دیابت بارداری (2)

(تشخیص، کنترل و پایش قند خون)

www.novindiet.com

دیابت بارداری چگونه تشخیص داده می شود؟

زنانی که در معرض خطر دیابت بارداری هستند، باید هرچه سریع تر به منظور تشخیص دیابت بارداری غربالگری گردند و سایر زنان نیز می بایست در هفته 24 تا 28 بارداری به منظور بررسی دیابت بارداری غربالگری گردند.

به منظور غربالگری دیابت، یک آزمایش به نام "تست تحمل گلوکز خوراکی" انجام خواهد گرفت. این آزمایش شامل نوشیدن سریع یک محلول شیرین که حاوی 50 گرم گلوکز است، می باشد. بدن این گلوکز را به سرعت جذب می کند که موجب افزایش قند (گلوکز) خون در طی 30 تا 60 دقیقه می گردد. یک ساعت پس از نوشیدن محلول شیرین، یک نمونه خون از بازوی شما می گیرند. نمونه خون نشان می دهد که چه میزان از محلول قندی توسط بدن استفاده شده است.

اگر مقدار قند خون، برابر و یا بیشتر از 140 میلی گرم در دسی لیتر باشد، به عنوان مقادیر غیر طبیعی و نامناسب در نظر گرفته می شود. اگر جواب تست تحمل گلوکز خوراکی نامناسب باشد، تست دیگری پس از  8 تا 10 ساعت ناشتایی (تست قند خون ناشتا) انجام خواهد شد.

با توجه به عوارضی که دیابت بارداری می تواند به همراه داشته باشد، در زنانی که در معرض خطر زیاد ابتلای به دیابت بارداری هستند، به دنبال مشاهده نتایج طبیعی یک تست غربالگری، به منظور تایید تشخیص، یک تست غربالگری دیگر نیز در هفته 24 تا 28 بارداری انجام خواهد گرفت.

دیابت بارداری چگونه کنترل می گردد؟

برای کنترل دیابت بارداری اقدامات زیر توصیه می گردد:

- پایش منظم سطح قند خون در طی روز (در مراحل اولیه توصیه می گردد که 4 بار در روز قند خون را با دستگاه های اندازه گیری قند خون کنترل نمایید:  قبل از صبحانه و 2 ساعت پس از هر وعده غذایی. برخی مواقع پایش قند خون قبل از همه وعده های غذایی نیز ممکن است لازم گردد. البته بعد از طی مرحله حاد، نیاز به این میزان اندازگیری نخواهد بود)

- بررسی ادرار به منظور وجود کتون ها (یک نوع اسید که وجود آن در ادرار نشان می دهد دیابت شما کنترل نشده است).

- از توصیه های غذایی ای که پزشک معالج تان به شما دستور داده است ، پیروی کنید. نظم غذایی یکی از مهم ترین موارد در کنترل قند خون در طی ساعات روز خواهد بود. بر همین اساس از شما می خواهند تا دریافت کالری تان را در چند نوبت در طی روز توزیع کنید.

- پس از کسب اجازه از پزشک معالج تان، فعالیت بدنی و ورزش داشته باشید.

داشتن پیاده روی منظم در کنترل سطح قند خون بسیار مفید خواهد بود. برای جلوگیری از بروز عوارض در اثر فعالیت بدنی، حتما با پزشک تان مشورت نمایید.

- روند افزایش وزنتان را بررسی کنید. در طی دوران بارداری میزان افزایش وزن باید بین 7 تا 14کیلو باشد. در افرادی که بارداری را با چاقی و افزایش وزن آغاز می نمایند، این میزان افزایش وزن به ویژه در صورت ابتلا به دیابت بارداری باید کمترین مقدار باشد.

- در صورت نیاز، انسولین مصرف کنید. انسولین تنها داروی دیابتی است که مصرف آن در طی بارداری در صورت عدم کنترل قند خون توصیه می گردد.

- افزایش فشار خون تان را کنترل کنید.

من چگونه مقدار قند خونم را پایش و کنترل کنم؟

پایش سطح گلوکز خون در طی روز به شما کمک می کند تا ببینید آیا برنامه غذایی و فعالیت بدنی ای که دارید برای کنترل قند خون شما مفید است و یا نیاز به تجویز انسولین اضافی برای حفظ رشد و نمو صحیح در فرزندتان دارید؟

پزشک معالج تان از شما می خواهد که مصرف غذای روزانه خود را یادداشت کنید و نیز با  یادداشت مصرف قند و شکر خانگی خود، از مصرف بی رویه قندهای ساده پرهیز نمایید.

پایش قند خون شما مراحل پیچیده ای ندارد:

با ایجاد خراش کمی در نوک انگشتتان با یک ابزار نوک تیز (لانست: ابزاری شبیه یک سوزن کوچک و نوک تیز که دردی به همراه نخواهد داشت) و چکاندن یک قطره خون بر روی صفحه باریک تست و استفاده از یک گلوکومتر (وسیله سنجش قند خون) می توانید میزان قند خون خود را به راحتی تعیین نمایید.

نتایج را در دفترچه گزارش روزانه خود ثبت نمایید و سپس ابزارهای یک بار مصرف استفاده شده مثل سر سوزن و صفحه تست را دور بریزید (در یک کیسه یا قوطی پلاستیکی محکم و مناسب).

در هنگام مراجعه مجدد به پزشک خود، دفترچه ثبت قند خون خود را به همراه داشته باشید. بر اساس آن، پزشک شما می تواند تشخیص دهد که آیا قند خون شما به خوبی کنترل شده است یا خیر، و نیز می تواند تخمین بزند که آیا نیاز به ایجاد تغییراتی در برنامه درمانی شما هست یا خیر؟ 

در هنگام خرید گلوکومتر، پزشک شما یا داروساز داروخانه به شما نشان خواهد داد که چگونه از گلوکومتر استفاده کنید.

هدف از این بررسی ها و پایش ها این است که تا حد امکان، قند خون تان را در حدی نزدیک به حد طبیعی حفظ کنید.

مقادیر طبیعی قند خون در دوران بارداری با افراد دیگر متفاوت است.

میزان طبیعی این مقادیر به شرح زیر است:

اگر با اجرای برنامه درمانی، نتایج بالا حاصل نگردند، آن موقع پزشک شما انسولین درمانی را شروع می نماید.

دیابت بارداری (1)

(علل، عوارض و افراد پرخطر)

دیابت بارداری به شرایطی گفته می شود که افزایش قند خون برای اولین بار، در طی دوره بارداری دیده می شود. دیابت بارداری، تقریبا در 4 درصد از بارداری ها بروز می کند. علت دقیق دیابت باردای مشخص نیست، ولی وجود برخی از سر نخ ها، شما را در تشخیص زودرس این بیماری کمک می نماید.

با توجه به عوارضی که دیابت برای جنین و مادر باردار می تواند داشته باشد، پیشگیری و کنترل دیابت در طی دوران بارداری ضروری است.

علل ایجاد دیابت بارداری در طی دوره بارداری چیست؟

تقریبا در اکثر زنان به دلیل تغییرات هورمونی ای که در طی بارداری ایجاد می گردد، درجاتی از اختلال عدم تحمل گوکز مشاهده می گردد. بدین معنا که مقدار قند خون آنها افزایش می یابد، ولی به اندازه ای افزایش نمی یابد که بتوان آن را بیماری دیابت در نظر گرفت. در طی سه ماهه سوم بارداری، تغییرات هورمونی مذکور، زن باردار را در خطر ابتلا به دیابت بارداری قرار می دهد. در طی بارداری افزایش یک سری از هورمون های مترشحه از جفت (جفت، اندام ارتباطی ای در ناحیه ناف نوزاد می باشد که همانند یک ریسمان، نوزاد را به رحم مادر متصل می کند)، به انتقال مواد غذایی از مادر به جنین و در نتیجه به پیشرفت رشد جنین کمک می کنند. بخش دیگری از هورمون هایی که در جفت تولید می شوند، برای پیشگیری از افت قند خون مادر ، عمل می کنند و این دسته از هورمون ها با متوقف کردن عملکرد انسولین، عمل می کنند. لذا در طی بارداری، این هورمون ها زمینه اختلال عدم تحمل گلوکز (افزایش قند خون) را فراهم می کنند.

در مقابل، بدن شما برای جلوگیری از افزایش قند خون مجبور خواهد بود انسولین بیشتری ترشح نماید تا قند به درون سلول ها منتقل شود و برای تولید انرژی در اختیار سلول های بدن شما قرار گیرد. سلول های موجود در لوزالمعده مادران، اغلب توانایی تولید انسولین بیشتر (در حدود 3 برابر حد طبیعی) را برای غلبه بر اثر هورمون های بارداری افزایش دهنده قند خون دارند. اگر چنانچه لوزالمعده نتواند انسولین را به میزان کافی ترشح کند، میزان قند خون افزایش می یابد و در نهایت منجر به بروز دیابت بارداری می گردد.

