بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

اگرچه روابط ميان دو كشور باستاني ايران و چين به قرن هاي دور باز مي گردد؛ ولي قرن سيزدهم و چهاردهم ميلادي، يعني دوران حاكميت مغولان از اهميت ويژه اي براي دو كشور برخوردار است. زيرا در اين مقطع تاريخي بر اثر يكپارچگي نسبي و مناسبات ميان شرق و غرب، بسياري از ايرانيان به سرزمين چين مهاجرت كردند و از ميان آن ها شخصيت هاي متعددي به مقامات بالاي سياسي و علمي دست يافتند و منشا گسترش دين اسلام در چين شدند. به علاوه در كشور چين آثاري از معماري آن دوران به خصوص مساجدي كه به سبك ايراني ساخته شده بر جاي مانده است. يكي از اين ايرانيان شخصي به نام نصرالدين است كه مقبره او در مسجد باستاني شهر سونجيانگ قابل مشاهده است. اين كه نصرالدين كيست و به چه دوراني تعلق دارد و چه جايگاهي در ميان مسلمانان داشته است، مساله اي است كه در اين سطور به آن خواهيم پرداخت. در اين نوشته همچنين موضوعات ديگري مانند شواهد مربوط به ايراني بودن نصرالدين و اين كه آيا او باني مسجد سونجيانگ هست يا خير و اهميت سنگ نوشته مقبره او مطرح خواهد گرديد.

 نسخه قابل چاپ

پرفسور هرتسفلد در سال 1307 ش بر اساس تصويب «مجلس شوراي ملي» به جهت تدريس در رشته تاريخ، جغرافياي تاريخي و باستان شناسي به استخدام دولت ايران درآمد. او در طي سال هاي 34-1931 م از طرف موسسه شرق شناسي دانشگاه شيكاگو مامور كاوش در تخت جمشيد شد. وي در روز 6 مرداد 1312 قصد داشت با اتومبيل شخصي خود از مرز خسروي در غرب كشور خارج شود. ماموران گمرك تعداد 27 قطعه آثار عتيقه را از جامه دان او كشف و توقيف كردند.

 نسخه قابل چاپ

رونق و گسترش تشيع از مهم ترين تحولات تاريخي ايران در دوره حكومت مغولان در ايران و نيز مرحله اي تعيين كننده در سير تاريخ تشيع به شمار مي آيد. آن چنان كه مي توان آن را سرآغازي تازه و يا نقطه عطفي با اهميت در روندي دانست كه سرانجام به رسميت ماندگار تشيع در صحنه سياسي و اجتماعي ايران در دوره صفوي و پس از آن انجاميد. در ميان تمامي تكاپوهاي شيعي در اين دوره، شيعه شدن سلطان محمد اولجايتو هشتمين ايلخان مغول و تصميم او براي رسمي كردن اين مذهب بيش از همه توجه مورخان و محققان را به خود جلب كرده است. به همين جهت پرداختن به ابعاد اين رويداد مي تواند به روشن تر شدن كليت تاريخ تشيع در اين زمان كمك كند. يكي از مسايل مبهم و مورد اختلاف مورخان و پژوهشگران در اين زمينه، تعيين مدت شيعه بودن اولجايتو و رسميت داشتن اين مذهب در زمان فرمانروايي اوست. يك راه براي رفع يا كاستن از اين ابهامات و اختلافات و دست يابي به يك محدوده زماني مشخص در اين مورد، دسته بندي روايات تاريخي و تحليل هاي گوناگون و ارزيابي هر يك از آن ها و سپس حصول يك جمع بندي از آن هاست. مقاله حاضر بر اساس اين ديدگاه نوشته شده است.

 نسخه قابل چاپ

با روي كار آمدن محمدعلي شاه قاجار و آغاز اختلافات او با مشروطه خواهان سرانجام مجلس شوراي ملي از سوي قواي دولتي به توپ بسته شد و بساط مشروطيت برچيده گشت. و در ايران دوره اي آغاز شد كه تحت عنوان «استبداد صغير» شناخته شد و 13 ماه به طول انجاميد. با آغاز اين دوره، مشروطه خواهان از پا ننشسته شروع به مبارزه كردند. مي توان گفت كه تقريبا تمام اقشار اجتماعي در اين مبارزه نمايندگاني داشتند و هر كدام به سهم خود بخشي از بار مبارزات را بر دوش كشيده، به مقاومت در برابر استبداد طلبي محمد علي شاه پرداختند. در اين ميان روحانيان و خصوصا مراجع و علماي عتبات نقش مهمي ايفا نمودند كه با ارسال تلگرافات متعدد در واقع به آن بخش از فعاليت ها پرداختند كه بعدها با عنوان فعاليت هاي قلمي شناخته شد. مقاله حاضر تلاشي است براي تبيين اين فعاليت ها.

