بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

پژوهش حاضر پس از بررسي نوروز و نفوذ آن در شبه جزيره عرب، چالش هاي به وجود آمده به دنبال مواجه شدن دين مبين اسلام با فرهنگ نوروزي و نيز سياست هاي خلفاي راشد ين، اموي و عباسي را در ارتباط با نوروز در عصر اسلامي مورد تحليل قرار داده است.
تداوم فرهنگ نوروزي در پيچ و خم هاي تحولات تاريخي در دوره اسلامي به عوامل گوناگون اعتقادي، اقتصادي و سياسي مربوط بود. اين عيد باستاني به خاطر برخورداري از پيامهاي والاي انساني با شعارهاي متعالي اسلامي هماهنگ شده و با اين طريق توانست به تثبيت و پايداري خويش کمک کند.
نوروز در اشکال گوناگوني در ادبيات عرب عصر عباسي از جمله در شعر عربي متجلي شد. سنت هاي نوروزي همانند: رسم هديه، آب پاشي، آتش بازي و ... يا به طور مستقيم در اشعار عربي اين دوره ظاهر شدند و يا در اين ايام براي موسيقي دانان، شاعران و ترانه سرايان فرصتي فراهم آمد تا بتوانند آثارشان را به مناسبت نوروز عرضه داشته و به اين وسيله تاثير بزرگي بر رشد و ترقي شعر عربي در شکل و محتوا بگذارند.

 نسخه قابل چاپ

صادق چوبک يکي از نويسندگان چيره دست معاصر ايران است که پس از شهريور 1320 با تاسي از صادق هدايت و همچنين تحت تاثير شيوه هاي نويسندگان آمريکايي به نوآوري در ادبيات داستاني ايران دست زد. وي در شمار واقع بين ترين داستان نويسان معاصر ايران است که با نگاه بيطرفانه و بي ترحم به فساد و زشتي، واقعيت زمانه خود را به نمايش گذاشته و زندگي رقت بار مردم جنوب ايران را توصيف مي کند.
نويسندگي چوبک را مي توان به دو دوره مستقل تقسيم نمود. شهرت چوبک به سبب آثار نخست اوست که ويژگيهاي ممتاز و منحصر به فردي دارد. ساختمان و شکل پرداخت داستانهايش در اين دوره قوي و سنجيده و سرشار از وصفهاي تازه و همراه با ايجاز و فشردگي است. اما آثار دوره دوم او علي رغم ارايه ديدگاه فردي از معناي زندگي و استفاده از شخصيتهاي سطوح پايين جامعه و بکارگيري زبان عاميانه و تصويرگري هنرمندانه از جامعه ايران، نتوانسته است خوانندگان دوره نخست را قانع و راضي کند. نگارنده در اين مقاله کوشيده است نقاط ضعف و قوت آثار چوبک را مورد بررسي قرار دهد.

 نسخه قابل چاپ

آنچه در ادبيات موتيف (Motif) ناميده مي شود و ما در اينجا معادل بن مايه را براي آن برگزيده ايم عبارت است از: موضوع، تصوير، طرح يا الگوي اصلي که با ظهور پي در پي در اثر ادبي، از خود رد پا مي گذارد و جاذبه زيبايي شناسي آن را بالا مي برد. البته ممکن است، به عنوان نشانه يا نماد محتوا و يا تجربه يک اثر ادبي تجلي کند.
اين اصطلاح در نقد ادبي جديد، يکي از سرفصل هاي مهم بررسي آثار ادبي است و شاخص خوبي براي سنجش و پي گيري سير انديشه صاحب اثر و عبارت است از: عنصر، انديشه، يا ويژگي اصلي و مشخصا به دو معني: الف) مضمون يا موضوعي اصلي که آن را خوب بپرورند و يا به آن بپردازند مثلا در يک قطعه موسيقي، کتاب و ... ب) تصويري که در يک طرح تکرار شود. بنابراين هر يک از انديشه هاي حاکم بر يک اثر ادبي يک موتيف است که مي تواند بخشي از مضمون اصلي و متشکل از يک شخصيت، تصوير تکرار شونده يا الگوي کلامي باشد.
بر مبناي اين ديد، مقاله حاضر به بررسي بن مايه هاي تصويري در شعر "صداي پاي آب" سهراب سپهري مي پردازد: صنعت و ماشينيزم، نمادهاي طبيعت، وطن و زادگاه، عرفان به معني جديد، زندگي و مرگ.