عوارض دیابت بارداری چیست؟

دیابت می تواند برای روی رشد و نمو جنین در طی بارداری اثر داشته باشد. در اوایل بارداری، دیابت مادر می تواند منجر به بروز نقص های مادرزادی و افزایش خطر سقط جنین گردد. بسیاری از نواقص مادرزادی، اثرات نامطلوبی را بر ارگان های مهم بدن مانند مغز و قلب دارند.

در طی سه ماهه دوم و سوم بارداری، دیابت مادر می تواند منجر به تغذیه و رشد زیاده از حد کودک گردد. داشتن نوزاد بزرگ و با وزن بالا، خطر زایمان های پردرد و سخت را افزایش می دهد؛ مثلا نوزادهای بزرگ اغلب برای تولد نیاز به عمل سزارین دارند و اگر به طور طبیعی متولد شوند، خطر آسیب به ناحیه شانه آنها وجود دارد و وزن بالای نوزاد همچنین باعث تاخیر در زمان زایمان و خطرات کمبود اکسیژن مغز نوزاد می شود.

به علاوه وقتی جنین بیش از حد تغذیه گردد و در نتیجه به دنبال آن سطح انسولین خونش افزایش یابد، پس از زایمان، احتمال افت شدید قند خون در نوزاد وجود دارد، زیرا دیگر آن مقادیر بالای قند را از خون مادر دریافت نخواهد کرد.

با توجه به عوارض فوق، بهترین اقدام پیشگیری از وقوع دیابت بارداری است. ولی اگر به هر دلیل مبتلا به دیابت بارداری شدید، با یک درمان مناسب می توانید علی رغم ابتلا به دیابت، یک نوزاد سالم به دنیا آورید.

چه کسانی در معرض خطر ابتلا به دیابت هستند؟

عوامل زیر خطر ابتلا به دیابت بارداری را در طی دوره بارداری افزایش می دهند:

- داشتن اضافه وزن قبل از بارداری (چنانچه وزنتان از وزن ایده آل ، 20 درصد و یا بیشتر، بالاتر است)

- اگر از نژادها و اقوامی با خطر بالا برای ابتلا به دیابت هستید.

- وجود قند در ادرار

- اختلال تحمل گلوکز و اختلال در گلوکز ناشتا (در این شرایط قند خون بالا است، ولی به حدی بالا نیست که بتوان آن را دیابت در نظر گرفت. به این حالت مرحله پیش از دیابت گفته می شود)

- سابقه خانوادگی ابتلا به دیابت (اگر مادر و پدر یا برادر و خواهر شما دیابت داشته باشند)

- سابقه تولد نوزاد بیش از 4 کیلوگرم در گذشته

- سابقه تولد نوزاده مرده در گذشته

- سابقه ابتلا به دیابت بارداری در بارداری قبلی میزان خطر دیابت بارداری را در دفعه بعد 2 تا 3 برابر می نماید.

- داشتن مایع آمنیوتیک بیش از حد (شرایطی که پلی هیدرآمینوس نامیده می شود)

به یاد داشته باشید بسیاری از زنانی که دیابت بارداری در آنها پیشرفت می کند، هیچ یک از عوامل خطر شناخته شده ابتلا به دیابت بارداری را ندارند.

برای مشاهده ی وب سایت دکتر حمیدرضا فرشچی می توانید به آدرس اینترنتی www.novindiet.com مراجعه نمایید.

درمان ناباروری مردان با غذا

عضو مرکز تحقیقات بالینی آمریکا گفت: تحقیقات جدید نشان می دهد افزایش ناباروری در مردان ارتباط نزدیکی با کاهش مصرف مواد آنتی اکسیدانی در آن ها دارد و مصرف مقادیر زیاد این مواد، به درمان ناباروری در مردان کمک می کند.   

دکتر "مهدی اخبارده" متخصص تغذیه بالینی از دانشگاه بوستون آمریکا در حاشیه برگزاری دهمین کنگره بین المللی باروری و ناباروری رویان در گفتگو با خبرنگار علمی ایرنا گفت: جدیدترین تحقیقات انجام شده در خصوص ارتباط بین تغذیه و باروری نشان می دهد مصرف مواد حاوی آنتی اکسیدان نظیر ویتامین C، ویتامین E، ویتامینA ، سولفات روی و سلنیوم در بالا بردن قدرت باروری مردان تاثیر بسیار زیادی دارد.

متخصص تغذیه بالینی از دانشگاه بوستون آمریکا، افزود: آنزیم Q10 ، بتاکاروتن که در هویج یافت می شود و لیکوپن که در هندوانه و گوجه فرنگی به وفور یافت می شود، تاثیر زیادی در درمان ناباروری مردان دارد.

وی با بیان این که مصرف این مواد به صورت دوزهای معمولی توصیه شده روزانه که افراد عادی مصرف می کنند، موثر نیست، گفت: افراد باید در زمانی که قصد باروری دارند، این مواد را زیر نظر متخصص به صورت مگا دوز (دوزهای خیلی زیاد) مصرف کنند.

وی که این مقاله را در دهمین کنگره بین المللی باروری و ناباروری رویان ارایه کرده، اظهار داشت: گفته می شود حدود 40 درصد علل ناباروری ناشی از وجود مشکلاتی در مردان است که با ارایه این شیوه و گنجاندن آنتی اکسیدان ها در برنامه غذایی، می توان این مشکل را درمان کرد.

سخنران کنگره باروری و ناباروری رویان اظهار داشت: تاثیر آنتی اکسیدان ها و مکانیسم آنها در درمان ناباروری مردان از نظر تحقیقاتی کاملا مشخص و اثبات شده است.

اخبارده مقاله خود را در موضوع نقش تغذیه در درمان ناباروری مردان در دهمین کنگره بین المللی بارروی و ناباروری رویان ارایه کرد.

دهمین کنگره بین المللی باروری و ناباروری رویان همراه با پنجمین کنگره بین المللی فناوری سلول های بنیادی رویان، هفته گذشته از اول تا سوم مهر ماه در سالن همایش های رازی برگزار شد.

باورهای نادرست در بارداری

بارداری یكی از دوره‌های ویژه زندگی است كه چالش‌های خاصی را برای فرد ایجاد می‌كند. شما به عنوان مادر در این دوره تمام تلاش خود را می‌كنید تا فرزندی سالم به دنیا آورید، اما چگونه می‌توانید بگویید كه بهترین انتخاب كدام است؟ مراجعه به پزشك می‌تواند روش خوبی باشد، ولی درباره چیزهایی كه از مردم می‌شنوید چه واكنشی نشان می‌دهید؟ شما نمی‌توانید پشت سر هم با پزشكتان تماس بگیرید و هر چیزی را مجددا با او هماهنگ كنید.

اگر تا به حال باردار شده باشید، حتما با توصیه‌های مختلف اطرافیان در زمینه كارهایی كه باید یا نباید انجام دهید، مواجه شده‌اید. شاید بعضی از این توصیه‌ها به نظر شما عجیب و غریب بوده‌اند و دلیل انجام آنها را نمی‌دانستید اما از ترس این كه مبادا خطری جنین شما را تهدید كند، این كارها را انجام داده‌اید. در این بخش بعضی از این موارد را با هم مرور می‌كنیم و در مورد درستی یا نادرستی هر یك از آنها صحبت می‌كنیم.

هرچه تهوع صبحگاهی بدتر باشد، احتمال دختر بودن نوزاد بیشتر است؟

بیشتر متخصصان این مطلب را رد می‌كنند. هر چند مطالعات مختلف بیان كرده‌اند كه از بین مادرانی كه تهوع صبحگاهی‌ در آنها آنقدر شدید بوده كه مجبور شده اند به خاطر آن بستری شوند، بیش از نصف آنها، دختر به دنیا آورده‌اند.

هیچ كس دقیقا نمی‌داند كه چرا تهوع صبحگاهی رخ می‌دهد، اما مدت‌هاست كه تصور می‌شود افزایش هورمون‌هایی چون پروژسترون، استروژن و هورمون جفت (HCG) باعث آن می شود. البته علل دیگری چون كمبود روی، كاهش قند خون ، عوامل ژنتیكی و روانی نیز به عنوان عوامل موثر بر تهوع صبحگاهی زنان باردار مطرح شده‌اند.

در یك مطالعه دیده شده است در خانم‌هایی كه جنین دختر دارند، سطح هورمون جفت بالاتر از آنهایی است كه جنین پسر دارند.

اگر این مطلب درست باشد، می‌تواند توضیحی برای این تصور باشد.

