بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

اين تحقيق در پي آن است تا به تعيين واژه هاي روان شناختي (هيجان، شناخت، آسيب شناسي، درمان و شخصيت) و نسبت هاي خوشايندي / ناخوشايندي، جسمي / غيرجسمي و رايج / غيررايج اين واژه ها در فرهنگ هاي معتبر زبان فارسي (معين، عميد و فارسي امروز ) بپردازد.
نمونه مورد مطالعه اين تحقيق، كليه ورودي هاي درج شده در فرهنگ هاي سه گانه بود. نظر تخصصي سه روان شناس مستقل و يك زبان شناس به عنوان معيار سنجش و ارزيابي واژه ها به لحاظ اهداف تعيين شده، به كار گرفته شد تا ويژگي هاي كيفي و توصيفي واژه ها استخراج شود.
با استفاده از نرم افزار آماري SPSS براي ويندوز، يافته ها گوياي آن بود كه عناصر روان شناختي مورد هدف در اين مطالعه، از يكديگر متفاوت است. همچنين، برآوردهاي مربوط به شناخت و درمان به ترتيب در تقابل با برآوردهاي هيجان و آسيب شناسي رواني قرار دارد.
در پايان يافته ها با توجه به نظريه هاي روان شناختي و زبان شناختي در زمينه هاي هيجان مورد بحث قرار خواهد گرفته اند.

 نسخه قابل چاپ

در اين مقاله رشد زباني يك كودك فارسي زبان از نظر نحوي مورد بررسي قرار مي گيرد. اين مقاله حاصل پژوهشي است كه به صورت تك موردي و طولي بين سنين 36 تا 50 ماهگي  انجام گرفته است. جمع آوري اطلاعات به صورت طبيعي بوده و البته در بعضي موارد از روش تجربي نيز استفاده شده است. در اين تحقيق انواع جملات توليد شده کودک از نظر ساختاري، زمان دستوري، مطابقه و وجه و همچنين ساخت هاي معلوم و مجهول ساختار دروني گروه هاي اسمي، روابط ضماير و ساير موارد مربوط به حوزه نحو مورد بررسي و مطالعه قرار گرفته اند.

 نسخه قابل چاپ

عصر حاضر، بدون شك، عصر تغييرات وسيع، تحولات سريع و پويايي مفرط است. آثار چنين تحولات ناگهاني در تغييرات پيوسته فن آورانه، فرهنگ مادي، اكوسيستم ها و حتي ارزش هاي اخلاقي حاكم بر جامعه ما قابل مشاهده است. يكي از پيامدهاي بارز اين وضعيت، زبان هايي هستند كه ديگر كسي با آنها تكلم نمي كند. اين پديده ـ مرگ زبان ـ و عوامل و شرايطي كه به آن دامن مي زند، به اختصار در بخش ابتدايي اين مقاله مورد بحث قرار گرفته اند و به دنبال آن پيشينه مطالعات انجام شده در اين زمينه آمده است.
كشور ما، ايران، از تاريخ و پيشينه طولاني گروه هاي قومي متنوع برخوردار است كه هر كدام از آنها زبان بومي خود را دارند. در سال هاي اخير، شرايطي كه وصف آن در بالا گذشت، اين زبان ها را در معرض خطر انقراض قرار است. بخش اصلي اين مقاله به گزارش يافته هاي چند مطالعه ميداني در خصوص كاربرد و جايگاه اجتماعي زبان هاي محلي ايران و نگرش هاي گويشوران نسبت به زبان مادري شان مي پردازد. بخش پاياني مقاله نيز شامل پيشنهادهايي براي بهبود وضع موجود به منظور حفظ زبان هاي در معرض خطرِ ايران است.

 نسخه قابل چاپ

لغزش هاي زباني خطاهايي غير مکرر هستند که به طور عادي و طبيعي در گفتار همه انسان ها رخ مي دهند. علت توجه به اين خطاها نقش آن ها در توضيح و تبيين چگونگي فرآيند توليد گفتار است.
مهم ترين نتيجه حاصل از پژوهش هاي صورت گرفته درباره لغزش ها اين است که لغزش ها در الگوهاي بسيار منظم و قاعده مند رخ مي دهند. در اين مقاله انواع لغزش ها در گفتار فارسي زبانان بزرگسال مورد بررسي قرار گرفته است. نتايج حاصل از اين پژوهش نشان مي دهد كه در گفتار عادي به ترتيب بيش ترين نوع لغزش ها جانشيني واژگاني به دليل شباهت معنايي و کم ترين نوع لغزش ها افزايش آوا و مبادله مجزاست. همچنين بررسي داده هاي موجود مويد قاعده مندي رخ داد لغزش هاست.