 نسخه قابل چاپ

اين مقاله درصدد است، زندگي علاءالدين محمد هفتمين رهبر اسماعيليان نزاري را از منظري متفاوت بازخواني كند. شخصيتي كه ضمن سرپرستي دين و دنياي نزاريان به بيماري ماليخوليا گرفتار آمد و زندگي اش پرتنش، بحراني و متلاطم شد. درباره سلامت رواني و عقلاني وي تحليل هاي متفاوتي عرضه شده است؛ اما اين مقاله مي كوشد با رويكردهاي روانشناختي و جامعه شناختي، ‌علل و عوامل بروز اين بيماري و تجليات آن را در زندگي پرفراز و فرود اين امام اسماعيلي بررسي نموده، آثار و پيامدهاي آن را تحليل كند.

 نسخه قابل چاپ

ظهور و انتشار تمدن جديد غرب به غلبه آن بر ساير تمدن هاي بشري منجر شد و در نتيجه تمدن هاي مزبور در معرض نوسازي اجباري قرار گرفتند. اما اقدامات عملي مربوط به نوسازي، جنبه بيروني و آشكار آن را نمايش مي دهد. جنبه بنيادين و اصلي نوسازي به نحوه تفكر و تلقي از نوسازي مربوط مي شود. تفكر و تلقي از نوسازي وجوه و مراتب گوناگون دارد. راهبرد يا استراتژي نوسازي از وجوه تفكري مهم نوسازي به شمار مي آيد؛ زيرا از سويي هدف و غايت و از سوي ديگر روش تحقق نوسازي را تعيين مي بخشد. يافته هاي اين تحقيق نشان مي دهد كه از آغاز سلسله قاجاريه تا ظهور مشروطيت،‌ راهبردهاي نوسازي مختلفي در درون حاكميت قاجارها ظهور كرد و صرف نظر از ماهيت آن ها، هيچ يك به پاراديم غالب و راهنما در جامعه ايران تبديل نشدند و در نهايت نحوه تلقي و فهم از نوسازي و استراتژي مناسب آن به امري بحراني و بحران زا مبدل شد.

 نسخه قابل چاپ

در اين مقاله به طور مختصر روش ها و استراتژي هايي كه معلمان مي توانند براي تشويق و ايجاد انگيزه در شاگردان از آن ها استفاده نمايند شرح داده شده است همان طور كه دورني (116-2001) اشاره مي كند «مهارت استاد در انگيزه بخشي به شاگردان بايد به عنوان عنصر اصلي اهداف آموزش در نظر گرفته شود.» اگر چه تاكنون مقادير زيادي راهنماي تدريس كه بر محور آموزش استوار است چاپ و منتشر شده است، اما آن ها در عمل راهنماي سودمند و مفيدي نيستند. بنابراين هدف اصلي ما در اين جا تكيه بر روش ها و استراتژي هايي است كه آموزش زبان خارجي را بهبود مي بخشد.

 نسخه قابل چاپ

نظام الدين نيشابوري يكي از چهره هاي برجسته از دانشمندان مسلمان مي باشد. او در زمان خود از درخشش خاصي برخوردار بود. او جامع علوم بود و در همه رشته هاي دانش سرآمد معاصرين خود بود. در اين مقاله به نام و نسب و مولد و تاريخ ولادت و وفات او پرداخته شد. تاليفات او به اختصار مطرح شد. در ادامه شيعه يا سني بودن نظام با نگاه اهل تحقيق و طرح دلايل آنان مورد مداقه گرفت. شهرت عمده نظام به كتاب تفسير قرآن و شرح شافيه و تسلط او بر علوم انساني و صرف و نحو مي باشد.

 نسخه قابل چاپ

«حتي» در زبان عربي، حرفي از حروف معاني است، و به جهت افاده معاني مختلف، تعداد زيادي از نحوي هاي بصره و كوفه به تبيين معاني آن پرداخته و از مشكلات و تعدد وجوه و تشعب اقوال در مورد آن شكايت كرده اند: تا جايي كه در مورد «حتي»‌ گفته شده: «حتي حتحت قلوب النحويين» «حرف حتي، دل و دماغ نحوي ها را به درد آورده است» و نقل كرده اند كه: «مات الفراء و في نفسه شي من «حتي» (بايستي 448:1992) «فراء» مرد و حال آن كه مجهولاتي از حتي در ذهنش بود»، اين حرف داراي سه معناي حقيقي بوده و در زبان عربي - همان طور كه خواهد آمد به معناي انتهاي غايت، تعليل و استثنا مي آيد و در اين زبان و حياني، با سه عنوان نحوي متفاوت استعمال مي شود (طبق نظر نحوي هاي بصره): 1- حرف جر؛ 2- حرف عطف؛ 3- حرف ابتدا و نحوي هاي كوفه عنوان چهارمي به اين تقسيم اضافه كرده اند كه «حتي» حرف نصب است و به فعل مضارع نصب مي دهد، و هر كدام از اين عناوين داراي احكام مخصوص به خود مي باشند كه ذيلا به آن ها اشاره مي شود.

