بانک مقالات جغرافیا

ماهواره لندست (5) در تاريخ اول مارس 1984 و لندست (7) در تاريخ پانزدهم آوريل 1999 به فضا پرتاب شدند. از آنجايي که باندهاي (5-1) و (7) سنجنده هر دو ماهواره داراي قدرت تفکيک زميني (30×30) مي باشند و تنها تفاوت آنها در باند حرارتي (باند 6) است، لذا مي توان کارايي و محتواي اطلاعاتي آنها را در يک مکان خاص مقايسه نمود. بدين منظور دو منطقه بياباني و يک شهر واقع در منطقه نيمه خشک با شرايط مختلف براي مطالعه انتخاب شدند: منطقه اول در پلاياي دامغان که در طول دوره بررسي تغييرات پوشش اراضي در آن رخ داده است و منطقه دوم در دشت کاشان که تغييرات پوشش اراضي در آن وجود نداشت. منطقه شهري تبريز به عنوان سومين منطقه در نظر گرفته شد. در منطقه پلاياي دامغان از داده­هاي ETM+ به تاريخ بيستم ژوئيه 2000 و TM لندست (5) به تاريخ پنجم سپتامبر 1988 استفاده گرديد. در منطقه کاشان از داده هاي ETM+ به تاريخ نهم اوت 2002 و TM لندست (5) به تاريخ سي ام مه 1998 استفاده شد. تصاويرTM  به تاريخ هجدهم اوت 1998 و ETM+ به تاريخ دوم اوت  2001 منطقه تبريز مورد استفاده قرار گرفتند. در ابتدا زمان گذر ماهواره هاي لندست (5) و لندست (7) بررسي شد. سپس به منظور مقايسه دقيق، داده هاي فوق تصحيح هندسي و زمين مرجع شدند. در منطقه دامغان اثر تغييرات با استفاده از روش هاي آماري و رياضي حذف شد و ميزان همبستگي باندها در حالت قبل و بعد از حذف تغييرات مقايسه شد. در منطقه کاشان نيز با توجه به آنکه تغييرات پوشش اراضي وجود نداشت، تنها همبستگي و روابط آماري بين باندها بررسي شد. در منطقه تبريز نمونه ها از مناطق تغيير نيافته مرکز شهر و حاشيه شهر انتخاب شدند. همچنين به بررسي باند حرارتي سنجنده ETM+ در دو حالت Low Gain و High Gain پرداخته شد. نتايج نشان داد که در هر دو منطقه همبستگي ما بين باند حرارتي و باندهاي انعکاسي در سنجنده ETM+ نسبت به سنجندهTM  کمتر مي­باشد که بيانگر محتواي اطلاعاتي بيشتر اين باند مي باشد. علت تفاوت هاي بين باندهاي سنجنده هاي TM و ETM+ مي تواند ناشي از تفاوت در زمان تصويربرداري و ارتفاع و آزيموت متفاوت خورشيد و تفاوت در ضرايب کاليبراسيون باشد. تحقيقات بيشتري براي مقايسه محتواي اطلاعاتي داده هاي TM وETM+  که داراي زمان کاملا يکساني باشند، بايد صورت گيرد.

رشد بي رويه شهر تهران در چند دهه اخير و فقدان يك برنامه ريزي مدون براي توسعه شهر و طراحي خيابان ها و مساكن سبب ايجاد آلودگي هاي شديد به خصوص در زمان وقوع اينورژن هاي شديد شده است.
در مجموع، چهار الگوي سينوپتيكي باعث ايجاد اينورژن هاي شديد در شهر تهران مي شود كه به ايجاد آلودگي هاي شديد منجر مي گردد.
در الگوهاي شماره A1، C وD  استقرار يك پشته عميق در ترازهاي 850 و 700 هكتوپاسكال و پايداري ديناميكي حاصل از آن باعث انتقال هواي گرم از عرض هاي پايين بر روي هواي سرد سطح زمين شده و اينورژن هاي خيلي شديد را ايجاد مي كند. در الگوهاي شماره A2 و B انتقال هواي سرد به وسيله سامانه هاي پر فشار سطح زمين و استقرار يك ناوه عميق بر روي تهران و انتقال هواي سرد پشت آن از عرض هاي بالاتر بر روي تهران، در ترازهاي 850، 700 و 500 هكتوپاسكال پايداري شديدي را ايجاد مي كند.

