بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

 نسخه قابل چاپ

عنوان بحث در اين مقاله صورت جوهري است. اين مقاله تحليلي است مبتني بر كتاب زتا. ارسطو اين اصطلاح يعني صورت جوهري را به كار نمي برد، اما ما آن را صورت جوهري مي ناميم. بحث صورت در فلسفه ارسطو يكي از مهم ترين مباحث فلسفي به شمار مي رود، زيرا موجوديت هر چيزي به صورت آن است نه هيولاي اولي، زيرا هيولاي اولي چيزي است بالقوه و يك شي منحاز و مستقل نيست و نمي تواند مشاراليه « اين» قرار گيرد. اما صورت يك شي منحاز و مستقل است و مي تواند مشاراليه «اين» قرار گيرد و صورت است كه به هيولاي اولي تشخص مي دهد. از ميان اقسام جوهر، صورت مهم ترين آنها تلقي مي شود، چون مرحله فعليت است در اين مقاله نيز بحث مي شود كه ما در مورد صورت جوهري هم واژه« this» به كار مي بريم و هم واژه «such» را. اين مقاله نشان مي دهد كه به كار بردن هر دو واژه مزبور در مورد صورت، درست است. لازم به يادآوري است كه واژه « this » در مورد جزيي و واژه such در مورد كلي به كار مي رود.

 نسخه قابل چاپ

بي شك نيچه در نگاه انديشمندان سده بيست چهره تازه اي يافته است و بسياري از منتقدان با بينش جديدي به بازخواني مفاهيم اصلي فلسفه او برآمده اند. باشلار نيز كه خود فيلسوف است در اين بازخواني سهم به سزايي دارد. وي از راه تحليل تصاوير ادبي در اشعار نيچه و رابطه آنها با عناصر اربعه، سير تحولي افكار فيلسوف و كشمكش ميان تضادهاي اين تفكر را پي مي گيرد تا سرانجام به ماهيت روان عروجي نيچه پي مي برد. به نظر باشلار آن كس كه اين تصاوير را نه به عنوان آرايه هاي تهي از پندار بلكه زاده نيروي تخيل پويا بداند، خود را در مركز مابعدالطبيعه نيچه احساس مي كند، زيرا از طريق تصاوير ادبي، نبرد عناصر طبيعت، چگونگي واژگوني و دگرگوني آنها تبديل عنصر زمين به هوا، سنگيني به سبكباري و فرود به صعود را درك مي كند. باشلار از اين جهت قابل بررسي است كه مفاهيم غامض و انتزاعي فلسفه نيچه مانند اراده معطوف به قدرت، ابرانسان، نيروي حياتي، بازگشت ابدي را از خلال استعاره  و كلام شعري به صورت محسوس و ملموس به تصوير مي كشد.

 نسخه قابل چاپ

در اين مقاله اظهار شده است علم و فرهنگ و تكنولوژي و به ويژه سياست نمي تواند از فلسفه جدا و بي نياز باشد. علم بدون فلسفه چنان كه دكارت گفت مانند درخت بي ريشه است و علم به عنوان ميوه همواره به فلسفه به عنوان ريشه نياز دارد. گروه هاي مختلفي در دوران معاصر از قبيل پوزيتيويست ها و نحله هاي ديگر سعي كرده اند نياز علم به فلسفه و به ويژه نياز سياست به فلسفه را انكار كنند. اما كوشش آنها موفق نبوده است و حتي فلسفه پست مدرن پايه هاي متافيزيكي متناسب خاص خود را دارد. تفكر فلسفي همواره در گذشته پايه تمدن و فرهنگ بشري بوده است و در آينده هم خواهد بود.

 نسخه قابل چاپ

 موضوع اين مقاله بررسي نقد دريدا بر نظريه معنا نزد هوسرل است. از ميان سه جزو زبان در تقسيم بندي كلاسيك آن(دستور زبان، منطق، فن سخنوري) هوسرل معنا را در جزو دوم يعني منطق استوار مي سازد. او معناي منطقي را از جنس" بيان" مي داند اما ميان بيان و بروز خارجي آن در "نشانه ها" و در ارتباط ميان انسانها پيوندي ذاتي مشاهده نمي كند. از نظر هوسرل ارتباط و نشانه اقشاري خارجي نسبت به بيان اند و بنابراين، مي توان بيان(معنا) را مستقل از ارتباط نشانه اي تصور كرد. شكل خالص بيان كه در ديالوگ آلوده نشده است سخن بدون مخاطب خارجي يا "تنهاگويي" يا حضور بي واسطه معناست. اما به عقيده دريدا ميان معنا(بيان) و نشانه هاي آن نوعي درهم تنيدگي ذاتي وجود دارد. معنا هرگز نمي تواند مجرد از بافت زبان شناختي، نشانه شناختي و تاريخي اش در نظر گرفته شود. هر يك از اين بافتها نظامي از ارجاع است كه به فراسوي خود - حضوري معنا اشاره دارد. دريدا مي كوشد با نشان دادن پيوند ذاتي نشانه و معنا، كل برنامه پديده شناسي هوسرل را مورد سوال قرار دهد.