بالا بردن دست‌ها باعث پیچ خوردن بند‌‌ناف می‌شود؟

بعضی‌ها تصور می‌كنند اگر هنگام بارداری دست‌های خود را بالای سر ببرند (مثلا برای آویزان كردن رخت‌ها روی بند)،‌ بند ناف به دور گردن جنین پیچ می‌خورد. در 25 درصد موارد، بند ناف به دور گردن جنین ‌پیچ می خورد. فعالیت نوزاد در رحم مادر و احتمالا كمی بدشانسی، موجب پیچیده شدن بند ناف به دور گردن جنین می‌شود نه فعالیت‌های مادر.

عامل خطر دیگر، طولانی بودن بند ناف است، ولی آن هم با فعالیت مادر ارتباطی ندارد و قابل پیشگیری نیست و تقریبا همه این نوزادان به طور طبیعی رشد می‌كنند و با موفقیت به دنیا می‌آیند.

از خوابیدن به پشت خودداری كنید و همیشه به سمت چپ بخوابید؟

در طی مراحل پایانی بارداری، رحم و جنین آنقدر بزرگ می‌شوند كه روی بزرگ سیاهرگ زیرین كه از رگ‌های بزرگی است كه خون را به قلب بازمی‌گرداند، فشار می آورند و باعث كاهش جریان خون قسمت تحتانی بدن به سمت قلب می شوند. در این مرحله بارداری و در شرایطی مانند زایمان طولانی، فشار خون بالا ، نارسایی كلیه یا اختلال در تكامل جنین ، خوابیدن به پهلوی چپ می‌تواند مفید باشد، اما در یك زن سالم كه در وسط یك بارداری طبیعی قرار دارد (تقریبا تا ماه ششم بارداری)، بهترین وضعیت حالتی است كه راحت‌ترین احساس را در آن داشته باشد.

برای حفاظت از جنین ورزش نكنید؟

هیچ توصیه‌ای برای اجتناب از ورزش در طی بارداری نشده است. جنین شما طوری در رحم حفاظت می‌شود كه ورزش‌های متعادل و آرام در طول بارداری بلامانع هستند، اما چون افزایش دمای بدن می‌تواند برای جنین در حال تكامل خطرناك باشد، نباید در هوای گرم به ورزش بپردازید یا ورزش شدید کنید.

اگر در بارداری دچار عوارضی چون خونریزی، زایمان زودرس یا سایر مشكلات گشتید، ممكن است پزشك به شما توصیه كند كه ورزش‌ را كنار بگذارید.

در بارداری نمی‌توانید عكس رادیوگرافی بیندازید؟

هر چند که باید از دریافت اشعه غیرضروری در طول بارداری خودداری ‌شود، ولی اگر طبق نظر پزشک، دلیل موجهی برای گرفتن عكس از شما‌ وجود داشته باشد، مانعی ندارد، زیرا اشعه‌ای كه به جنین می‌رسد، بسیار اندك است. در حقیقت طبق نظر برخی متخصصان، این مقدار اشعه معادل اشعه‌ای است كه با چند بار پرواز با هواپیما (از طریق خورشید و سایر ستارگان)‌ دریافت می‌كنید. همچنین ثابت نشده است که فر مایكروویو یا كامپیوتر، خانم‌های باردار یا جنین آنها را در معرض اشعه قرار می‌دهند.

در دوران بارداری از وان استفاده نکنید؟

هیچ خطر شناخته‌‌شده‌ای در ارتباط با استفاده از وان برای حمام گرفتن در حاملگی وجود ندارد. ولی آب وان نباید خیلی داغ باشد، زیرا افزایش دمای بدن به بیش از 38 درجه سانتی‌گراد می‌تواند مشكلاتی را برای مادر و جنین ایجاد كند.

در بعضی مواقع نیز باید از استفاده از وان دوری كنید، مثل موقعی كه كیسه آب شما پاره شده است یا وقتی كه خونریزی دارید.

غذاهای تند و پرفلفل باعث زایمان زودرس می شوند؟

شواهد علمی نشان می‌دهد كه زایمان توسط پیام‌های بیولوژیك تحریك می‌شود كه بعضی از آنها شناخته شده‌اند و بعضی دیگر هنوز در هاله‌ای از ابهام قرار دارند.

تا وقتی شما یك رژیم غذایی متعادل داشته باشید، هیچ علتی وجود ندارد كه آنچه می‌خورید باعث تسریع زایمان شود.

بیشتر باورهای گفته شده در بالا، جزئی از فرهنگ ما شده‌اند و نسل به نسل منتقل می‌شوند. در هر صورت اگر چیزی را شنیدید كه به بارداری شما مربوط می‌شود، حتما موضوع را با پزشك خود در میان بگذارید، به خصوص اگر مخالف توصیه ی پزشك شما باشد.

رابطه آدامس و بهبود سزارین

جویدن آدامس پس از سزارین، بهبودی را تسریع می‌کند

جویدن آدامس‌های بدون قند ممکن است راهی ساده برای مادران پس از سزارین باشد‌ تا حرکات روده‌‌شان را بازیابند.

به گزارش خبرگزاری رویترز در یک بررسی بوسیله پژوهشگران مصری بر روی گروهی از زنان که تحت عمل سزارین قرار گرفته بودند، نشان داده شد که جویدن آدامس پس از این عمل به این زنان کمک می‌‌کند تا حرکات طبیعی روده را بازیابند و زمان بستری آنها در بیمارستان کاهش یابد.

عمل سزارین مانند هر عمل جراحی شکمی دیگری باعث می‌شود که کارکرد روده دچار وقفه شود و فرد به تجمع گاز و یبوست دچار شود.

به گفته این پژوهشگران، اثر مفید جویدن آدامس ممکن است به این علت باشد که باعث ایجاد واکنش‌هایی در دستگاه عصبی و آزادسازی هورمون‌های گوارشی می‌شود که فعالیت روده را تحریک می‌کند.

به گفته پژوهشگران مصری کاهش زمان بستری‌شدن در بیمارستان، امتیاز مهمی به خصوص در کشورهای در حال توسعه محسوب می‌شود که منابع بهداشتی محدودی دارند.

این بررسی بر روی 200 زن که با بیهوشی عمومی تحت عمل سزارین قرار گرفته بودند، انجام شد.

نیمی از این زنان به طور اتفاقی پس از به هوش آمدن آدامس می‌جویدند و نیمی دیگر تنها مراقبت‌های معمول را دریافت می‌کردند،‌ از جمله واداشتن بیمار به بیرون رفتن از بستر و راه رفتن تا روده‌ها زودتر به کار بیفتند.

زنانی که در گروه آدامس قرار داشتند،‌ یک تکه آدامس را برای 15 دقیقه هر دو ساعت می‌جویدند.

در نهایت پژوهشگران دریافتند زنانی که آدامس می‌جویدند، سریع‌تر فعالیت روده خود را به دست ‌آوردند. به طور میانگین این زنان 21 ساعت بعد از عمل، حرکات روده‌شان را بازیافتند،‌ در حالی که در گروه کنترل (نجویدن آدامس) این زمان 30 ساعت بود.

زنانی که آدامس می‌جویدند،‌ همچنین بیمارستان را زودتر ترک کردند که در حدود 41 ساعت زودتر در مقایسه با 50 ساعت در گروه کنترل بود.

البته با توجه به اینکه این بیماران همگی با بیهوشی عمومی سزارین شده بودند،‌ این سوال باقی می‌ماند که در مواردی که از بی حسی نخاعی برای سزارین استفاده می‌شود،‌ نیز آیا آدامس جویدن این اثرات مفید را ایجاد می‌کند یا نه.

حفظ قدرت باروري

شايد درباره علل ناباروري و راه‌هاي درمان‌هاي آن مطالب زيادي خوانده يا شنيده باشيد و شايد شما هم توانسته باشيد با کمک همين روش‌ها و توصيه‌ها صاحب فرزند شويد، ولي نکته‌اي که خيلي از زوج‌ها اطلاعات زيادي درباره‌اش ندارند، اين است که "چگونه بايد اين قدرت باروري را حفظ کرد؟"

اين نوشته قرار است توصيه‌هايي در همين زمينه ارايه کند.

1- کنترل وزن

يکي از راه‌هاي حفظ باروري، کنترل و حفظ وزن ايده‌آل است. اگر دچار اضافه وزن و يا مبتلا به چاقي هستيد، يا اگر وزن شما زير وزن طبيعي است، بدانيد که در بارداري دچار مشکل خواهيد شد. يکي از عوامل بسيار مهم و اساسي در حفظ توان باروري، داشتن وزن ايده‌آل است، يعني نه چاق و نه لاغر. پس اگر هنوز بچه‌دار نشده‌ايد، اما قصد داريد در آينده بچه‌دار شويد و هم‌اکنون داراي وزن طبيعي هستيد، آن را حفظ کنيد و اگر چاق يا بيش از حد لاغريد، براي رسيدن به تناسب اندام زودتر اقدام کنيد.