در اين مقاله تاثير شرايط تکتونيک بر خواص پتروفيزيکي طبقات و به ويژه در افق مخزني سروک ميدان نفتي شوروم واقع در استان چهارمحال بختياري مورد بررسي قرار گرفته است. مشخصات زمين ساختي تاقديس شوروم تابع رويدادهاي رژيم تکتونيکي خاص حاشيه کمر بند تراست زاگرس مرتفع مي باشد. تاثيرات سطحي و تحت الارضي حاصل از نيروهاي کمپرسيوني و ژئوديناميک ناشي از اقيانوس زايي در درياي سرخ موجب تکوين شرايط ساختماني خاص واحد فلسي و بروز مشخصات پتروفيزيکي با پيچيدگي زياد گرديده است. تخلخل ثانويه که به دوران پس از ديياژنز و فاز ديياستروفيسم مربوط مي شود، در مقايسه با درصد تخلخل اوليه ناچيز سازند مخزني سروک (2%) در اين ميدان نفتي حايز اهميت اساسي مي باشد. نتايج مطالعات ميداني و بررسي اطلاعات بدست آمده از حفاري هشت چاه اکتشافي حاکي از قابليت نفوذپذيري نسبتا زياد در اين ساختار نفتي است. مطالعه ژئومرفولوژيکي هندسه تاقديس و بررسي و مقايسه گزارشات حفاري و به خصوص حجم هدر رفت گل حفاري، علايمي از توزيع نسبتا زياد شبکه شکستگي در بخش هايي از محور تاقديس و حريم فعاليت گسل هاي ايجاد شده در آن مي باشد. به همين دليل ميزان هدر رفت گل در چاه هايي که پيرامون گسل ويا بر روي محور تاقديس حفاري شده، نشانه بالا بودن قابليت نفوذپذيري سيال در سازند مخزني سروک است که بهره برداري از منابع هيدروکربوري آن با حصول اطمينان از ابعاد و بستگي مخزن توجيه اقتصادي خواهد داشت.

درياچه هامون بزرگ ترين درياچه آب شيرين شرق و جنوب شرق ايران بوده و از نظر اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي حايز اهميت فراوان است. در چند سال اخير به دليل كم توجهي به جنبه هاي زيست محيطي درياچه اقداماتي صورت گرفته كه سبب ايجاد مسايل مختلفي از قبيل آلوده شدن آب درياچه، از بين رفتن آبزيان، مسموم شدن پرندگان مهاجر، تخريب نيزارها و زمين هاي كشاورزي حاشيه درياچه و در نتيجه مهاجرت تختك نشينان آن شده است. عمده‌ترين اين اقدامات عبارتند از: رها كردن حدود 21 ميليون متر مكعب پساب شهري و حدود 0.9 ميليون متر مكعب پساب صنعتي به درياچه، انتقال آب آلوده نه واحد معدني فعال منطقه به ويژه معدن پنبه نسوز بندان به درياچه، ورود فاضلاب هاي كشاورزي آلوده به انواع مختلف كودهاي شيميايي، آب اندازي ماهي ني خوار آمور به درياچه و تخريب حدود 51 مورد از نيزارها. مسايل و مشكلات ناشي از آلودگي درياچه باعث شده كه از سال 1355 بعد تعداد تختك هاي خالي از سكنه از 63 مورد به 125 مورد افزايش يابد. همچنين تعداد گاوهاي سيستاني از 26181 راس در سال 1355 به 780 راس در سال 1375 برسد. همچنين تعداد پرندگان مهاجر كه 237790 قطعه در سال 1358 بوده، در سال 1382 به صفر رسيده است.