 نسخه قابل چاپ

در اين مقاله مفهوم «برابري»(تساوي)، سير تاريخي يا تكامل تدريجي مفهوم آن در تاريخ، نسبت آن به عدالت و دموكراسي و جايگاه آن در حقوق بشر امروز مورد بحث و بررسي واقع شده است. برابري ابتدا در آراي سوفسطاييان وسپس در فلسفه رواقي مطرح شد. اما تعاليم افلاطون و مسيحيت با آن به مخالفت برخاست. در عصر حديد برابري ابتدا در تعاليم دكارت مطرح شد و به سرعت در آراي جان لاك و كانت رسوخ كرد. برابري در كنار «آزادي» يكي از اركان دموكراسي جديد است. بنابراين تعاليم فلسفه جديد برآمده از آراي دكارت، لاك و كانت، انسانها قطع نظر از رنگ پوست، نژاد، مليت، دين و نظير اين ها حقوق انساني برابر دارند. دموكراسي جديد از جمع برابري و آزادي به وجود آمده است، تعيين نسبت برابري با عدالت كار دشواري است زيرا در عدالت(كه عموما آن را عمل مطابق قانون تعريف كرده اند) تناسب تعيين كننده روابط افراد است نه تساوي (برابري). علاوه بر اين تعريف و تعيين دقيق ماهيت برابري خالي از اشكال نيست و ابهام در تعيين نسبت برابري به عدالت از همين ابهام در مفهوم برابري برخاسته است.

 نسخه قابل چاپ

بما ان الانسان الكامل هوخليفه الله وقطب العالم و هو باعتبار الذات واحد، ان جميع مشايخ العرفان ذهبوا الي اي هذه الحقيقه الواحد ليست الا الحقيقه المحمديه (ص)، و لها شوون منها:

الاول: هي المظهر لاسم الاعظم

الثاني: هي العله الغاييه و سبب ايجاد العالم و بقايه

الثالث: هي القطب( اي قطب الاقطاب) لعالم الكون

الرابع: نبوتها و خلافتها ازليه

فلذالك هو(محمد (ص)) خليفه الله الاعظم، و جميع الانبياء نوابه و خلفاوه و هم بتبعيته يدعون الخلق الي الحق و عند انقطاع النبوه، تظهر الولايه من باطن النبوه، و انتقلت القطبيه الي الاولياء مطلقا، فلايزال في هذه المرتبه واحد منهم قائم في هذا المقام ، الي ان يختتم بظهور خاتم الاولياء و هو الخاتم للولايه المطلقه .

 نسخه قابل چاپ

مقاله حاضر با توصيف اين پيش فرض آغاز مي شود كه فلسفه غرب همواره با گفتمان تقابلي سخن گفته است. يعني همواره تعاريف براساس غياب وحضورواين كه پديده هاي عالم دو قطبي هستند شكل گرفته اند. در برابر، نگارنده ادعا مي كند كه ژاك دريدا(Jacques Derrida) فيلسوف فرانسوي(2004-1930) با به چالش گرفتن منطق كلامي فلسفه غرب از عصرافلاطون تا به امروز، منطقي نوين براي طرح مباحث فلسفي خود بر مي گزيند. اين منطق را منطق پارادوكسي(منطق تناقض نما) ناميده ام و در اين تحقيق به تشريح آن از طريق شرح چند اصطلاح مهم درفلسفه واسازي(deconstruction) دريدا خواهم پرداخت. طرح اين مسئله(اين كه منطق كلامي انديشه دريدا چيست و با منطق كلامي متداول درفلسفه غرب چه تفاوتي دارد) مي تواند پايه نخست و در واقع پيش نيازي براي طرح فلسفه واسازي محسوب گردد.