 نسخه قابل چاپ

ادبيات فارسي - چه شعر و چه نثر - آميخته با مطالب اخلاقي، عرفاني و تربيتي است. گويي ادبيات بدون آنها بي روح و جان است و فارسي زبانان با چنين ويژگي به ادبيات خو گرفته اند. سعدي از ميان ديگر هم طرازان خود نسبت به مسايل تربيتي و اخلاقي عنايتي ويژه داشته و حتي به اين مهم در مدح پادشاهان نيز توجه کرده است.
از آنجا که در گلستان، بخصوص در باب هاي هفتم و هشتم، موضوعات تربيتي فراوان مشاهده مي شود، برآن شديم تا با توجه به عوامل و زمينه هاي تربيت فردي، اين دو باب را منطبق بر حکمت عملي در اخلاق ناصري بررسي کنيم.

 نسخه قابل چاپ

باستان شناسان اتلال و اماکن تاريخي را از ديدگاه هاي مختلف باستان شناختي خود و از منظرهاي گوناگون مورد مطالعه، تحقيق و تبين قرار مي دهند، گاهي يافته ها را از نظر دوره زماني دسته بندي مي نمايند و زماني تکنيک و شيوه ساخت آنها را مد نظر قرار مي دهند و بعضا شيوه توليد مورد اهميت قرار مي گيرد، و زماني هم بر مبناي يافته ها سعي بر بازسازي اعتقادات و آيين هاي انسان گذشته را دارند و گاهي هم از منظر زيبايي شناسي و هنر و يا معماري ... در اين مقاله سعي بر معرفي آثار يک محدوده جغرافيايي با توجه به مستندات و بررسيهاي باستان شناختي شده است که از دوره پيش از تاريخ شروع مي شود و با اشاره به اماکن دوره تاريخي و خصوصا اسلامي ختم مي گردد.

 نسخه قابل چاپ

چناچه در متن مقاله آمده نظر به اهميت کتاب نهج البلاغه از دير باز شروح و ترجمه هاي متعددي بر اين کتاب بلند مرتبه پذيرفته است. ابوالحسن علي بن حسن زواري عالم بزرگ تشيع نيز در کنار تفسير معروف خود موسوم به تريجمه الخواص و آثار متعدد راجع به حديث و قصص انبيا اقدامي به ترجمه و شرح نهج البلاغه نموده است. زواره اي از دانشمندان نامي قرن دهم در عهد شاه اسماعيل صفوي و فرزندش شاه طهماسب است. وي شاگرد محقق کرکي و استاد ملا فتح اله کاشاني است. کساني چون ميرزا عبداله افندي در رياض العلما، مرحوم ملک الشعرا بهار بهار در سبک شناسي، استاد سعيد نفيسي در تاريخ نظم و نثر ايران مقام علمي او را ستوده اند و از او به بزرگي ياد کرده اند. نگارنده که در صدد بر آمده جهت رساله دکتري به تصحيح ترجمه و شرح نهج البلاغه از اين نويسنده اقدام نمايد در اين راستا کوشش بر آن بوده که از پنج نسخه خطي معتبر که از کتابخانه هاي مجلس شوراي اسلام (دو نسخه)، مرکزي دانشگاه تهران، مدرسه مروي و کتابخانه آيت اله مرعشي فراهم شده جهت تصحيح استفاده شود. تا چه قبول افتد و که در نظر آيد.

 نسخه قابل چاپ

وزن شعر به منزله قالبي است، که شاعر خلاق بر آن، روح مي دمد و با سليقه خود بر اندامش جامه لفظ مي پوشاند. از اين جهت چه بسا يک وزن واحد در ديوان دو شاعر - با سبکها و سليقه هاي مختلف - به ظاهر متفاوت به نظر آيد.
با توجه به محدود بودن وزن هاي عروضي، به توانايي شاعران بزرگي چون حافظ که در حقيقت بحري را در کوزه اي جاي داده اند بيشتر مي توان پي برد.
در اين مقاله به چند موضوع در مورد موسيقي شعر حافظ پرداخته مي شود: يکي ويژگي هاي بر جسته شعر حافظ از لحاظ اوزان و موسيقي شعر و آنچه شعر او را از ديگران متمايز مي سازد و راز دلنشيني غزليات او.
و ديگر اوزاني که به ترتيب بيشترين بسامد را در ديوان او دارند و بررسي اشعار و وزن آنها، و نيز مقايسه کلي آنها با برخي اشعار معروف شعراي نامدار که در همان اوزان سروده شده است.