شهرهاي امروزي در نقاط مختلف دنيا به دلايل متعدد از جمله نوع مکان گزيني، توسعه فيزيکي نامناسب، عدم رعايت استانداردهاي لازم و ... همواره در معرض خطرات ناشي از بلاياي طبيعي قرار دارند. يکي از اين خطرات که بسياري از شهرهاي جهان از جمله کشور ما را تهديد مي كند، زمين لرزه است. ايران يکي از زلزله خيزترين کشورهاي دنيا محسوب مي شود و شهرهاي آن در رابطه با اين پديده طبيعي آسيب هاي فراوان ديده اند. تهران نيز به عنوان کلانشهر اول کشور نه تنها از اين قاعده مستثني نمي باشد، بلکه با توجه به تراکم سازه اي، جمعيت متراکم، عدم رعايت استانداردها، توسعه فيزيکي نامناسب و ... با خطر جدي تري روبروست.
در اين پژوهش ابتدا با بررسي و تجزيه و تحليل شرايط سازه اي مناطق مختلف شهر تهران (با توجه به آمار رسمي کشور) شاخص هاي توسعه، آسيب پذيري و مقاومت آنها محاسبه شده و  سپس مناطق بر اساس ميزان مقاومت و آسيب پذيري در برابر خطر احتمالي دسته بندي شده اند و در نهايت راهکارهايي جهت پيشگيري، برنامه ريزي مناسب و چگونگي مديريت بحران در صورت بروز خطر ارايه گرديده و عوامل بر هم زننده معادلات محاسبه شده نظير دوري و نزديکي به گسل هاي تهران نيز مورد توجه قرار گرفته است. در اين پژوهش با استفاده از برنامه هاي SPSS و GIS به تحليل و سطح بندي آماري مناطق شهري تهران با تاکيد بر مقاومت مصالح و آسيب پذيري سازه اي در مقابل زلزله پرداخته شده است.

بخش بيضا از توابع شهرستان سپيدان در استان فارس با دارا بودن 83 پارچه آبادي و تنوع سرزميني، عليرغم توان بالاي اقتصادي و محيطي در نگهداشت جمعيت خود ناموفق بوده و امروزه شاهد مهاجرت وسيع ساكنين آن به سمت شهر شيراز هستيم به نحوي كه  برخي از آبادي هاي بخش داراي نرخ رشد منفي و برخي از آنها در حال تخليه كامل هستند. فعاليت هايي كه طي دو دهه گذشته به منظور خدمات رساني به روستاها از طرف سازمان هاي مختلف و به ويژه جهاد كشاورزي (جهاد سازندگي سابق) صورت گرفته، نتوانسته است موجبات توسعه را در اين بخش از كشورمان فراهم كند. نگرش سطحي مسوولين و تصميم گيران به ابعاد مختلف زندگي مردم روستايي، پيچيدن نسخه واحد براي درمان مشكلات روستاها، در نظر نگرفتن مردم روستاها به عنوان بخشي مهم از فرايند برنامه ريزي توسعه، غارت منابع آب، تخريب خاك و پوشش گياهي، عدم توجه به توان هاي محيطي و عدم استفاده از شيوه هاي نوين بهره برداري، برخي از دلايل اين توسعه نيافتگي است. در اين مقاله ضمن استفاده از روش هاي علمي متداول در جهت دسته بندي آبادي هاي بخش بيضا، به منظور شناخت و اولويت بندي مسايل و مشكلات از روش سريع (روش چمبرز) كه اساس آن بر گفتگو با روستاييان و پرسشگري از آنان و همچنين اولويت بندي مسايل از طرف خود آنان است، استفاده شده است.