 نسخه قابل چاپ

مقاله حاضردو هدف عمده را دنبال مي كند: نخست ارائه تحليلي دقيق و موشكافانه از برهان وجودي آنسلم و دوم تعيين مغالطه منطقي در اين برهان، براي دستيابي  به هدف اول و فهم درست برهان وجودي، هردو تقرير اين برهان در فصلهاي دوم و سوم كتاب پروسلوگيون آنسلم مورد بررسي قرار گرفته و به منظور ايضاح بيشتر، اعتراضات گاونيلون راهب معاصر آنسلم و پاسخهاي آنسلم به وي مطرح شده است. در بخش دوم مقاله ضمن اشاره به انتقادات توماس اكويناس به برهان وجودي آنسلم و ارزيابي آن تلاش شده تا با تكيه بر مباني نظري صدرالمتالهين اشكالات موجود در اين برهان و دليل بي اعتباري آن بيان شود.

 نسخه قابل چاپ

فلسفيدن به معناي عشق ورزيدن به خرد است. چون انسان به خاطر خرد خويش اشرف مخلوقات است؛ پس خردورزي مايه كسب شرف است. دكتر شرف به خرد عشق ورزيد و تا پايان عمر آن را به كسب ثروت و مقام ترجيح داد. ما قدر خدمت فرهنگي او را هنگامي به درستي تشخيص مي دهيم كه اهميت خرد را مد نظر قرار دهيم. تكليف فلسفه، يافتن ارزشهاي فرهنگي است. اين ارزشها فوق ارزشهاي مادي و حتي ارزشهاي حياتي قرار دارند. در يك جامعه بي فرهنگ خواه دولتمند و خواه بدون دولت انسان گرگ انسان است . با بياني ديگر، انسان حيواني است كه طي حياتش با كسب فرهنگ انسان مي شود . تكامل انسان برخلاف ساير حيوانات تكاملي فرهنگي است نه تكامل زيست شناختي. ازظهور همو زاپينس زاپينس (Homo Sapiens Sapiens) تاكنون حجم جمجمه انسان تغييري نكرده است. اما برخلاف حيوانات وضعيت زندگاني انسان در اثر رشد خرد بسيار توسعه يافته است تا جايي كه به كرات ديگر پرواز مي كند و درعمق اقيانوس ها فرو مي رود. با نيروي انديشه خويش به دل سخت تر اجسام رسوخ مي كند. غريزه انسان فقط در اثر شكستن ژنها در طول سالهاي طويل زمين شناختي تغيير مي كند و امكان تكامل احتمالي زيست شناختي انسان بوجود مي آورد. اما خرد به سرعت مي تواند تغيير و تكامل يابد. غريزه در وجود انسان به صورت يكنواخت موجود است و در جود او تكامل نمي يابد. اگر هدف انسان غريزه باشد به دور خويش مي چرخد. اما خرد داراي استعداد تكاملي است. انسان را از محدوده غريزه خارج ميسازد . انسان نمي تواند و نبايد طبيعت خويش را تغيير دهد اما مي تواند آن را با ارزش هاي فرهنگي و معنوي غني تر سازد. كار خردمندان يافتن ارزشهاي فرهنگي و تحقق آن است...

 نسخه قابل چاپ

بيش از يک قرن است که مباحث مربوط به قانون گرايي، نهادهاي مدني و استقرار جامعه مدني در کشور ايران مطرح است. در اين مدت تحقيقات، مقالات، سمينارها و مطالعات زيادي در اين خصوص صورت گرفته، اما آنچه در عمل جامعه شاهد آن بوده، عدم استقرار روابط، مناسبات و نهادهاي مدني بوده است.
سؤال اين است: موانع اسقرار اين فرآيند در کشور کدامند؟ در پاسخ، مي توان از استبداد داخلي، نفوذ خارجي، نقش نخبگان و ساير عوامل نام برد. از اين ميان، مقاله حاضر نقش نخبگان و تأثير مثبت يا منفي آنان در استقرار جامعه مدني را مورد بررسي قرار مي دهد.

 نسخه قابل چاپ

در دوران کنوني، جنگ و برخوردهاي خشونت بار بي ترديد يکي از مهم ترين چالش هاي جوامع معاصر به شمار مي آيد. آگاهي فزاينده از مخاطرات و نتايج نامطلوب چنين برخوردهايي ميان انسان ها و نيز ميان جوامع مختلف، تلاش ها و اقدامات گسترده اي را از سوي سازمان هاي متعدد بين المللي به دنبال داشته است، و منابع بسياري در راستاي حل اين تعارضات صرف شده است. اما آنچه به راستي بدان کمتر پرداخته مي شود، دلايل شکل گيري اين آسيب ها، به ويژه در فرآيند تعليم و تربيت کودکان و نوجوانان است.
مقاله پژوهشي حاضر، يکي از مهمترين عناصر نظام آموزش و پرورش کشور، يعني کتاب هاي درسي دوره ابتدايي را با توجه به مفاهيم صلح و جنگ مورد بررسي و تجزيه و تحليل قرار داده و نقاط ضعف و قوت برنامه هاي درسي را از زوايا و ابعاد مختلف بر شمرده است.