 نسخه قابل چاپ

عنوان اين تحقيق نحوه تركيب افعال مركب فارسي با دو پايه واژگاني بر مبناي ديدگاه كمينه گرايي است. در اين تحقيق، نحوه تشكيل تعدادي از افعال مركب دو تايي در چهارچوب كلي كمينه گرايي بررسي مي گردد. هدف از اين تحقيق مطالعه ساختاري ـ معنايي اين نوع افعال و دستيابي به روابط معنايي و واژگاني ميان اجزاي تشكيل دهنده آنهاست. منظور از افعال مركب دوتايي، افعال مركبي هستند كه دو وابسته (پايه واژگاني) قبل از هسته (عنصر فعلي) آنها قرار دارد.
نتيجه اينكه اين افعال مركب دوتايي، در چهار گروه طبقه بندي مي شوند:
گروه اول: رابطه واژگاني ميان دو وابسته از نوع هم معنايي نسبي بوده، رابطه معنايي آنها از نوع نشان داري معنايي است.
گروه دوم: رابطه واژگاني آنها از نوع تقابلي و رابطه معنايي آنها از نوع نشان داري توزيعي است.
گروه سوم: رابطه معنايي آنها از نوع نشان داري صوري است.
گروه چهارم: رابطه معنايي آنها از نوع تكميلي و حوزه كاربردي دو وابسته قبل از هسته يكسان است.
به عنوان نتيجه كلي مي توان گفت كه در تمامي اين افعال مركب دوتايي، صورت بي نشان دور از هسته و صورت نشان دار نزديك به هسته قرار گرفته است.

 نسخه قابل چاپ

در اين مقاله به ارتباط بين صرف و واژگان پرداخته مي شود و نيز به مساله توليد كلمات بالفعل و بالقوه و محل ساخت و نگه داري آنها اشاره اي مي گردد. همچنين بسامد واژه هاي با قاعده و بي قاعده مورد مطالعه قرار مي گيرد. زايايي صرفي از منظر كميت و كيفيت، بررسي و در پايان نيز رابطه بسامد و كاربردشناسي مطالعه مي شود.

 نسخه قابل چاپ

ساخت هاي اسنادي در زبان فارسي در زمره ساخت هاي سه جزيي قرار دارد ليکن در اين مقاله با استناد به شش دليل، ساخت هاي اسنادي تک موضوعي قلمداد خواهند شد، ضمن اينکه استدلال مي شود که مسند در اين نوع جملات به عنوان محمول، ايفاگر نقش است.

 نسخه قابل چاپ

در اين پژوهش به بررسي ساخت کلان يا چارچوب فکري حماسه رستم و اسفنديارِ شاهنامه فردوسي بر اساس الگوي لباو و والتسکي (1967) پرداخته شده است. روايت رستم و اسفنديار شامل ده روايت کوچک تر است که هر کدام از آنها بيان کننده ضرورت وجود ديگري است. اين روايت بر زير بخش هاي عمده الگوي فوق که شامل مقدمه، روند و پايان بندي است، انطباق داده شده. در اين داستان مقدمه از تعداد چهار روايت، روند از يک روايت که در داخل آن چهار روايت ديگر درونه سازي شده اند و پايان بندي از دو روايت که هردوي آنها در واقع براي روايت هاي به پادشاهي رسيدن بهمن و خونخواهي او از خاندان رستم فضاسازي مي کنند و باعث يکپارچگي داستان هاي متوالي شاهنامه مي شوند، تشکيل شده است. اين گونه طرح بندي، از کليت الگو پيروي مي کند؛ ولي در موارد جزيي تر داراي تفاوت هايي است که عبارتنداز: الف: دارا بودن چکيده. ب: نحوه و محل ارزيابي. ج: عدم تطابق درس اخلاقي داستان با مشخصه هاي درس اخلاقي الگو.
در نهايت، کليه بندهاي موجود در داستان در خدمت دو نقش اصلي "ارجاعي" و "ارزيابي" هستند که لباو و والتسکي معرفي کرده اند.