شناخت عوامل موثر بر تحول عوارض ماسه اي بادي از موضوعاتي است كه توسط محققان بسياري در سطح جهان و ايران مورد توجه قرار گرفته است. نظر به اين كه كشور ما در كمربند آب و هواي خشك و نيمه خشك قرار دارد، بنا بر اين در بسياري از نقاط آن توسعه اين عوارض را مي توان شاهد بود. در محدوده حوضه آبريز كوير سيرجان به عنوان منطقه مورد مطالعه، عوارض ماسه اي به صورت محدود در سطح دشت ديده مي شود، اما توسعه و تكامل آن از اشكال كلاسيك فاصله دارد. بررسي عكس هاي هوايي محدوده فوق به همراه عمليات ميداني، نمونه برداري و دانه سنجي نمونه ها نشان مي دهد كه توسعه اشكال بادي در مناطقي که منشا رسوبات آن سيلاب هاي صفحه اي است به حداكثر مي رسد. اين در حالي است كه در ساير مناطق مي توان حالت هاي مختلفي از اين فرآيند را شاهد بود؛ به طوري كه در برخي مناطق اصولا نقش باد را در فرسايش مي توان ناديده گرفت و در برخي مناطق نيز حركت محدود ذرات ماسه در سطح زمين ديده مي شود. موارد فوق با تهيه نقشه پهنه بندي مناطق حساس به فرسايش بادي و مشخص شدن محدوده هاي مختلف با ويژگي هاي متفاوت تكميل گرديد. نتايج تحقيق نشان مي دهد که بالا بودن نسبت ذرات ماسه هاي کمتر از 250 ميکرون، ضعف پوشش گياهي و کمي ريزش هاي جوي محيط مناسبي را جهت گسترش فرسايش بادي مهيا مي سازد، به طوري که با کاهش اين نسبت از شدت فرسايش نيز کاسته مي شود. اين مورد با بررسي نمونه هاي دانه سنجي، عمليات ميداني و مشاهده عکس هاي هوايي نيز تاييد مي گردد.

روستاهاي دره اي غرب شهرستان مشهد كه در ارتفاعات بين 1400 تا 1900 متري از سطح دريا در بخش طرقبه شهرستان مشهد و در دامنه شمالي رشته كوه هاي بينالود استقرار يافته اند، به دليل ناهمواري و شيب تند اراضي با مشكلات بسيار در زمينه توسعه فيزيكي به ويژه ‍در بخش مسكن و تاسيسات مواجه مي باشند.
مطالعات انجام شده روي دويست خانوار نمونه از 1796 خانوار ساكن در روستاهاي نمونه نشان مي دهد كه تنگناهاي فيزيكي موجود سبب مهاجرت و كم جمعيتي روستاهاي دره اي مورد مطالعه گرديده و بعضي از روستاها در حال تخليه جمعيت مي باشند؛ در حالي كه تعداد زيادي از اين روستاها داراي موقعيت بسيار مناسب توريستي – به ويژه به لحاظ استقرار در حاشيه شهر پر جمعيت و زيارتي مشهد - بوده و برنامه ريزي هاي لازم مي تواند موقعيت مناسبي را از نظر جذب و ماندگاري جمعيت در اين روستاها سبب گردد.

منطقه جنوب شرق كشور از نواحي خشك و بسيار خشك محسوب مي شود. ريزش هاي ناچيز در منطقه تحت نفوذ سه سيستم مجزاي سينوپتيكي قابل طبقه بندي است. اولين سيستم، سيكلون هايي هستند كه به همراه بادهاي غربي منطقه معتدله از سمت غرب به منطقه نفوذ مي كنند و 57.5 درصد از بارش هاي آن را بوجود مي آورند. اين ريزش ها در فصل سرد صورت گرفته و ريزش هاي مداوم و ريز را بوجود مي آورد. دومين سيستم توسط موج هاي كوتاه بادهاي غربي هنگامي كه تراف آنها عميق تر شده بوجود مي آيد كه رطوبت را از طريق درياهاي جنوب (خليج فارس، درياي عمان، درياي احمر) به منطقه مي رسانند. اين سيستم 33.68 درصد بارش هاي منطقه را بوجود مي آورد. سومين سيستم، زبانه كم فشار مونسوني هندوستان است كه در يك چرخش وسيع، رطوبت اقيانوس هند را به منطقه رسانده و 8.82 درصد از بارش هاي را بوجود مي آورد. سيستم هاي نوع دوم و سوم رگباري بوده و گرچه طي سال به دفعات رطوبت را به منطقه انتقال مي دهد اما كمتر احتمال ريزش هاي جوي در آنها انتظار مي رود. بررسي اقليم شناسي جهت باروري اين نوع سيستم ها پيشنهاد مي شود.