 نسخه قابل چاپ

شرايط جغرافيايي و آب و هوايي نواحي شمال ايران سبب شد اين مناطق از نظر فرهنگي- سياسي و تاريخي با مناطق ديگر ايران سيري متفاوت داشته باشد.
در يک نگاه کلي، همه مناطق جنوبي درياي خزر شبيه هم هستند، اما در تاريخ آن را به بخش هاي مختلف تقسيم کرده اند و هر منطقه حيات سياسي مستقلي دارد.
در يک تقسيم بندي کلي، ايالات ساحلي درياي خزر به دو ولايت گيلان و مازندران تقسيم مي شود. در منابع تاريخي همواره اين دو ولايت مرزهاي تقريبا ثابتي داشته اند، و خاندان هاي حکومت گر هر کدام کمابيش در حدود خويش حکمراني مي کردند. با مطالعه دقيق در منابع تاريخي به منطقه کوچي اما مهمي (= تنکابن) بر مي خوريم که در جغرافياي تاريخي گيلان و مازندران نقشي اساسي دارد. اين منطقه به نام تنکابن، با مرزهاي طبيعي بين مازندران و گيلان منطقه اي حائلي ايجاد نموده است.
قديمي ترين کتاب جغرافيايي که در آن از منطقه تنکابن نام برده شده، حدود العالم است، و از قرن چهارم هجري به بعد است که در منابع از چنين منطقه اي به طول جغرافيايي بيش از صد کيلومتر بين گيلان و مازندران ياد شده است. سير تاريخي خاص سرزمين تنکابن نام خويش را از دژ "تنکا" گرفته است. دژ "تنکا" بر فراز تپه کم ارتفاع "قلعه گردن" همچون نگهباني مناطق جلگه اي را نظارت مي نمود. ظهور خاندان خلعتبري در عرصه سياسي تنکابن به اين منطقه هويت تاريخي بخشيد.

 نسخه قابل چاپ

واژه تاريخ را در زبان فارسي به دو معنا به کار مي برند: 1- مجموعه فعاليت هاي مکتوب علمي، نظري و فکري مورخان که همان "علم تاريخ" ناميده مي شود؛ 2- مجموعه حوادث و رويدادهاي انجام شده توسط انسان که از آن تاريخ در معناي متعارف مستفاد مي شود و بدون افزون کلمه "علم" به کار مي رود.
اگر بتوانيم نحوه کسب شناخت يا علم به تاريخ از نوع دوم، يعني علم به تاريخ در معناي مجموعه رويدادها را مشخص کنيم، وجود چيزي به نام "علم تاريخ" نيز به اثبات خواهد رسيد و آن گاه مي توانيم بگوييم که علم تاريخ واقعا يک "علم" است.
اين مقاله با نظر به آراي انديشمندان و مورخان از قديم ترين روزگاران تا اوايل قرن بيستم، ضمن متمايز کردن دو مفهوم متفاوت از تاريخ، سير تحول ديدگاههاي موجود درباره تاريخ، قانونمندي و غايتمندي آن را پي مي گيرد.

 نسخه قابل چاپ

يکي از دوره هاي مهم سياسي- اجتماعي تاريخ کرمان، دوره قاجار مي باشد که از 208 هجري شمسي/ 1796ميلادي تا 1334 هجري شمسي/ 1922ميلادي به طول انجاميد و در دوران همين سلسله بود که آقا محمدخان قاجار طي حمله اي وحشيانه کرمان را به ويرانه اي تبديل کرد و بزرگترين بدبختي را براي آن به ارمغان آورد.
اما چهار سال پس از اين حادثه دردناک، فتحعلي شاه (جانشين آقا محمدخان) به اشاره بزرگان و براي جبران خسارت ها و خرابيهاي کرمان، پسرعمويش ابراهيم خان ظهيرالدوله قاجار را به حکومت آنجا منصوب کرد و سي و هفت سال پس از وي، مخمد اسماعيل خان نوري اسفندياري (وکيل الملک اول) و پس از او پسرش مرتضي قلي خان (وکيل الملک دوم) در مجموع 20 سال بر کرمان حکومت داشتند که مظهر آباداني ها و خدمات بسياري بودند و اين مقاله به تشريح چگونگي حکومت و خدمات اين خاندان (خاندان اسفندياري) در کرمان و معرفي آنان مي پردازد.

 نسخه قابل چاپ