 نسخه قابل چاپ

نقد ادبي نوين عرب،‌ تماما با نقد ادبي دوران گذشته متفاوت است به طوري كه هر كس نقد ادبي امروز عرب را از نظر بگذراند و آن را با نقد ادبي قرن گذشته مقايسه كند خواهد ديد كه نقد امروز، نقدي است كاملا مقلد كه در اين تقليد حد و مرزي نمي شناسد و تماما و بدون آگاهي تحت تاثير دستاوردهاي نقدي غرب قرار گرفته است. اما در چنين اوضاعي، چهره هاي نقدي درخشاني مي بينيم كه مي توانند نقد ادبي و ناقدان نوپا را هدايت كرده، به ساحل نجات برسانند. احسان عباس متوفاي سال 2003 ميلادي يكي از چهره هاي نقدي برجسته مي باشد كه در آسمان نقد ادبي عربي و جهاني درخشيده و با تاليف آثار ارزشمندي، نقد ادبي معاصر عربي را از آوارگي، آشفتگي و بحران اصطلاحات كه نتيجه تقليد محض از نقد ادبي غرب است تا حدودي نجات بخشيده، و آن را مديون خود ساخته است. اين مقاله درصدد است پس از معرفي احسان عباس، ‌پرده از منهج نقدي اصيل او برداشته و به تبيين آن جنبه هايي از نقد ايشان كه اغلب مورد غفلت واقع شده است، بپردازد.

 نسخه قابل چاپ

اين نوشته مي كوشد با ريشه يابي برخي از مسايل و مشكلات آموزش زبان عربي در ايران راه حل هايي را براي آن جستجو نمايد. به طور كلي مهمترين مسايل و مشكلات آموزش زبان عربي در ايران را مي توان در چهار عنوان زير برشمرد:
1- سطح آموزش زبان عربي در مدارس ايران پايين تر از حد مطلوب است. 2- برخي از دانش آموزان به زبان عربي علاقه مندي چنداني نشان نمي دهند. 3- بسياري از دانشجويان گروه هاي عربي دانشگاه ها بي انگيزه و دلسرد هستند. 4- در بعضي از مراكز مرتبط با زبان عربي كمبود نيروي متخصص در زبان عربي احساس مي شود. براي هر يك از مسايل فوق علت هاي مختلفي قابل تصور است كه برخي از آن ها عام است و همه شاخه هاي علوم انساني را در برمي گيرد؛ ولي برخي ديگر خاص رشته زبان و ادبيات عربي است.
كه در چهار محور اصلي زير بررسي شده است:
1- دانشجو، 2- استاد، 3- برنامه درسي، 4- ابزارهاي آموزشي.
سپس براي حل مشكلات مربوط به هر محور پيشنهاداتي مطرح گرديده است. گرايشي كردن آموزش زبان و ادبيات عربي دانشگاه ها از جمله راه حل هايي است كه مي تواند راه گشاي از ميان برداشتن برخي از مشكلات مختص به آموزش زبان و ادبيات عربي دانشگاه ها باشد.

 نسخه قابل چاپ

از نخستين آثاري كه در بحث و دفاع از اسلوب قرآن و سبك ادبي آن نگاشته شده است، كتاب مجاز القرآن ابوعبيده و معاني القرآن فراء و تاويل مشكل القرآن ابن قتيبه در سده اول و اوايل سده چهارم است كه هر يك به گونه اي توجه خواننده را به نظم و موسيقي و يا كنايات و استعارت و ... معطوف ساخته اند. دست كم از قرن دوم، ويژگي هاي ساختار زبان قرآني، با تعبير گوناگون و از جمله تحت عنوان نظم، توصيف مي شده است. در سده هاي بعد ديدگاه ها و نظريات برتر و تازه تري درباره سجع و فواصل قرآن و تاثير استفاده از كنايات و استعارات و ... مطرح شد اشخاصي مانند عبدالقاهر جرجاني در سده پنجم و ششم از جمله اين افراد بودند. در دوره معاصر سيد قطب،‌ زغلول، محمد عبده، طالقاني و بازرگان و ... نيز نظريات جديدي در زمينه تشخيص و نمايش از طريق خيال، برانگيختن و تجسم دادن، ارايه داده اند و هر يك به گونه اي به ارتباط تنگاتنگ آواها با معاني كلمات و عبارات اشاره كرده اند. اين مقاله تلفيق اين نظريات و ديدگاه ها و به طور كلي موسيقي ظاهري و دروني ناشي از ارتباط آوا و معنا را در بردارد.

