بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

اين مقاله در دو بخش مجزا ولي مرتبط با هم، نقش استعاره در زندگي و مشكلات احتمالي ترجمه استعارات را به اختصار بررسي مي كند.
بخش نخست كه اساسا مبتني بر نظريات ليكاف، در كتاب استعاراتي كه با آنها زندگي مي كنيم، مي باشد، نشانگر اين امر است كه نظام تصوري زندگي ما استعاري است و تعبيرات استعاري ما بر اساس اين نظام شكل مي گيرند و مثالهايي از زبان فوتبال، به عنوان محبوبترين ورزش ايران و جهان آورده شده كه به خوبي مويد اين نظريه است. در تمامي اين مثالها تصور استعاري اين است كه فوتبال يك جنگ است و تعبيرات استعاري ناشي از اين تصور نيز از طريق مثالهاي مرتبط بيان شده است و از آنجا كه زبان فوتبال جز لاينفك زبان زندگي روزمره مي باشد، به جاري بودن استعاره در زندگي واقف مي شويم.
در بخش دوم ضمن بررسي تقسيم بندي استعارات از ديدگاه نيومارك در مي يابيم به همان اندازه كه ترجمه بعضي استعارات، مانند استعاره هاي قالبي مشكل و در بعضي موارد غيرممكن به نظر مي رسد، ترجمه استعارات ابداعي ساده است و در ضمن استعاره جديدي، به نام استعاره نو، جدا از تقسيم بندي نيومارك معرفي مي شود و تمامي اين موارد با نمونه هايي از ترجمه اشعار سهراب سپهري توسط مسعود فرزان و دانشجويان درس كاربرد اصطلاحات در ترجمه نگارنده همراه مي باشند.

 نسخه قابل چاپ

خواجه عمادالدين فقيه كرماني، هم روزگار حافظ شيرازي، در روزگاري متلاطم مي زيسته است. آنچه عماد را با حافظ مرتبط كرده است، پيش از آنكه مربوط به ويژگيهاي مشترك شعري و سبكي آنها باشد؛ به تصوير و تفسير خواندمير، صاحب كتاب حبيب السير، درباره اين بيت از حافظ بر مي گردد.
اي كبك خوش خرام كه خوش مي روي بايست    غره مشو كه گربه زاهد نماز كرد.
«خواندمير» گربه زاهد را استعاره از عماد فقيه فرض كرده، و بعد از او نويسندگاني، چون تقي الدين بلياني، محمد معصوم شيرازي، ابوطالب خان تبريزي، قاضي نوراله شوشتري، امين احمد رازي، عباس اقبال، پژمان بختياري، استاد معين و ديگران به آن اشاره كرده اند.
صحت و سقم اين استعاره موضوع مورد بحث اين جستار است. چنين به نظر مي رسد كه تكوين و برجستگي استعاره مذكور در شعر حافظ، بازتابي از شرايط روزگار و نگاه روان شناختي حافظ به آن شرايط باشد. چرا كه حافظ مضامين مشابه فراواني را به كار برده است. بنابراين، استعاره مذكور، چالش حافظ بيشتر با مفهوم است و نه مصداق. اما از آنجايي كه هر مفهومي، مي تواند مصداقهاي برجسته اي نيز داشته باشد، اين پرسش پيش مي آيد كه مصداق يا مصداقهاي اين استعاره كدامند؟ وانگاشته خواندمير تا چه حدي صحت دارد؟
در اين مقوله با توجه به مدارك و شواهدي، چون مسكوت ماندن اين موضوع مهم در مدارك قديمي تري چون بهارستان جامي كه در آن از عماد فقيه سخن رفته است و نيز نگرش ملامتي عماد كه از اين جهت به ديدگاه حافظ نزديك است و همچنين دلايلي چون نقش آفريني كبك در كنار گربه در بيت مذكور كه آنرا با كبك انجير (در متن سنسكريت كپينجله) كليله پيوند مي دهد و تركيبات، عبارات، استعارات و امثال و داستانهاي متعدد و مشابهي كه در ادبيات فارسي، اروپايي و افريقايي وجود دارد و نيز استقبال حافظ از شعر عماد در بسياري از غزلياتش، گمانه خواندمير و هم انديشان او را غيرقابل پذيرش مي نماياند. و اگر بنا باشد كه با توجه به عصر حافظ، براي استعاره مذكور، مصداق يابي كنيم، بي گمان با توجه به شواهد متعدد تاريخي و شعري، مي بايست انگشت اتهام را به سوي امير مبارزالدين نشانه رويم كه در موش و گربه عبيد نيز به گونه اي و هم آميز، مشبه به گربه عابد قرار گرفته است:
ناگهان گربه جست بر موشان   چون مبارز به روز ميدانا