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

در اين مقاله نخست مقدمه اي کوتاه راجع به پيشينه نمايش در ايران آورديم و سپس به بررسي واژه درام چه از نظر لغوي و چه از نظر اصطلاحي پرداختيم و به تقسيم بندي هاي آن که اعم از تراژدي و کمدي است اشاره کرده و راجع به هر يک از آنها جداگانه بحث نموديم. در ادامه به بحث  راجع به حماسه پرداخته و وجوه اشتراک و افتراق حماسه و تراژدي را بر شمرديم. پيرامون وجوه افتراق درام و تراژدي نيز بحث کرديم و در پايان راجع به غنا و ويژگي هاي آن سخن گفته و وجوه اشتراک و افتراق غنا، حماسه و تراژدي را تبيين نموديم. آنگاه وارد مبحث اصلي مقاله شده و تحت دو عنوان "شاهنامه فردوسي و جلوه هاي دراماتيک" و "خمسه نظامي و جلوه هاي دراماتيک" به بحث راجع به آنها پرداختيم. براي تحليل و بررسي عناصر دراماتيک در شاهنامه، داستان رستم و اسفنديار را برگزيديم و بر اساس يکي از الگوهاي عناصر درامي به نقد و تحليل آن پرداختيم. داستان خسرو و شيرين را نيز از خمسه انتخاب نموده و بر اساس يکي ديگر از الگوهاي ساختار نماشي آن را تحليل نموديم و در پايان به نتيجه گيري از دو بحث اخير پرداختيم.

 نسخه قابل چاپ

يکي از راه هاي شناخت ديدگاه افراد، بررسي نگاه آنان به شخصيت هاي مشهور تاريخ است. در مقاله اي ديگر با عنوان «بانگ صفير»، نويسنده، به مقايسه «ديدگاه مولوي در مورد معاويه» با معارف قرآني و روايي پرداخته است. در اين نوشتار، نگارنده ديدگاه مزبور را با واقعيت هاي تاريخي مي سنجد و آن را به نقد مي کشد.

 نسخه قابل چاپ

يکي از روش هاي مدرن نقد ادبي هرمنوتيک يا علم تفسير و تاويل متن است. اين روش داراي دو دوره کاملا مجزا از هم است:
1- هرمنوتيک سنتي که در آن از اصل قطعيت معني سخن گفته مي شود. معروف ترين فرد اين دسته، شلاير ماخر است.
2- هرمنوتيک جديد که معنا را همان چيزي مي داند که خواننده درک مي کند. از اين گروه نيز گادامر و آيزر معروف هستند.
هر چند مي توان شعرهاي حافظ را از ديد مکاتب مختلف نقد ادبي مثل نقد فرماليستي و اسطوره گرا بررسي کرد؛ اما يکي از بهترين روش هاي تحليل شعر او هنوز هم روش هرمنوتيکي است.

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

در خلال نيم قرن فترت سياسي که با مرگ ايلخان ابو سعيد (736/1336)، آخرين فرمانرواي ايلخانان، در قلمرو آنان حکمفرما گشت، مبارزات فراگيري در سراسر مملکت ايران بر سر کسب قدرت در گرفت. سران جنبش سربدار در زمره افرادي بودند که توانستند بخشهايي از خراسان را زير سيطره خود در آورند، و در قلمرو حکومتي خود براي مدتي اگر چه کوتاه به استقلال حکومت کنند. جنبش سربدار و تشکيل دولت آنها موجب تحولات اساسي و مهم در اوضاع سياسي، اجتماعي و مذهبي شرق ايران شد، که در تاريخ قلمرو اسلامي تقريبا بي سابقه و کم نظير بود. درست به همين دليل، مراحل نخستين قيام و عوامل موثر در چگونگي سير تطور آن تا تشکيل دولت اهميت بسزايي دارد.

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

هر جان بيداري از خود مي پرسد؛ اين اقيانوس بيکران و پر تلاطم وجود سر چشمه اش کجاست؟ جان عالم دنايي حقيقي کيست؟ وجود شکوفا از محو حقيقت خود، جواب مي شنود؛ "لاهوالاهو"، او که اين سوال و جواب از اوست، او که در حجاب کبريايي خود محتجب است و فقط از ورا اسما و صفات با چشم جان مشاهده مي شود.
گره تاريکي و محدوديت ادراک حسي، اهل دنيا را به خود مشغول داشته و از ديدن نور محروم مستند ولي ضمير و دل اولدالالباب و اويا الهي که به برکت «تتجافي جنوبهم عن المضاجع يدعون ربهم خوفا و طمعا» (سجده/16) مشمول «ابيت عند ربي يطعمني و يسقني» گشته اند، و به نور حقيقت نوراني گشته است همه چيز از محسوس تا مجرد، از هيولي تا جبرئيل را آينه معاينه حضور حق تعالي و جلاي تجليات حضرتش مي يابند و از لذتهاي بي نهايتي که روشني بخش ديده هاست، بهره مي جويند؛ «فلا تعلم نفس ما اخفي لهم من قره اعين» سجده/17.
عاشقان جانباز اين راه آمدن                                      از دو عالم دست کوتاه آمدند
زحمت جان از ميان برداشتند                                     دل بکلي از جهان بر داشتند

 نسخه قابل چاپ