افزايش مقدار چربي‌هاي بدن (در چاقي) طوري که 10 تا 15 درصد بالاتر از حد طبيعي باشد، در هورمون‌هاي موثر در بارداري از جمله استروژن تغييراتي ايجاد کرده و با تاثير بر روي قاعدگي، بر باروري اثر مي‌گذارد.

لاغري بيش از اندازه هم به همين نسبت سبب کاهش توان باروري مي‌شود.

2- چکاپ‌هاي منظم توسط پزشک

اگر از سلامت عمومي بدن خود اطمينان داريد، باز هم لازم است به‌طور منظم و در فواصل مشخص براي چکاپ به پزشک مراجعه کنيد. بررسي سيستم قلبي‌عروقي، کنترل منظم فشار خون و بررسي‌هاي خوني از نظر کنترل قند خون، چربي، هورمون‌هاي تيروييدي و کم‌خوني و از همه مهم‌تر بررسي عملکرد دستگاه تناسلي از نظر وجود عفونت‌هاي احتمالي، شما را نسبت به سلامت بدن خود آگاه‌تر کرده و در صورت وجود مشکل يا بيماري سبب مي‌شود که زودتر به دنبال اقدامات درماني باشيد. خوب است بدانيد که بيماري‌هايي مثل ديابت، بيماري‌هاي مربوط به تيروئيد و آرتريت روماتوئيد با باروري تداخل ايجاد مي‌کنند. انجام آزمون‌هاي دوره‌اي بررسي وضعيت دهانه رحم که به نام پاپ اسمير معروف است، شما را از اين موضوع آگاه مي‌کند که دچار ناراحتي‌هاي مربوط به دهانه رحم و رشد سلول‌هاي غيرطبيعي نشده‌ايد. با انجام اين آزمون‌ها، حتي عفونت‌هاي احتمالي و بيماري‌هاي قابل انتقال جنسي و انواع کيست‌هاي تخمدان نيز مشخص مي‌شوند.

3- مراقبت‌هاي شغلي

يکي از عوامل مهم و اثرگذار روي قدرت باروري، شغلي است که شما اکنون مشغول به انجام آن هستيد. اگر مي‌خواهيد قدرت باروري شما حفظ شده و طبق برنامه زندگي خود و در زماني که تصميم داريد بچه‌دار شويد و با مشکلي روبه‌رو نشويد، بهتر است به محيط و عوامل محيطي موجود در محل کار خود دقت داشته باشيد. اگر در مکان‌هاي پر خطر کار مي‌کنيد، مثلا اگر با اشعه سر و کار داريد و يا مواد آلاينده و شيميايي در محل کار شما زياد است، بايد هر از چند گاهي مورد ارزيابي قرار بگيريد تا مبادا دچار مشکل شده باشيد.

اگر در حين کار دچار استرس زيادي مي‌شويد و يا با مراجعين زيادي سر و کار داريد که اين سبب بروز نگراني و استرس در شما مي‌شود، بدانيد که کار کردن در چنين شرايطي مي‌تواند روي قدرت باروري شما تاثير بگذارد، بنابراين براي حفظ توان باروري خود سعي کنيد شيوه‌هاي مقابله با استرس را آموخته و تمرين کنيد تا بهتر بتوانيد خود را آرام نگه داريد.

4- ترک سيگار

اگر مي‌خواهيد قدرت باروري در شما همچنان پايدار بماند، از سيگار کشيدن و مصرف الکل پرهيز کنيد. سيگار کشيدن خطر نابارور شدن را در زنان چند برابر افزايش مي‌دهد و حتي مصرف مقدار کمي الکل مي‌تواند روي باروري شما آثار مخربي داشته باشد.

5- مراقبت‌هاي دارويي

بسياري از داروها از جمله آمفتامين‌ها و مواد مخدر با کاهش ميل جنسي و نارسايي در مرحله ارگاسم روابط جنسي و اشکال در نعوظ و تغييرات هورموني با باروري تداخل دارند.

به گفته محققان دانشگاه ميرلند، استروئيدهاي آنابوليک براي شکل‌گيري توده‌هاي عضلاني که توسط برخي ورزشکاران استفاده مي‌شوند، مي‌توانند به طور قابل توجهي ميزان باروري را کاهش دهند.

همچنين بسياري از داروهاي بدون نسخه مي‌توانند سبب کاهش توان باروري شوند؛ مثلا داروهايي مثل مسدودکننده‌هاي کانال کلسيم که براي کنترل فشار خون استفاده مي‌شوند، با فرآيند طبيعي باروري مداخله ايجاد مي‌کنند.

بسياري داروهاي ديگر از جمله داروهايي که براي تسکين زخم معده استفاده مي‌شوند، بايد تحت نظر پزشک مصرف شوند، زيرا اين داروها مي‌توانند سبب افزايش ترشح هورمون‌هايي مانند پرولاکتين شوند که موجب کاهش ميزان هورمون تستوسترون و اسپرم مي گردند.

داروهاي ضد افسردگي و روان درمان‌ها نيز مي‌توانند سبب کاهش تعداد اسپرم‌ها شوند.

*مطالب مرتبط:

تمامي ناباروري‌ها قابل درمانند

رئيس نخستين و تنها مركز خصوصي درمان ناباروري شمال شرق كشور گفت: تقريبا تمام‌ ناباروري‌ها قابل درمان هستند.‌

مهناز منصوري افزود: در حال حاضر تمام‌ ناباروري‌ها با روش‌هاي مختلف قابل درمان هستند.

وي ادامه داد: به ‌طور كلي بين 10 تا 15 درصد زوجين جوان دچار ناباروري هستند.

وي با بيان اينكه ناباروري علل مختلفي دارد، تصريح كرد: بين 40 تا 45 درصد علل ناباروري مربوط به مردان، 40 درصد مربوط به زنان و بين 10 تا 15 درصد نازايي‌ها علت مشخصي ندارند.

اين پزشك متخصص درمان ناباروري گفت: اختلال در تخمك‌گذاري، اختلال در رحم، اختلال در هورمون‌هاي زنانه، علل مقاربتي، مشكل در توليد اسپرم، نارسايي در عملكرد اسپرم، تماس با مواد شيميايي و اشعه‌ها و تبعات سلاح‌هاي شيميايي از جمله علل و عوامل موثر در ناباروري هستند.

وي با بيان اينكه استرس در ناتواني جنسي، نحوه مقاربت و به دنبال آن برخي از ناباروري‌ها دخالت دارد،افزود: با كمال تاسف در كشور ما بسياري از زوجين به دليل شرم و حياي زياد از طرح موضوع خودداري كرده و به دنبال درمان آن نيستند.

منصوري با اشاره به روش‌هاي درمان ناباروري گفت: برخي از ناباروري‌ها از طريق روش‌هاي دارويي و يا تشخيص و درمان اختلالات فيزيكي دستگاه تناسلي و ادراري زن و يا مرد معالجه مي‌شوند.

وي اضافه كرد: اگر نازايي به‌واسطه روش‌هاي يادشده درمان نشود، از روش‌هاي كمك باروري مانند IUI، IVF، ICSI، اهداي تخمك، اهداي جنين و رحم جايگزيني استفاده مي‌شود كه كاربرد هر يك از اين روش‌ها بسته به‌علل ناباروري و شرايط مربوطه دارد.

به گفته وي، در روش‌هاي پيشرفته مانند IVF و ICSI (ميكرواينجكشن) اسپرم به وسيله روش‌هاي پيشرفته به داخل تخمك تزريق مي شود و لقاح در آزمايشگاه انجام مي گردد و پس از تكميل، جنين به رحم مادر منتقل مي‌شود، اما در IUI كه روش ساده‌اي است اسپرم گرفته شده در شرايط خاصي در داخل رحم گذاشته مي‌شود.

منصوري عنوان داشت: zift، gift ، Zona hatching و IVM ساير روش‌هاي نوين و پيشرفته درمان ناباروري هستند كه از طرق آزمايشگاهي و تغييرات مختلف ‌روي تخمك و يا اسپرم، نازايي معالجه مي‌شود كه خوشبختانه تمامي اين روش‌ها اكنون در مشهد براي زوجين نابارور قابل دستيابي است.

اين پزشك متخصص زنان و نازايي، موفقيت روش‌هاي كمك باروري در ايجاد حاملگي را حدود 38 درصد عنوان كرد و افزود:

پس از حاملگي ممكن است مسائل مختلفي باعث سقط جنين شود و بدين ترتيب موفقيت كاربرد اين روش‌ها تا تولد فرزند حدود 25 تا 28 درصد است.

وي طول درمان روش‌هاي كمك باروري را بين دو سيكل قاعدگي، يعني حدود دو تا سه ماه عنوان كرد.