 نسخه قابل چاپ

خطاب عنصري كلامي (گفتماني) است كه به منظور ايجاد تحرك و انگيزش در كلام به كار مي رود عملكرد انگيزش خطاب ناشي از جلب توجه خواننده/ شنونده و درگير ساختن وي در روند كلام است. عامل صوري اين جلب توجه، صور فيزيكي خطاب است كه به ترتيب اهميت ضماير دوم شخص، افعال دوم شخص، ساختهاي ندايي و ساختهاي پرسشي مي باشند. بالغ بر %96 غزلهاي خواجه عماد خطابي است و غزلهاي بي خطاب وي از %40 تجاوز نمي كند. انگيزش و به تبع آن خطاب در غزل جنبه ميزاني دارد و عامل تعيين كننده ميزان آن ژرف ساخت معنايي غزل است. بالاترين ميزان خطاب در غزل خواجه عماد داراي ضريب 3.11 خطاب در بيت و ميانگين خطاب در غزل خواجه عماد 1.07 خطاب در بيت است و اين ميانگين، شاخص ميزان اهميت خطاب در ساختار فضاي غزل مي باشد. دليل بسآمد بالاي خطاب در غزل آن است كه چون غزل داراي زيربناي مغازله است، بنابراين در اكثر موارد داراي ژرف ساخت معنايي مثبت و تشكيل شده از مولفه هاي معنايي اميد، عشق، شور و نشاط است و بندرت داراي ژرف ساخت منفي متشكل از مولفه هاي ياس، حسرت و حرمان مي باشد و همين موارد اندك است كه زيربناي معدود غزلهاي بي خطاب خواجه شده است.
تظاهر فيزيكي صور خطاب در %67 غزلهاي خواجه عماد در مطلع است و در اين موارد نوع ساختار خطابي مطلع بر ساختار خطابي سراسر غزل سيطره دارد. ساختار دستوري مطلع غزل نيز در اكثر موارد تعيين كننده نوع ساختار دستوري غالب بر غزل است. به جز خطاب عناصر ديگري نيز در انگيزش غزل تاثيرشان توجه دارند كه اهم آنها واژگان مثبت، ساختار دستوري مثبت، زمان دستوري غيرگذشته، ساختارهاي اول شخص و نوع وزن و قافيه مي باشد.

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

آنچه مي انگاشتند نبود؛ سبك هندي آنقدر ها توانايي هاي تاكنون به چشم نيامده داشت كه بتواند پس از دوره اي هويت خدشه دار شده خود را باز بسازد و با همان نازك خيالي ها و مضمون پردازي هاي انكار شده، از شاعران دلبري كند و در كنار رمانتيسيسم و سمبوليسم اروپايي در شعر نيما و پيروان وي رسوخ كند و به ويژه چشم هايي را كه پس از انقلاب، به واسطه دردها و دغدغه هاي برخاسته از يك ايدئولوژي نوظهور، كمتر به افق هاي غرب مي نگريست، به شگفتي آفريني هاي رنگارنگ خود خيره كند و در اين ميان سهم بيدل دهلوي و صائب تبريزي از همه بيشتر بود. قيصر امين پور، نام آشناي ادبيات معاصر ايران نيز با همه وابستگي ها و دلبستگي ها به سنت هاي ادبي و رسم و راه هاي شعر نيمايي، از تاثير پذيري از شگردهاي شاعرانه سبك هندي بر كنار نماند و شعر خويش را از نظر برخي جلوه هاي جمال شناختي باز آمده در اين سبك، به سبك هندي ماننده كرد. «جلوه هاي جمال شناختي سبك هندي در شعر قيصر امين پور» تفصيل اين اجمال است.