رودخانه ها با بستر فرسايش پذير، سيستم پويايي هستند كه مقاطع عرضي و طولي آنها در اثر فرسايش و رسوبگذاري تغيير شكل مي يابد و هيدروديناميك گوياي چگونگي جريان آب در رودخانه، فرسايش و ته نشيني مواد رسوبي در نتيجه اين جريان و از طرفي نقش آن در تحول پارامترهاي هندسي رود مي باشد. حتي در دوره هاي كوتاه مدت (كمتر از يكصد سال) نيز روند فرسايش و رسوبگذاري در هر رودخانه تابع توازن ميان عوامل كنترل كننده (متغيرهاي وابسته و مستقل) آن مي باشد. در اين بين رواناب حاصل از زهكشي حوضه، بار و نوع رسوبي را كه جريان با خود به آبراهه مي رساند از متغيرهاي عمده اي است كه در تعيين اندازه و ويژگي هاي شكل آبراهه ها نقش اساسي را ايفا مي نمايد؛ چنانچه بار رسوبي يا مقدار دبي تغيير پيدا كند، به همان نسبت آبراهه نيز ناپايدار خواهد بود. اين مقاله نيز سعي دارد تا نقش دبي جريان و رسوب را در تغييرات آبراهه و مشخصات هندسي (هيدروديناميك) رودخانه هاي تالار و بابل مورد بررسي قرار دهد كه در اين راستا پس از بررسي مشخصات هندسي آبراهه در رودخانه هاي مذكور سعي شده که ارتباط متغيرهاي دبي آب و رسوب به طور مقايسه اي مورد تجزيه و تحليل قرار گيرد و سپس رابطه موجود بين آنها استخراج شود. براي دستيابي به اين هدف، ابتدا با توجه به ايستگاه هاي موجود، مقادير دبي آب و رسوب در امتداد هر يك از دو رودخانه از عليا تا سفلاي آنها استخراج شده و در ادامه، مشخصات هندسي شامل عرض، عمق، نسبت عرض به عمق، ضريب خميدگي، زاويه مركزي و طول موج رودخانه هاي مورد مطالعه محاسبه گرديد و در نهايت اين متغيرها در قالب مدل ويژه اي تجزيه و تحليل شدند كه با استناد به آن مي توان ضمن برقراري ارتباط متغيرها با يكديگر، تغييرات دوره اي ابعاد، شكل و الگوي رودخانه ها را برآورد نمود.

در اين تحقيق كه با هدف تعيين مراكز روستايي يا روستا شهرها در محدوده شهرستان تربت حيدريه انجام شده است، با استفاده از سيستم اطلاعات جغرافيايي (GIS)، اطلاعات فضايي و غير فضايي مختلف كه در تعيين مكان بهينه نقش دارند، مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته است. اين شهرستان در زمان انجام تحقيق حدود 70 درصد جمعيت روستايي داشته و تنوع جغرافيايي و اقليمي آن باعث تنوع در معيشت روستايي در سطح ناحيه شده است. با اين ويژگي ها ناحيه مذكور عرصه اي مناسب و شاخص براي انجام تحقيقات روستايي است.
اين مقاله بخشي از تحقيق مذكور را كه به امكان سنجي توان هاي طبيعي ناحيه مي پردازد، به عنوان يك الگوي كاري بازگو مي كند. به اين ترتيب كه براي امكان سنجي توان هاي طبيعي ناحيه، هر كدام از عوامل محيط طبيعي به صورت يك لايه اطلاعاتي فضايي وارد سيستم شده است. از طريق روي هم گذاري اين لايه ها و تحليل آنها، نقشه توان طبيعي ناحيه با هدف تعيين سلسله مراتب روستايي بدست آمده است. علاوه بر تحليل هاي فضايي از طريق روي هم گذاري لايه هاي نقشه، رابطه هر كدام از عوامل طبيعي عمده با توزيع نقاط روستايي مورد تحليل آماري قرار گرفته و در نهايت با تركيب تحليل هاي فضايي و آماري، الگوي فضايي مناسب براي ناحيه ارايه شده است. تمامي مراحل تحليل فضايي و غير فضايي و خروجي نهايي اين تحقيق به كمك سيستم اطلاعات جغرافيايي انجام شده است.