وي استفاده از روش‌هاي كمك باروري در اين مركز طي سال گذشته را حدود يك هزار و 500 مورد ذكر كرد و افزود: نزديک به يك هزار و 200 مورد از اين تعداد، IVF بوده است.

رئيس مركز ناباروري مشهد زير پوشش بيمه نبودن خدمات ناباروري را از مشكلات مهم ذكر كرد و افزود: هزينه‌هاي درمان‌هاي كمك باروري بالاست و اين در حالي است كه تا پيش از تاسيس مركز ناباروري در مشهد، بسياري از بيماران به يزد و تهران مراجعه مي‌كردند و به سبب مدت طولاني درمان، اقامت و رفت وآمدهاي مربوطه، هزينه‌هاي درماني براي زوجين خيلي بيشتر تمام مي‌شد.

عوارض سقط جنین‌ های غیر قانونی

یك متخصص زنان و فلوشیپ نازایی گفت: سقط جنین‌ هایی كه توسط افراد غیر پزشك با استفاده از امكانات غیر قانونی صورت می ‌گیرند، باعث اختلال‌ های قلبی- عروقی و عفونت‌ های شدید و در مواردی باعث خارج شدن رحم از بدن مادر و در نهایت ممكن است منجر به مرگ مادر ‌‌شوند.

ساغر صالح ‌پور، متخصص زنان و فلوشیپ نازایی در گفتگو با خبرنگار اجتماعی فارس افزود: بروز سقط جنین در زنان بیشتر به صورت خود به خودی اتفاق می ‌افتد که بدون استفاده از راه ‌های دارویی یا مكانیكی برای تخلیه رحم صورت می‌ گیرد. در این سقط‌ های غیر عمدی ممكن است محتویات حاملگی به طور كامل از رحم خارج و رحم جمع شود كه مشكل خاصی ایجاد نمی‌ كند.

وی اضافه كرد: اگر بقایای جنین در رحم باقی بماند، می‌ تواند مشكلات بسیار زیادی برای مادر به وجود آورد، به طوری که باعث خونریزی ‌های شدید، شوك و حتی مرگ در زنان شود. زنانی كه سقط ‌های جنین خود‌ به ‌خود ناقص دارند، به دلیل باز بودن دهانه رحم و باقی ماندن بقایای جنین، دچار عفونت ‌های شدید می شوند كه موجب چسبندگی لوله رحم می شود. به همین دلیل، این بقایا به وسیله كورتاژ در محیط های بهداشتی استریل خارج می ‌شود.

این متخصص زنان و فلوشیپ نازایی افزود: سقط جنین غیر قانونی در واقع سقط جنین ‌هایی است كه توسط پزشكان غیر مسئول، افراد غیر پزشك و با استفاده از امكانات غیر قانونی صورت می‌ گیرد و توسط شخصی انجام می ‌گیرد كه مورد تأیید قانون كشور نیست و این گونه سقط‌ های غیر قانونی اغلب با خونریزی شدید، عفونت و شوك عفونی همراه هستند و در اكثر موارد منجر به مرگ مادر می ‌شوند.

صالح‌پور گفت: درمان‌ های دارویی برای سقط جنین‌ های عمدی باعث افزایش فشار خون، اختلالات قلبی- عروقی، سردردهای مزمن یا پارگی روده و رحم، عفونت‌ های شدید و یا خارج شدن رحم از بدن مادر می شود که در نهایت ممكن است منجر به مرگ شود.

این متخصص زنان و فلوشیپ نازایی افزود: بروز عفونت و زخم‌های عفونی در خارج و داخل رحم به دلیل دستكاری ‌های انجام شده در حین ختم حاملگی، می تواند منجر به عفونت لوله و چسبندگی داخل رحمی و عقیمی دائم زن شود.

واریس پاها در بارداری

واریس، تورم رگ‌های سطح پوست است که در برخی موارد نیز دردناک می‌شود.

این رگ‌ها معمولا در ناحیه ساق پا یا ران‌ها و به رنگ‌های آبی تیره یا بنفش دیده می‌شوند.

هم‌زمان با رشد کودک و افزایش وزن مادر، این واریس‌ها شدت پیدا می‌کند.

افزایش سطح هورمون پروژسترون در بدن مادر، باعث شل‌شدن دیواره رگ‌های خونی می شود.

علاوه بر این، افزایش حجم خون در بدن نیز باعث بزرگ شدن رگ‌ها می‌شود.

در ابتلا به واریس، عوامل دیگری مانند سابقه خانوادگی، چاقی و مدت زمان ایستادن نیز دخیل هستند.

اگر چه شیوه‌ای قطعی برای پیشگیری از این مشکل وجود ندارد، اما با رعایت مواردی می‌توان شدت آن را کاهش داد:

* ورزش: واریس بر اثر اختلال در جریان خون رخ می‌دهد، از این رو زنان باردار باید سعی کنند تا جریان خون را در بدن خود بهبود بخشند. پیاده‌روی، شنا، دوچرخه سواری، انجام حرکات ایروبیک و ... در این میان نقش مؤثری دارند.

* بالابردن پاها: با قراردادن پاها روی سطحی بلند (بالاتر از سطح قلب) جریان خون دوباره به سمت قلب باز می‌گردد.

* جوراب: کش تنگ جوراب مانع از جریان خون در رگ‌های میانی پا می‌شود. از این رو کش جوراب باید گشاد باشد تا خون به راحتی در پاها جریان داشته باشد.

* نشستن چهار زانو: اگرچه ممکن است نشستن در این وضعیت برای مادر راحت باشد، اما باید توجه داشت که این وضعیت، فشار بیشتری را بر رگ‌ها وارد آورده و جریان خون را قطع می‌کند.

* ایستادن طولانی مدت: ایستادن طولانی مدت باعث می‌شود تا خون در پاها جمع شود، اما در صورت حرکت دادن پاها، خون در پاها جریان پیدا می‌کند.

اگر چه به طور طبیعی طی چند ماه پس از زایمان این مشکل از میان می‌رود، اما در صورت تداوم آن می‌توان از روش‌های دارویی با تجویز پزشک بهره گرفت.

بارداري پوچ يعني چه؟

در مطب خانم دکتر شهرزاد زاده‌مدرس نشسته بودم و منتظر بودم تا نوبتم شود. به اين فکر بودم که از خانم دکتر در رابطه با موضوعاتي که اکثر خانم‌ها با آنها مواجه‌اند، سوال کنم. خانم جواني کنار من نشسته بود و به نظر مي‌رسيد يک ساعتي است که در مطب منتظر مي باشد. سر گفتگو را با او باز کردم تا وقت براي هر دوي‌مان سريع‌تر بگذرد. مي‌گفت تا به حال دو مرتبه باردار شده، اما هر دو بار در ماه دوم سقط داشته است و دليل آن را هم نمي‌داند. تمامي آزمايشات قبل از بارداري را انجام داده بود و مي‌گفت حتي در سونوگرافي‌ها کيسه‌آب ديده مي‌شود، اما جنيني در آن وجود ندارد! نگران بود و براي آنکه اين اتفاق براي بار سوم تکرار نشود، نتايج عکس از رحم و آزمايش ژنتيکي را آورده بود تا نشان خانم دکتر دهد. به نظرم آمد که اين مساله مي‌تواند موضوع جالبي براي گفتگو با خانم دکتر باشد.

خانم دکتر! چند لحظه پيش در مطب شما با خانمي آشنا شدم که مي‌گفت دو دفعه باردار شده، اما هر دو بار سقط داشته و در سونوگرافي جنيني ديده نشده است. چنين چيزي ممکن است؟

بله، البته! ايشان دچار بارداري پوچ بوده‌اند. پزشکان اصطلاحا عدم تشکيل جنين در ساک بارداري را بارداري پوچ مي‌گويند.

چرا جنين تشکيل نمي‌شود؟

ببينيد، براي تشکيل جنين بايد مراحل تقسيم‌ سلولي در زمان‌هاي خاصي انجام گيرد. ديده شده که 72 ساعت بعد از ترکيب سلول تخمک با اسپرم، يک مجموعه 58 سلولي به دنبال تقسيمات متعددي که در همان سلول اوليه تخم ايجاد مي‌شود، درست مي‌شود که 53 سلول آن براي تشکيلات جفت و 5 سلول آن براي توليد بخش‌هاي مختلف يک جنين است.

حال اگر اختلالاتي در تعداد يا شکل يا هر دو، در کروموزوم‌هاي سلول‌هاي تشکيل‌دهنده‌اي که قرار است تبديل به جنين شود، وجود داشته باشد، اين سلول‌ها از مسير طبيعي تقسيم سلولي خارج خواهند شد. به اصطلاح به نوعي از بين مي‌روند و نتيجه آن تشکيل قسمتي از تشکيلات بارداري است که در واقع به شکل ساک اوليه بارداري در سونوگرافي قابل مشاهده است، در حالي که اثري از جنين به دنبال تحليل رفتن آن يا عدم تشکيل آن نخواهد بود.