 نسخه قابل چاپ

چه چيزهايي مايه ايستادگي و پيروزي رزمندگان بر دشمن مهاجم بود؟ در اين مقاله اين مهم در رمان هاي دفاع مقدس ريشه يابي و تقسيم بندي شده است.شخصيت، يکي از عناصر اصلي رمان است که با محتوا و درون مايه و شکل اثر، رابطه نزديکي دارد. انگيزه و عمل شخصيت، بازتابي از مسايل اجتماعي است. بررسي شخصيت در رمان دفاع مقدس، کليد درک انگيزه و انديشه مبارزان در طول هشت سال جنگ تحميلي است. آنچه در شخصيت هاي رمان دفاع مقدس بيشتر نمود دارد؛ چرايي دفاع است نه چگونگي دفاع. اين نکته در فکر و عمل کاملا آشکار است.
سطوح فکري و کنشي مبارزان، بيانگر دلايل و نوع مقاومت در برابر دشمن است و عوامل و مولفه هاي پايداري ملت ايران را نشان مي دهد. فکر و عمل شخصيت هاي رمان، زمينه هاي عقيدتي و اجتماعي و تاريخي مقاومت را بيان مي کند. در بررسي شخصيت ها، هويت ديني و عرفاني رزمندگان در ارتباط با امام و مردم و انقلاب اسلامي، عوامل اصلي پايداري در برابر دشمن هستند و وحدت عقيدتي و عاطفي رزمندگان با خود و خانواده ها، تقويت روحيه مقاومت است. ماهيت رمان دفاع مقدس نيز چيزي جداي از اين مولفه ها نيست. در اين نوشتار سعي شده است اين عوامل، به عنوان مهمترين مولفه هاي پايداري مورد تجزيه و تحليل قرار گيرند.

 نسخه قابل چاپ

شعر «نشيدالارض والخلود» سروده منيرمزيد، شاعر معاصر فلسطيني ساكن كشور روماني، در سي بند تنظيم شده و شاعر توانسته است هدف خود، يعني حماسه پايداري و مقاومت مردم فلسطين را در هاله اي از بليغ ترين صورخيال بيان كند.
اين تحقيق به منظور بررسي بلاغت هنري اين شعر و ارتباط آن با عنصر پايداري انجام شده است. به همين منظور صور بياني شعر را استخراج مي كند و دلايل بلاغي آن ها را نشان مي دهد و شيوه آن، مطالعه موردي، كتابخانه اي و توصيفي با استفاده از روش آمارگيري و ارايه نتايج در قالب جدول و نمودار است.
سوال اصلي تحقيق آن است كه دامنه گسترش صورخيال در اين شعر چگونه است و كدام عنصر خيال در تبيين پايداري مردم نسبت به ساير صور بياني برتري دارد.
نتايج اين تحقيق عبارت است از:
-1 اين شعر بيشترين تصوير هاي ادبي را دارد.
-2 شاعر، فاصله زيبا شناسي را كاملا در شعر رعايت كرده است.
-3 كاربرد تصوير ها در اين شعر به خوبي بر مخاطب تاثير مي گذارد.
-4 تاكيد شاعر در كاربرد تصوير هاي بليغ است.
-5 تاكيد شاعر در بيان جاندار انگاري تصاوير است.
6- تاكيد شاعر بر ارايه تصاوير بر پايه همانندي است.
-7 عنصر برتر خيال در بيان پايداري مردم فلسطين، استعاره بالكنايه گسترده است.

 نسخه قابل چاپ

با شروع جنگ تحميلي فضاي شعر بسياري از شاعران تغيير يافت. شعر به سنگرها رفت و جنگ و جبهه و شهادت مضمون اصلي بسياري از گويندگان شد. در اين برهه، روح حماسه و عرفان در هم آميخت و شعرا با سرودن غزل هاي حماسي-عرفاني مجاهدت ها و دلاوري هاي ملت ايران را به تصوير کشيدند. غلام رضا رحمدل از جمله شاعران متعهد گيلاني است که جبهه را به شعر کشاند. وي در سرودن اشعار پايداري مهارت خاصي دارد. در اشعار وي، شهادت و ايثارگري از جايگاه ويژه اي برخوردار است.
اين نوشتار به بررسي سروده هاي شاعر در دو کتاب «از زمزمه تا فرياد» و «ماايستاده ايم» مي پردازد. مطالعه اين دو کتاب، تسلط شاعر را در کاربرد اوزان و قوالب شعري و نيز نوآوري هاي وي را در خلق تصاوير زيبا و بديع از حماسه پايداري ملت ايران به خوبي نشان مي دهد. رحمدل در تصوير رشادت ها و از خود گذشتگي هاي ملت ايران از اسوه هاي مذهبي و ملي در شعر خويش بهره جسته و مخاطبان خود را به پيروي از اسوه هاي مقاومت ترغيب نموده است. گزينش واژه هاي مناسب، ساختن ترکيبات نو و انتخاب وزن و قافيه متناسب با موضوع شعر به شعر رحمدل انسجام و رواني خاصي داده است.