 نسخه قابل چاپ

ميان زايايي ساختواژي و تعداد محدوديت هاي حاكم بر عملكرد زاياي فرآيندهاي ساختواژي رابطه معكوس وجود دارد؛ به اين ترتيب كه با افزايش تعداد اين محدوديت ها، زايايي ساختواژي كاهش مي يابد. گروهي از محدوديت هاي زايايي ساختواژي، ساختاري هستند كه از آن جمله مي توان به محدوديت هاي صرفي و نحوي اشاره كرد. محدوديت هاي صرفي شامل طبقه صرفي پايه، ساخت صرفي پايه و وند موجود در آخرين لايه پايه و محدوديت هاي نحوي شامل محدوديت هاي چهارچوب زيرمقوله اي و ساخت موضوعي هستند.

 نسخه قابل چاپ

در زبانشناسي امروز سه ديدگاهِ بارز وجود دارد كه هر يك از زاويه اي خاص به مقوله زبان و پديده هاي مرتبط با آن مي نگرند. اين سه نگرش عبارتند از: زبانشناسي صورت گرا، زبانشناسي نقش گرا و زبان شناسي شناختي. زبانشناسي صورت گرا، زبان را همچون نظامي ساخت بنيان و رياضي گونه مي پندارد؛ زبان شناسي نقش گرا زبان را نظامي براي ارتباط و زبان شناسي شناختي آن را نظامي شناختي مي داند. بنيان گذاران اين سه نگرش به ترتيب عبارتند از چامسكي (1957) و گيون (1979) و لانگاكر (1976).
در مقاله حاضر، نگارندگان در صدد هستند تا با معرفيِ مباني نظري رويكرد شناختي و معرفي مفاهيم اساسي اين رويكرد در تحليل ساخت مجهول و مقايسه آن با مباني نظري رويكرد زايشي (صورتگرا) در اين مورد، تصوير واقعي تري از ديدگاه شناختي عرضه کنند و از اين طريق به بررسي ساخت مجهول در زبان فارسي با تكيه بر ديدگاه شناختي بپردازند.

 نسخه قابل چاپ

دستگاه واجي گويش دلواري داراي 23 هم خوان و 9 واكه (6 ساده و 3 مركب) و آرايش واجي CV(C)(C) است. اين گويش فاقد انسدادي ملازي واك دار /G/ است و اين هم خوان به صورت /k/، /?/و /x/ در واژه هاي اين گويش ظاهر مي شود. در ميان فرايندهاي مهم واجي، مي توان اين فرايندها را نام برد: الف ـ تضعيف: /b , v , f/ ?  [w] ؛ /?/ ?/d/ ؛ و /h/  ? /x/؛ ب- تقويت (بر روي واژه هايي از ريشه زبان پهلوي): /b/  ? /w/ ؛ /p/ ? /f/ كه در آغاز هجا رخ مي دهد؛ ج- درج /t/ پس از /?/ پاياني؛ د- تبديل /r/ و /L/ ؛ هـ- حذف /h/ و /n/ پاياني؛ و- دگرگوني واكه اي /u/ ? /i/ ، /u/ ? /?/ ، /e/ ?/a/ ، /e/ ،/?/ ? /a/ ؛ ز- تغيير هجاهاي /?b/ ، /ab/ و /af/ به /ow/ در نتيجه دو فرايند تضعيف و هم گوني؛ ح- تغيير ساختار هجاهاي اسم هاي مصغر و حذف برخي واج ها