زاگرس يكي از فعال ترين مناطق لرزه خيز ايران است. از موضوعات اصلي براي پهنه بندي خطر زمين لرزه در اين پهنه لرزه خيز، تحليل عكس العمل واحدهاي زمين شناسي در برابر نيروهاي زلزله مي باشد. در مطالعه حاضر كه در منطقه شيراز صورت گرفته است، تحليل رفتار سازندهاي زمين شناسي در مقابل گسلش و وقوع زمين لرزه بوده است. به همين منظور از لايه هاي سازندهاي زمين شناسي، كانون هاي زلزله هاي تاريخي و سده بيستم استفاده شده و با بهره گيري از توان سيستم اطلاعات جغرافيايي ارتباط سازندهاي زمين شناسي با متغيرهاي فوق الذكر تحليل گرديده است. نتايج اين مطالعه نشان داد كه سازند آهكي آسماري داراي حداكثر تراكم گسل خوردگي بوده و سنگ هاي آسماري تفكيك نشده داراي حداكثر طول گسل خوردگي هستند. فراواني رخدادهاي لرزه اي نيز در رسوبات كواترنر بيش از سازند آسماري و سنگ هاي آسماري جهرم بوده است. پس از تحليل رفتار سازندها در برابر نيروهاي لرزه اي به هر يك از آنها وزن مناسب داده شده و نقشه پهنه بندي خطر زمين لرزه در پنج گروه بر اساس مقاومت سازندها تهيه گرديد.

در اين مقاله پس از معرفي جغرافياي اقتصادي منطقه مورد مطالعه (دهستان زرينه رود جنوبي) و شرح مختصر ويژگي هاي بخش هاي مختلف اقتصادي آن (كشاورزي، صنعت و معدن، خدمات)، نقش مرفوديناميك رودخانه اي (از نظر مرفوژنز و پدوژنز و نيز مواد رسوبي و آبرفتي بستر رود) در رونق اقتصاد روستايي مورد مطالعه قرار گرفته است. در اين خصوص با انجام بررسي هاي گرانولومتري بر روي آبرفت هاي رودخانه هاي زرينه رود و سيمينه رود به تحليل داده ها و نتايج حاصل از گرانولومتري و تاثير آن در تنوع بخشي اقتصاد روستايي منطقه پرداخته و در نهايت با توجه به روابط تعاملي بين مرفوديناميسم رودخانه هاي مذكور و بخش هاي مختلف اقتصاد روستايي در دهستان مورد نظر رهيافت ها و پيشنهادهاي لازم مورد اشاره قرار گرفته است.

بارش هاي سيل زا در ساحل شمالي ايران بر اساس نقشه هاي روزانه سطح زمين و ترازهاي بالا طي دوره آماري سي ساله (1970 الي 1999) بررسي گرديد. نتايج حاصله بيانگر آن است كه سه نوع توده هوا و سيستم فشاري در ريزش بارش سواحل جنوبي درياي خزر موثراست كه عبارتند از: سيستم هاي كم فشار، چرخندها و واچرخندهاي مهاجر. در بين اين سه عامل، شديدترين بارش ها مربوط به چرخندها و واچرخندهاي مهاجر است.
هر گاه در ساحل جنوبي درياي خزر و در سطح زمين، پشته پر فشار كوتاه ناشي از گسترش هواي سرد در منطقه استقرار يابد و در ترازهاي مياني و بالايي جو نيز ناوه وجود داشته باشد، شرايط لازم براي وقوع بارش هاي شديد در منطقه مهيا مي شود. به اين ترتيب هر قدر ميزان فشار در سطح زمين بيشتر و ناوه تراز بالايي عميق تر باشد، انتظار وقوع بارش شديدتر نيز بيشتر مي شود.
نتايج تحقيق نشان داد كه رخداد بارش هاي شديد در شمال كشور در تراز 500 هكتوپاسكال با حاكميت پشته بر روي درياي سياه، شرق تا مركز اروپا، شرق درياي مديترانه و حضور ناوه عميق در شرق درياي سياه همراه است. اين ناوه از حوالي عرض ْ70 شمالي شروع و به سمت جنوب - جنوب غرب در امتداد طول هاي تقريبي بين ْ40 تا ْ50 شرقي گسترش مي يابد.