميان زبان و نحوه حصول شناخت درباره واقعيتهاي پيرامون اشتغال داشته اند. به عبارت ديگر، بررسي نقش زبان در مفاهيم پروري و يادگيري، خصوصا توسط کودکان، حوزه کار روانشناسان را تشکيل مي داده است. نکته مشترک ميان اغلب فيلسوفان و روانشناسان اين بوده است که رويکردهاي مزبور زبان را منفک از واقعيت و شناخت فرض مي کرده اند، يعني شناخت واقعيتها را مقوله اي کاملا جدا از ماهيت زبان مي پنداشتند و زبان را ابزاري جهت بيان واقعيتها مي دانستند. در حاليکه رويکرد نوين زبانشناسان به اين مسئله کاملا متفاوت است. اين دسته از زبانشناسان معتقدند که نظام شناختي و ادراکي انسان از ساختار زباني منفک نيست. به تعبيري، زبان نه تنها در بيان واقعيات و شناخت پيرامون خنثي نيست بلکه در ساخت واقعيت ها تأثيرگذار است يا به تعبيري ديگر، زبان مستقيما دنياي بيرون را بازگو نمي کند بلکه مفاهيم و تعامل انساني از جهان را بازگو ميکند. بنابراين، مقاله حاضر درصدد است نحوه تکوين ديدگاههاي زبانشناختي در مورد نقش زبان در نمود واقعيت ها را مورد بررسي و تحليل قرار دهد.

 نسخه قابل چاپ

با وجود آنکه قدماي ما از تغيير ويژگي هاي آثار ادبي- به ويژه در مراحل تحول از دوره اي سبکي به دوره ديگر- آگاه بوده اند، تلقي درستي از سبک و سبک شناسي نداشته اند و از تذکره هاي شعرا نيز آراء مشخصي در اين باره به چشم نمي خورد.
در يکي از دو سده اخير که جهان غرب به دانش هاي ادبي نگاهي نو افکنده است، سبک شناسي نيز مانند نقد ادبي تحت تأثير زبانشناسي، روانشناسي، جامعه شناسي و ... تحولاتي چشمگير يافته است. با اين وجود، سير سبک شناسي در ايران- از ملک الشعراي بهار تا امروز- سيري کُند بوده است.
از آنجا که موضوع طبقه بندي سبک ها از مباحثي اصولي است که در بخش نظري اين دانش طرح مي شود، نگارنده ضمن مروري بر موضوع سبک و سبک شناسي و به ويژه تلاش هايي که تاکنون براي طبقه بندي آثار و دوره هاي ادبي صورت پذيرفته، طرحي براي طبقه بندي سبک هاي شعر و نثر فارسي پيشنهاد مي کند.

 نسخه قابل چاپ

اين مقاله به بحث درباره يکي از روشهاي نقد ادبي تحت عنوان معناشناسي مي پردازد. ابتدا تفاوت ميان معناشناسي و نشانه شناسي را باز نموده سپس کوچکترين عناصر روايي را مورد بحث قرار خواهيم داد. در اين راستا برنامه هاي روايتي پايه نيز تشريح خواهد شد و سپس در يک نظرگاه کلي طرح روايت کلي مورد بررسي قرار خواهد گرفت.

 نسخه قابل چاپ

داراب نامه طرسوسي که در قرن ششم نوشته شده، از جمله کتاب هايي است که داستان داراب، پسر بهمن، را به طور کامل روايت کرده است، ولي تفاوت هايي در روايت طرسوسي با روايت فردوسي از اين داستان وجود دارد که موضوع اين نوشتار است. در اين نوشتار، به همراه خلاصه اي از دو روايت که با هم مقايسه مي شوند، تفاوت هاي آن ها بيان مي شود.
در داراب نامه با شگفتي ها و خوارق عاداتي مواجه مي شويم که در شاهنامه از آن خبري نيست. اين شگفتي ها به روايت طرسوسي فضايي اسطوره اي مي دهد و داستان داراب را شبيه داستان گرشاسپ مي کند. همچنين رفتار و منش داراب بر تخت شاهي در داراب نامه بهادرانه و قلدرمآبانه است در حالي که در شاهنامه رفتاري شاهانه دارد.

 نسخه قابل چاپ

از ابتداي پيدايش تصوف مدار طريقت بر پير بوده است که در واقع راهنما و هدايت کننده سالکان به سوي حقيقت مي باشد و در ميان صوفيان از جايگاه والايي برخوردار است، تا جايي که برخي از آنان (صوفيان) براي وي مقام و مرتبه اي بالاتر از پيامبر قايل شده اند؛ چرا که معتقدند پير، علم سرّ و درون دارد و پيامبر، علم وحي. پير کسي است که در ميان مردم و با مردم زندگي مي کند، لکن داراي ويژگي هايي است که وي را از ساير افراد متمايز مي سازد و آن گونه که صوفيه از وي ياد مي کنند، گويا فرشته اي است که در لباس انسان درآمده است. سالک راه حق (مريد) بايد هريک از مراحل طريقت (مقامات) را زير نظر پير طي کرده، هيچ اعتراضي بر کارها و رفتار وي نداشته باشد. در خصوص اينکه در هر دوره چه تعداد پير وجود دارد، نظرات مختلفي وجود دارد. هر کدام از پيران به داشتن کرامت متصف اند. کرامت امر خارق العاده اي است که تنها به دست اوليا و مشايخ انجام مي گيرد. از جمله اين کرامات مي توان به زنده کردن مردگان، راه رفتن بر روي آب، سخن گفتن با مردگان، به اطاعت واداشتن جانوران وحشي و ... يا غيره اشاره کرد.

 نسخه قابل چاپ

بابا طاهر (متوفي در حدود 410 هجري شمسي) از شاعران عارف سده پنجم و اصلش از همدان است و از زندگاني اش اطلاعات فراواني در دست نيست. در اين جا بحث ما پيرامون تحقيقات خاورشناسان و پژوهشگران خارجي است که به نوعي درباره آثار بابا طاهر سخن گفته اند و به ترجمه دوبيتي ها و تحليل و بررسي شخصيت، زندگاني، انديشه و آثار او پرداخته اند و نکات بسياري از زواياي تاريک زندگاني و محيط او را روشن کرده اند. در اين جا با کنار نهادن آثار محققان ايراني که خود مقوله اي مفصل و در خور ارزش است، به حاصل پژوهش هاي خاورشناسان و محققان خارجي مي پردازيم.

 نسخه قابل چاپ