چه‌طور متوجه شويم که بارداري پوچ است؟

معمولا سونوگرافي با تصوير يک ساک خالي که هيچ‌گونه علايمي از قطب جنيني يا کيسه‌ زرده يا جنين را دربرندارد، با توجه به سن بارداري، مطرح‌کننده بارداري پوچ است. البته با يک سونوگرافي و عدم دانستن سن بارداري نمي‌توان به نتيجه‌اي قطعي رسيد.

چه عواملي سبب بروز چنين حالتي مي‌شوند؟

بيشترين عامل، اختلالات سلول تخم همراه با ناهنجاري‌هاي کروموزومي است که در اثر بالا بودن سن مادر يا پدر مي‌تواند به وجود آيد.

تکرار بارداري پوچ چه عوارضي مي‌تواند براي خانم‌ها به وجود آورد؟

از جمله نشانه‌هاي بارداري پوچ، خون‌ريزي و تهديد به سقط در سه ماهه نخست است و گاهي اوقات نياز به کورتاژ دارد. به همين دليل مي‌تواند بالقوه خطرات کورتاژ و دستکاري‌هاي رحمي را دربرداشته باشد که معمولا در شرايط صحيح به حداقل مي‌رسد. گاهي نيز عوارضي ديررس به دنبال کورتاژ مثل کيست‌هاي رحمي و مشکلاتي در زمينه باروري به وجود مي‌آيد.

خانمي که چند بار بارداري پوچ داشته، چه آزمايشاتي بايد انجام دهد؟ اصلا اين مشکل، درماني هم دارد؟

معمولا در صورت تکرار مساله، توصيه مي‌شود بررسي‌هاي ژنتيک روي محصول بارداري تازه دفع شده انجام شود. بررسي ژنتيک والدين نيز قابل انجام است.

بارداري پوچ در ايران چه‌قدر شيوع دارد؟

آمار دقيقي در اين رابطه در دست نيست، ولي به‌طور کلي حدود 50 تا 60 درصد سقط‌هاي زودرس، با اختلالات کروموزومي محصول بارداري همراه است که حدود 25 درصد اين اشکالات کروموزومي ناشي از اشکالاتي است که در تقسيمات سلولي تخمک مادر ديده مي‌شود و 5 درصد مربوط به سلول‌هاي گرفته شده از پدر است.

مواردي هم هست که در بارداري پوچ، بررسي‌هاي کروموزومي هيچ‌گونه اختلالي در محصول دفع شده بارداري نشان نمي‌دهد. ناگفته نماند در بررسي محصول بارداري از نظر کروموزومي حتما بايد بافت تازه باشد و در شرايطي خاص به آزمايشگاه ارسال شود.

معمولا در مواردي که با سقط جنين مواجه‌ هستيم، در صورتي که دفعه اول يا دوم باشد، نياز به بررسي نيست، مگر آنکه سن مادر بالا باشد يا زوجين از خود حساسيت نشان دهند. در اين موقع کافي است بررسي‌ها از نظر بعضي از عفونت‌ها، بيماري‌هاي غدد داخلي، ديابت، مشکلات هورموني، مصرف برخي داروها و در مواردي شکل آناتوميک مورد ارزيابي قرار گيرد.

ورزش های پس از زایمان

زایمان فرآیندی پیچیده و طاقت‌فرسا است و صرف‌نظر از طبیعی یا سزارین بودن آن، فشار زیادی را به مادر وارد می‌كند. به همین علت این روز‌ها پزشكان بر بازتوانی پس از زایمان تاكید فراوان دارند تا خانم باردار پس از وضع حمل هر چه زودتر بتواند به وضعیت طبیعی خود بازگردد. در این بین نقش ورزش در رسیدن به این امر مهم، بسیار حیاتی است. این هفته و هفته‌های آینده با ما باشید تا شما را با ورزش‌های پس از زایمان آشنا كنیم.

حركت اول:

حركت ساده، اما در عین حال مهمی را برای شما انتخاب كرده‌ایم.

پس از دراز كشیدن روی زمین، زیر پاها را با دو دست گرفته و سعی كنید پاها را به هم نزدیك كنید. این حركت ساده را 30 مرتبه در 3 مرحله با فاصله یك دقیقه انجام دهید.

حركت دوم:

این حركت هم شباهت بسیاری به حركت قبلی دارد، با این تفاوت كه در این حركت عضلات نزدیك‌كننده و دوركننده لگن تقویت می‌شوند. نقش این عضلات حفظ قوام رحم در دوران سالمندی است كه فرد در این دوران دچار افتادگی رحم نشود.

این حركت را مطابق شكل به صورت زیگزاگی برای هر دو پا انجام دهید. 15 مرتبه در 3 مرحله با فاصله یك دقیقه برای این حركت كافی است.

حركت سوم:

پس از گرم شدن عضلات لگن سراغ مشكل‌ترین بخش این جلسه می‌رویم كه می‌بایست به دقت، مطابق شكل این حركت را انجام دهید.

برای انجام این حركت ابتدا روی زمین به پهلو دراز بكشید و یك بار پای راست را بالا بكشید و پس از كامل كردن 15 تایی حركت، آن را برای پای چپ اجرا كنید.

همان‌طور كه گفته شد این حركت را 15‌‌مرتبه و در 3 مرحله با فاصله یك دقیقه یك بار برای پای چپ و یك بار برای پای راست انجام دهید.

مراقبت مادر پس از زایمان

6 ساعت اول پس از زایمان، مهم‌ ترین و خطرناك ‌ترین زمان برای مادر است. در بین مراقبت‌های پس از زایمان، كنترل میزان خو‌ن ‌ریزی و علایم حیاتی مادر(فشار خون، دمای بدن، نبض و تنفس) اهمیت زیادی دارد.

مراقبت‌های معمول پس از زایمان، طی 3 مرحله انجام می ‌شود که مرحله اول در روزهای اول تا سوم، مرحله دوم در روزهای 10 تا 15 و مرحله سوم در روزهای 42 تا 60 پس از زایمان است.

مراقبت‌های نوزاد نیز در 3 نوبت شامل مراقبت بدو تولد، مراقبت روزهای 3 تا 5 و مراقبت روز 30 انجام می ‌شود.

برای مادری که در بیمارستان زایمان می‌ کند، مراقبت پس از زایمان در بیمارستان را می ‌توان مراقبت مرحله اول پس از زایمان محسوب کرد.

گفتگوی زیر با دکتر آزیتا صفارزاده، متخصص زنان و فلوشیب لاپاروسکوپی درباره همین مراقبت‌هاست.

مراقبت‌ های ضروری پس از زایمان شامل چه مراقبت‌ هایی است؟

مراقبت‌های ضروری و اولیه برای مادر شامل مراقبت‌ های نوك پستان، رابطه زناشویی بعد از زایمان، تغذیه، یبوست، دردهای پس از زایمان، ورزش برای برگشت عضلات به حالت اولیه و تنظیم خانواده است. رژیم غذایی مادران شیرده بعد از زایمان در مقایسه با زمان بارداری باید كالری و پروتئین بیشتری داشته باشد، زیرا باید پروتئین، كلسیم و سایر موادی كه مادر در اثر شیردهی از دست می ‌دهد تامین شود.

برای جلوگیری از كم‌ خونی و كمبود ویتامین‌ها، مصرف روزانه یك عدد قرص آهن و یك عدد قرص مولتی ویتامین تا سه ماه پس از زایمان برای مادر ضروری است.

بهتر است در زمان شیردهی از مصرف غذاهای نفاخ و حساسیت ‌زا مانند گوجه فرنگی، پیاز، كلم، شكلات و ادویه‌ خودداری شود.

وضعیت شیر دادن چگونه باید باشد؟

تغذیه نوزاد با شیر مادر بسیار اهمیت دارد، زیرا شیر مادر علاوه بر مزایای زیادی كه دارد، احتیاجات تغذیه‌ای نوزاد را در 4 تا 6 ماه اول زندگی برطرف می ‌كند.

مادرشیرده باید نوك پستان‌ها را كاملاً تمیز نگه دارد و بدون استفاده از مواد شیمیایی و آرایشی و فقط با چند قطره از شیر خود، آن را چرب کند.

آیا مشکلات گوارشی هم وجود دارند؟

اغلب خانم ‌ها در روزهای اول بعد از زایمان دچار یبوست می ‌شوند که به محض شروع فعالیت بدنی روزانه این حالت از بین می ‌رود. رژیم غذایی مناسب و مصرف مواد غذایی دارای فیبر مانند سبزیجات و میوه به رفع یبوست كمك می‌ كند.