 نسخه قابل چاپ

نويسندگان تاريخ تمدن اسلامي بر اين امر هستند كه مبتكر علم عروض عالمي به نام الخليل بن احمد الفراهيدي مي باشد كه استاد سيبويه بود. و اين ابتكار را اين گونه آغاز كرد كه آهنگ هاي اشعار شاعران عرب را مورد مطالعه و بررسي قرار داد، و به اين نتيجه رسيد كه تمام اين اشعار طبق شانزده آهنگ سروده شده اند، كه اين آهنگ ها را بحور شعر ناميد، و هر بحر را به يك نامي اختصاص داد، و پس از مطالعات فراوان عقل مبتكر او به اين محاسبات رياضي مانند هدايت شد كه مي توان اين شانزده بحر را از پنج دايره استخراج كرد، به اضافه شش آهنگ (بحر) مهمل غيرمستعمل ديگر. كه همه اين بحور شعر در پنج دايره گنجانده شده. اما برخي از اساتيد عرب اين دايره ها را به خاطر سبب هاي زير مورد حمله قرار دادند و خواهان حذف آن ها از اين علم شدند: 1- آسان نبودن استخراج بحور شعر از اين دايره ها. 2- امكان بي نياز شدن طالب علم عروض از اين دايره ها. 3- اين كه استخراج بعضي از بحور شعر همراه تاويل و تقدير مي باشد. حال اين مقاله اهميت اين دايره ها را مورد بحث قرار مي دهد، و نقش كاربردي آن ها را بيان مي كند، و همچنين چگونگي استخراج بحور شعر را شرح مي دهد.

 نسخه قابل چاپ

منصور نمري شاعري شيعي است كه در اشعار خود از حق اهل البيت (ع) دفاع نموده است. معاصر هارون الرشيد و شاگرد عتابي است. او شاعري سياسي است كه معتقد به تقيه نيز هست به اين جهت تشيع خود را پنهان داشته و نسبت به خلفا اظهار دوستي مي نمايد. اعتقاد حقيقي او از لابه لاي اشعارش به خوبي آشكار است و به كارگيري صنعت توريه كه گاهي نوعي تصريح نيز در آن است اين مدعا را اثبات مي كند، او از جهت توانايي در شعر از برگزيدگان شاعران عصر خويش است. شاعري متفنن و چيره دست در انواع شعر است. شعرش سهل و روان، لطيف و دقيق و پرفراز است. بدخواهان و كينه توزان نزد هارون اسرار او را فاش نموده و پرده از تشيع و محبت بسيارش به اهل بيت پيامبر (ص) برداشتند و خشم هارون را بروي برانگيختند. هارون ماموري را براي قتل وي گسيل مي كند ولي قبل از رسيدن مامور شاعر دنيا را ترك نموده است. وفات وي را حدود سال 210 هجري قمري نوشته اند. متاسفانه از اين شاعر اخبار و اشعار بسياري به دست ما نرسيده است.

 نسخه قابل چاپ

موضوع اين مقاله ابودهبل الجمحي يكي از بزرگ ترين شاعران دوره اموي و از جمله كساني است كه در تحقيقات نقدي و تاريخي معاصر در خصوص شعر دوره اموي كمتر مورد توجه قرار گرفته است. ابودهبل در راس گروهي از شاعران است كه توليدات شفاف و پخته ادبي آنان گواه برتري همه جانبه او در ادبيات مي باشد. وي توانست در شعر خود بين سرشت و هنر شاعري جمع كند. از اين رو، ناقدان ادبي او را در زمره پنج شاعر معروف قريش قرار مي دهند كه عبارتند از: ابودهبل الجمحي العرجي - الحارث بين المخزومي - عمر بن ربيعه و عبيداله بين قيس الرقيات. در اين جستار سعي شده كه به گوشه اي از روند رشد و شكل گيري شخصيت و نيز قبيله اي كه ابودهبل در آن مي زيست، اشاره شود. نويسنده مقاله سعي كرده نگاهي نيز به قبيله شاعر (بني جمح) و روابط او با قبايل ديگر و به رابطه اين شاعر با دختر معاويه (عاتكه) و غزل هاي شاعر در خصوص او داشته باشد. و اين كه اين رابطه عاشقانه چگونه شكل گرفت و چه گونه ابودهبل از رابطه مذكور براي بدنام كردن و رسوا ساختن اموي ها و به خصوص معاويه بن ابي سفيان بهره برد. مي توان چنين برشمرد كه تعزل شاعر با عاتكه نوعي غزل حيله گرانه و دشمنانه و يا چيزي يا نزديك به آن بوده است.

 نسخه قابل چاپ