 نسخه قابل چاپ

دفاع، مفهومي مقدس، ارزشي و مبتني بر آفرينش بشر و يكي از اركان بقا، حفظ نوع و سعادتمندي دنيا و آخرت اوست. فهم حقيقي و التزام عملي به آن، سبب امنيت، عدالت و رفاه عمومي مي شود.
اسلام در مورد دفاع مقدس، برخوردار از نظريه اي است كه بر دو مبناي توحيدي استوار است: -1 خواست و مشيت الهي و خارج از اراده انسان -2 خواست و مشيت الهي كه بر فطرت‌ يعني آگاهي، اراده و انتخاب انسان مبتني است. در اين مقاله پس از بررسي معنا و مفهوم دفاع مقدس در قرآن كريم و پاره‌اي از اسناد ديگر، به تبيين مباني نظري آن پرداخته شده است. اهميت شناختي دفاع براي ايجاد جوامع سالم بيان گرديده است.

 نسخه قابل چاپ

تطرقت هذه الدراسة للمواقف و الاتجاهات السياسية للشاعرين المعاصرين احمدالوائلي و محمدمهدي الجواهري اللذين عاشا في عصر مخاض الحوادث و التطورات السياسية التي مرّت علي العراق بدءاً من ثورة العشرين بقيادة علماء الدين و علي رأسهم المرجع محمدتقي الشيرازي و انتهاءاً بحزب البعث و صدام حسين. يفترق الشاعران في مواقفهماتجاه حزب البعث و علماءالدين و الحرکة الاسلامية المعاصرة و المد الاحمرالشيوعي الذي سيطرعلي الشارع العراقي في عهد عبدالکريم قاسم، ويتفقان في وجهات نظرهماحول الثورة العراقية ضدبريطانيا و القضية الفلسطينية.

 نسخه قابل چاپ

اين مقاله درباره شاعر پرآوازه معاصر سوري، نزار قباني، نوشته شده است. رويکرد اين نوشتار پيرامون ادب مقاومت مي باشد. جلوه هاي ادب پايداري به قرار ذيل از مجموعه اشعار سياسي اين سخن سرا مورد نقد و بررسي قرار گرفته است:
وطن دوستي، فلسطين، قدس، تعهد ملي و محبت کشورهاي عربي، بيروت، گذشته افتخارآميز، حکمران و ملت، حکمران عرب و مساله فلسطين، فرزندان سنگ، کودک عرب اميد آينده، نيروهاي امنيتي و بازجويي، آزادي و مبارزه، سلطه آمريکا، عدم آزادي انديشه.

 نسخه قابل چاپ

پديده دفاع مقدس همراه با هشت سال مقاومت سرافرازانه مردم اين مرز و بوم بر تمامي جنبه هاي زندگي آنان، خصوصا بر ادبيات و فرهنگ تاثير نهاد و موجب تولد ادبيات خاص دفاع مقدس گرديد. تاثير جنگ را در تمامي انواع ادبي، به ويژه ادبيات داستاني مي توان مشاهده نمود. در خلق حماسه هاي جنگ، زنان نيز همچون مردان سهم بزرگي داشته اند و اين حماسه هاي جاودان در ادبيات داستاني، خصوصا در داستان هاي کوتاه به تصوير کشيده شده است.
اين مقاله به بررسي نقش زن در چند داستان كوتاه دفاع مقدس پرداخته است. هدف از اين بحث، بيان نقش زنان از ديدگاه جامعه شناختي در داستان هاي كوتاه دفاع مقدس مي باشد. زنان بر اساس نقش هايشان در اين داستان ها دسته بندي شده اند و براي هر نقش، نمونه اي از داستان هاي کوتاه آورده شده است. براي هر داستان، نخست خلاصه اي ازآن بيان گرديده و سپس، با استفاده از نمونه هايي از نثر داستان، به تحليل نقش زنان در اين گونه داستان ها، پرداخته شده است. در اين مقاله، داستان هاي کوتاه دفاع مقدس به دو دوره زماني تقسيم مي گردد و زنان، نقش هاي خاصي را در هر يک از داستان ها دارند که اين نقش ها، در هر دوره به طبقه هاي مخلتفي تقسيم شده است.

 نسخه قابل چاپ