چرا بعد از زایمان درد وجود دارد؟

به علت انقباض رحم برای خروج لخته‌ های خون باقی مانده، گاهی در روزهای اول پس از زایمان، دردهایی شبیه به درد قاعدگی وجود دارد كه به پس ‌درد موسوم است. این درد با شیردهی بیشتر می ‌شود كه علت آن وجود هورمونی است كه در شیردهی ترشح شده و باعث انقباض رحم می ‌شود.

اگر درد شدید و مداوم و همراه با تب یا خو‌ن ‌ریزی باشد، باید فورا به پزشك مراجعه شود.

مادران می‌ توانند ورزش کنند؟

برای برگشت سریع ‌تر ماهیچه‌ های شكم و سایر قسمت‌ ها به حالت اولیه، انجام حركات ویژه ورزشی با نظر پزشك ورزشی در زنانی كه زایمان طبیعی كرده‌اند، توصیه می‌ شود.

برای تنظیم خانواده چه باید کرد؟

زمان شروع استفاده از روش جلوگیری از بارداری، برای مادران شیرده و غیر شیرده متفاوت است. مادرانی كه فقط با شیر خود نوزادشان را تغذیه می ‌كنند، 40 روز پس از زایمان(چون تا 40 روز احتمال حاملگی كمتر است) و مادرانی كه اصلاً شیر خود را به نوزاد نمی ‌دهند یا از شیر كمكی استفاده می ‌كنند، 20 روز پس از زایمان، می توانند استفاده از روش پیشگیری را آغاز کنند.

چه علایمی نشان ‌دهنده خطر در دوران پس از زایمان است؟

تب و لرز، خو‌ن ‌ریزی بیش از میزان قاعدگی و یا ادامه خو‌نریزی بیشتر از حد لکه بینی بعد از 10 روز، درد و ورم ناحیه بخیه‌ ها، هر گونه درد، قرمزی و تورم پستان‌ها، لمس توده یا درد و تورم و خروج ترشحات چرکی ازمحل بخیه‌ها، خروج ترشحات چرکی و بد بو از مجرای زایمان، درد زیردل یا درد ساق پا، بی ‌اختیاری دفع ادرار و مدفوع، درد یا سوزش هنگام ادرار کردن، تکرر ادرار، افسردگی شدید، سرگیجه و رنگ پریدگی.

درباره محل بخیه‌ ها هم توضیح می ‌دهید؟

در هر ملاقات با پزشک، محل بخیه‌ها (برش اپیزیوتومی ‌یا سزارین) بررسی می ‌شود. ناحیه برش معمولا بدون درد، التهاب و کشش است. محل برش‌ معمولاً پس از سه هفته ترمیم می ‌شود و نخ بخیه محل برش سزارین، پس از 7 تا 10 روز نیاز به کشیدن دارد.

علایم هشدار

برخی مادران ممکن است در روزهای 3 تا 6  و حداکثر تا روز 14  پس از زایمان دچار افسردگی خفیف و گذرا(اندوه پس از زایمان) شوند که علایم آن به صورت گریه و بی ‌قراری، اختلال در خواب و اشتها و احساس غمگینی تظاهر می ‌کند.

دوره پس از زایمان، دوره پرخطری از نظر عود بیماری روانی قبلی و یا بروز بیماری روانی جدید است. بنابراین چنانچه عوامل خطر بیماری روانی مانند سابقه بیماری، در مادر وجود دارد و در حال حاضر با علایم اندوه پس از زایمان برگشته است، باید تحت نظر گرفته شود. چنانچه این حالت طولانی و مداوم شود، مشورت با پزشک لازم است. در این موقع، مادران باید احساسات خود را با همسرشان در میان بگذارند.

اگر علایم طولانی و شدیدتر شود، مانند تمایل به خودکشی و آزار به نوزاد، روان پریشی پس از زایمان مطرح است که در مراحل اولیه، به صورت بی‌ خوابی، بی ‌قراری و تغییرات سریع خلق و خو، خود را نشان می‌ دهد.

بنابراین اگر سابقه بیماری روانی در مادر و یا خانواده او و یا سایر عوامل خطر وجود دارد، مراجعه به روان پزشک الزامی ‌است.

افسردگی بعد از زایمان طبیعی است؟

بچه‌دار شدن برای تمام زنان، حادثه‌ای شگرف، مهیج، رعب‌انگیز، لذت‌بخش و بهت‌آور است. آنها در روزهای اول پس از زایمان ممکن است از تغییرات مختلفی که در درون خود حس می‌کنند، گیج و مبهوت شوند. با این احساسات ضد و نقیض چه باید کار کرد؟

بعد از بچه‌دار شدن، مراقبت و پایش سلامت روان و هوشیاری شما در برابر نیازهای احتمالی، موضوع بسیار مهمی است. بعد از زایمان، احتمال وقوع اختلالات روانی متعددی وجود دارد.

عوامل سهیم در این وقایع عبارتند از: تغییرات هورمونی، تجربه ناموفق از زایمان، احساس ناتوانی از بچه‌دار شدن برای همیشه، سطح رضایت شما از زندگی زناشویی، زایمان بچه‌ای با کمبودهای فراوان، عدم حمایت اجتماعی، بی‌رمقی یا سابقه خانوادگی افسردگی پس از زایمان.

گذر از دوران بارداری به مادر شدن کار ساده‌ای نیست و ایجاد افسردگی چه خفیف و چه شدید، به آن معنا نیست که شما به عنوان یک شخص، جا خالی کرده یا تسلیم شده‌اید. بدون شک با پیدا کردن راه‌هایی جدید برای ایجاد تعادل میان زندگی روزمره و مسوولیت‌های آن به تدریج از این گرفتاری خارج خواهید شد.

پژمردگی روانی

شما که تا حالا مسوولیت‌های آسان و راحتی داشتید، با مشاهده مسوولیت‌های جدیدی که به سبب مادر شدن پیش‌روی شما قرار می‌گیرند، ممکن است احساس بی‌کفایتی و ناتوانی کنید، اما با کمی شکیبایی، این دوره را به امید خدا پشت‌سر خواهید گذاشت و به خودتان افتخار می‌کنید که می‌توانید از پس چنین مشکل بزرگی برآیید.

در 80 درصد زنانی که برای نخستین بار بچه‌دار می‌شوند نوعی افسردگی خفیف موسوم به پژمردگی مشاهده می‌گردد. این افسردگی خفیف معمولا چند روز تا چند هفته بعد از زایمان رخ می‌دهد. عموما خود به خود بهبود می‌یابد و در عرض چند هفته به طور کامل و بدون درمان برطرف می‌شود. در طول این مدت، ممکن است شما دچار احساساتی مثل غم و اندوه، خشم، اضطراب، زودرنجی و ناتوانی شوید. این مادران بی‌تجربه بدون هیچ دلیل روشنی یک مرتبه زیر گریه می‌زنند و به سادگی هم آرام نمی شوند. برخی از مادران متعجب هستند که چرا گهگاه دچار افکار منفی نسبت به فرزند خود می‌شوند و این موضوع را این گونه تفسیر می‌کنند که حتما مادر بدی هستند. شاید آگاهی از این نکته که پژمردگی پس از زایمان موضوعی کاملا طبیعی است، به شما کمی دلگرمی و تسلی خاطر بدهد. علاوه بر پذیرش پژمردگی روانی به عنوان بخشی طبیعی از زایمان، مراقبت و مواظبت از خودتان نیز بسیار حایز اهمیت است.

به اندازه کافی استراحت کنید

استراحت کافی تاثیر قابل ملاحظه‌ای در سلامت جسم و روان شما دارد. در طول روز سعی کنید هر موقع بچه می‌خوابد، شما هم بخوابید تا دوره‌های استراحت شما با هم تنظیم و هم‌زمان شود. هرگاه مسایلی که بیش از این شما را آزار نمی‌دادند، ناگهان به موضوعاتی غیرقابل تحمل و خسته کننده برای شما تبدیل شدند، بدانید که به استراحت بیشتری نیاز دارید. پذیرفتن کمک از جانب دیگران گاهی کار دشواری است، اما شاید این تنها چیزی باشد که شما برای حفظ احساس مثبت و واقع‌بینانه به آن احتیاج داشته باشید.

غذای مقوی بخورید

تغذیه خوب آنچه را بدن شما در دوران بهبود پس از زایمان احتیاج دارد، فراهم می‌کند. چند وعده مختصر در روز ممکن است برای شما قابل تحمل‌تر از سه وعده سنگین باشد.

مصرف سبزی و میوه به عنوان میان وعده‌های مختصر و سالم، به کنترل وزن هم کمک می‌کند.

ورزش را فراموش نکنید

ورزش سبک می‌تواند مفید باشد. در صورت امکان هر روز به مدت 30 دقیقه پیاده‌روی سریع داشته باشید.

اگر هنگام پیاده‌روی بچه را هم داخل کالسکه با خود ببرید، شاید احساس لذت بیشتری کنید.