 نسخه قابل چاپ

فرآيند انضمام اسم، يكي از زاياترين شيوه هاي واژه سازي در زبان ها، به ويژه در زبان فارسي است. اين فرآيند بر مبناي انضمام (پيوند) يك هسته اسمي (عمدتا موضوع دروني فعل) به هسته فعل واژگاني شكل مي گيرد و برون داد آن يك فعل انضمامي عمدتا لازم (و بعضا متعدي) است كه ساختار موضوعي اش در درون فعل مركب ارضا شده است. اين برون داد، خود مي تواند پايه اي براي اشتقاق هاي ديگر باشد. معمولا فرآيند انضمام اسم را با دو رويكرد نحوي و يا صرفي تبيين مي كنند. رويكرد نحوي، بر مبناي حركت نحوي هسته اسمي به سمت فعل و سپس پيوند اين دو با هم و تشكيل يك فعل مركب انضمامي است. رويكرد صرفي بر اين اساس است كه دو ستاك اسم و فعل از واژگان انتخاب مي شود كه تركيب آن ها با يكديگر، فعل مركب انضمامي را به دست مي دهد كه در حوزه واژگان و با استفاده از قاعده واژه سازي تركيب به وجود آمده است. در اين نوشتار، فرآيند انضمام اسم با رويكرد صرفي توجيه پذيرتر است؛ به اين دليل كه ميزان زايايي و تعميم اين فرآيند در واژه سازي بر طبق رويكرد صرفي افزايش مي يابد.

 نسخه قابل چاپ

مقاله حاضر در مورد بررسي کارکرد نشانه هاي صوتي و ترفندهاي گفتماني در متون تبليغات بازرگاني راديويي است. هدف از اين تحقيقِ توصيفي اين بود که ببينيم براي انتقال معاني صريح و ضمني اين متون از چه فنون و امکانات شنيداري بهره برداري مي شود.
نتايج حاصل از تجزيه و تحليل يازده نمونه تبليغ راديويي حاکي از آن است که در طراحي متون چند لايه اي تبليغات راديويي، لايه هاي مختلفي که خاص اين رسانه شنيداري است، يعني لايه هاي گفتار، موسيقي و صداهاي محيطي براي درک و نيز ترغيب شنونده به خريد کالاها يا استفاده از خدمات، به کار گرفته مي شوند و نيز ترفندهاي گفتماني و نقش ترغيبي زبان در اين ميان نقشي اساسي ايفا مي کنند.

 نسخه قابل چاپ

ظهور و گسترش ابزارهاي الکترونيکي مربوط به گردآوري، ذخيره سازي و پردازش داده هاي زباني و همچنين موفقيت چشم گير شبکه هاي واژگاني، نگارندگان را بر آن داشت که به طراحي شبکه واژگاني صفات زبان فارسي اقدام کنند. مقاله حاضر ضمن بيان تاريخچه و مباني کلي شبکه واژگاني، چگونگي شکل گيري شبکه حاضر را شرح مي دهد. از آنجا که قصد طراحي شبکه واژگاني صفات فارسي را داريم، به طبقه بندي معنايي مقوله صفت مي پردازيم. در اين طبقه بندي 15 طبقه اصلي و بيش از 70 طبقه فرعي شناسايي شده است. براي استخراج صفات و تعيين حوزه هاي معنايي و نيز هم معناها، متقابل ها و بسامد آن ها از سه فرهنگ واژگاني و يک دادگان زبان فارسي استفاده شده است. شبکه واژگاني، نوعي پايگاه داده هاست و از اين رو ضمن آشنايي مقدماتي با مفاهيم بنيادي و روش شناسي دادگان با فرآيند طراحي منطقي و فيزيکي شبکه واژگاني صفات فارسي آشنا مي شويم.

 نسخه قابل چاپ

اين مقاله واكاوي نوشتاري است درباره گيلكي كه در جلد دهم دانشنامه ايرانيكا زير مدخل «گيلان ـ زبان ها» آمده است.
در اين مقاله سعي شده است ضمن بازخواني، نقد و بررسي آنچه در ايرانيكا آمده است، برخي از ويژگي هاي دستوري گيلكي ـ آن گونه كه شايسته است ـ توصيف شود.
برآمد اين واكاوي نشان مي دهد كه توصيف عرضه شده از گيلكي در دانشنامه ايرانيكا آن گونه كه بايد از عهده تبيين برخي از ويژگي هاي دستوري گيلكي بر نيامده است؛ اما توصيف ياد شده ـ با توجه به حجم اختصاص يافته به موضوع ـ ارزشمند و درخور توجه است.

 نسخه قابل چاپ