نرمش و کشش عضلات هنگام بازی و صحبت کردن با بچه می‌تواند قدرت کشش عضلات شما را افزایش دهد، وقتی بچه شاد و شنگول است، شما هم آرامش روانی بیشتری خواهد داشت.

رفت و آمد داشتن

جزء دیگری از فرآیند طبیعی بهبود یافتن پس از وضع حمل آن است که تجربیات شخصی خود را در زمینه زایمان با دیگران مرور کنید. داشتن دوستان و آشنایانی که صمیمانه به حرف‌هایتان گوش کرده و احساسات شما را درک کنند، کمک بسیار زیادی به کاهش نشانه‌های افسردگی خواهد کرد.

افسردگی پس از زایمان

نوع شدیدتری از پژمردگی‌ یا غم زدگی که اصطلاحا افسردگی پس از زایمان نامیده می‌شود، تقریبا در 5 تا 20 درصد تازه مادران مشاهده می‌گردد. نشانه‌های آن شدیدتر و طولانی مدت ‌تر از پژمردگی است و در هر موقعی از نخستین سال پس از زایمان ممکن است روی دهد. نشانه‌های دیگر آن عبارتند از: خستگی مداوم، لذت نبردن از زندگی، احساس بی‌عاطفگی، دوری گزیدن از خانواده و دوستان، عدم نگرانی از وضع سلامت خود و بچه، نداشتن میل جنسی، احساس شدید شکست و ناکارآمدی و نوسانات شدید خلقی.

ممکن است آرزوها و انتظارات زیادی داشته و در درک مسایل با مشکلاتی روبه‌رو باشید، یا احساس کنید سرتان کلاه رفته است. به محض اینکه دوستان و آشنایان متوجه چنین نشانه‌هایی در شما شوند، این موضوع را با پزشک خود در میان بگذارید. مراجعه زودهنگام به پزشک ممکن است باعث بهبود سریع‌تر افسردگی پس از زایمان شود. درمان بسته به نیازهای هر فرد متفاوت است، اما احتمالا شامل رفتاردرمانی و درمان با داروهای ضد افسردگی خواهد بود.

فشار عصبی پس از ضربه روانی

این اختلال روانی می‌تواند در پی تولد بچه‌ ایجاد شود. این حالت ممکن است پاسخی باشد به یک وضع حمل دلخراش و تکان‌دهنده واقعی یا خیالی، یا احیانا از یک واقعه دلخراش فراموش ناشدنی در گذشته نشات گرفته باشد. نشانه‌های این مشکل شبیه افسردگی پس از زایمان است، ولی با یک حادثه دلخراش در گذشته مرتبط است.

در صورت تشخیص زودهنگام، مشاوره روانی با متخصص، گاهی اوقات در کنار دارو درمانی و آموزش‌های کاهش فشار عصبی به بهبود این بیماری منجر می‌گردد.

جنون پس از زایمان

مشکل دیگری که تازه مادران گاهی به آن دچار می‌شوند، جنون پس از زایمان است که خوشبختانه پدیده نادری است. نشانه‌های آن ممکن است چند روز تا چند هفته بعد از وضع حمل آغاز شوند که عبارتند از افسردگی شدید به همراه اضطراب‌ حاد، افکار پریشان، ترس از آسیب زدن به خود یا بچه، توهم، عقاید یا گفته‌های نامعقول، بدبینی نسبت به اطرافیان یا هیستری (رفتار و حرکات عصبی).

هدف از درمان این اختلال، در امان نگه داشتن مادر و کودک و کمک به حفظ حس کفایت و کارآمدی مادر در طول دوره ی بهبود می‌باشد. این بیماری نیاز به کمک و مراقبت‌های پزشکی دارد.

سلامت پاها در بارداری

بارداری ممکن است دردهایی حاد یا مبهم را در بدن‌تان، از سر تا پا ایجاد کند.

این پیشنهادات به شما کمک می ‌کند تا فشار روی پاهای ‌تان را در هنگام بارداری کاهش دهید:

* هر وقت که می ‌توانید با تکیه دادن به جایی، سنگینی وزن ‌تان را از روی  پاهای ‌تان بردارید. اما از چهارزانو نشستن که ممکن است گردش خون رحم را مختل کند، اجتناب کنید.

* هنگامی که برای مدت زیادی نشسته ‌اید،‌ پاهای ‌تان را کش دهید.

* کفش‌‌ های راحت و محکم بپوشید که کاملا اندازه پای‌ تان باشد. اندازه کفش ‌تان ممکن است در حین بارداری تغییر کند.

* اگر کف پای تان صاف است،‌ برای پیاده ‌روی یا ورزش روزانه یک جفت کفش ورزشی  بخرید، چرا که از لحاظ جذب ضربه بهتر از سایر کفش ‌ها هستند.

* از کفش ‌های پاشنه‌ بلند پرهیز کنید. کفش ‌های پاشنه کوتاه، مناسب هستند.

* هنگامی که احساس گرفتگی در عضلات پشت ساق کردید، پاهای ‌تان را شل کنید. برای کمک به پیشگیری از گرفتگی ساق پا، عضلات ‌تان را به آرامی حرکت دهید، به این ترتیب که زانو‌های ‌تان را به چپ و راست بچرخانید تا این عضلات ورزش داده شوند.

دیابت بارداری و دیابتی باردار

دیابت بارداری به حالتی گفته می ‌شود که در آن بدن نسبت به گلوکز (قند خون)، عدم تحمل پیدا می‌ کند و این حالت همیشه اولین بار در زمان بارداری خود را نشان می ‌دهد.

در افراد مبتلا به دیابت بارداری، احتمال ابتلا به دیابت نوع دو بیشتر از بقیه خانم‌ها است. این خانم‌ها معمولا نوزاد بزرگ ‌تری دارند و اغلب گفته می ‌شود وزن بالای جنین هنگام تولد، احتمال دیابت بارداری کشف نشده را مطرح می ‌کند.

برای آشنایی بیشتر با این بیماری خطرناک در دوران بارداری با دکتر ایرج خسرونیا، رییس جامعه متخصصان داخلی ایران، گفتگویی ترتیب داده‌ایم.

یکی از مهم ‌ترین آزمایش ‌هایی که اوایل بارداری برای خانم‌ های باردار انجام می شود، آزمایش قند خون است. چرا قند خون در این دوران این ‌قدر مهم است؟

به نکته بسیار مهمی اشاره کردید. کلید حاملگی سالم برای خانم‌ های مبتلا به دیابت، کنترل دقیق قندخون است. کنترل قندخون باید پیش از دوران بارداری و در طول دوران بارداری انجام شود. کنترل دقیق قندخون، به معنی نگهداری غلظت قند خون نزدیک به حد طبیعی است. برای رسیدن به این کنترل لازم است میان مصرف مواد غذایی، ورزش و تزریق انسولین ، تعادل درستی برقرار شود. از این رو لازم است قندخون به طور مرتب بررسی شود. با کنترل قندخون و مراقبت‌ های مناسب پزشکی، احتمال حاملگی بدون مشکل و تولد نوزاد سالم‌ همانند یک مادر غیردیابتی خواهد بود.

اگر قند خون زنان باردار در دوران بارداری کنترل نشود چه اتفاقی می ‌افتد؟

قندخون و کتون‌هایی که با غلظت بیش از حد طبیعی در خون مادر وجود دارند، از جفت می ‌گذرند و وارد بدن جنین می ‌شوند و احتمال تولد نوزاد با نقایص مادرزادی را افزایش می ‌دهند. بنابراین کنترل درست قندخون بیش از دوران بارداری بسیار مهم است. در طول شش هفته اول بارداری، ارگان‌ های جنین شکل می‌ گیرند. قندخون بالا در طول این هفته ‌ها بر رشد اندام‌های جنین اثر می ‌گذارد و می ‌تواند سبب ایجاد نقایص مادرزادی ‌شود. به دلیل افزایش میزان قندخون جنینی، لوزالمعده ی جنین انسولین بیشتری می ‌سازد، ولی بعد از تولد برای نوزاد توقف ترشح انسولین مشکل است، بنابراین ممکن است سطح قندخون پایین بیفتد. بنابراین توصیه می ‌شود نخست پزشک معالج زنان مبتلا به دیابت و بعد از آن متخصصان زنان، متخصصان داخلی، متخصصان غدد و تغذیه برنامه غذایی صحیح را برای رسیدن به کنترل مطلوب قندخون طراحی نمایند.

در بیماران نوع یک چه راهکاری وجود دارد؟

افراد مبتلا به دیابت نوع یک یا همان دیابت وابسته به انسولین در دوران بارداری، نیاز بدنشان به انسولین زیاد می ‌شود. این افزایش نیاز به ویژه در سه ماه آخر بارداری دیده می ‌شود که به علت وجود هورمون جفت است. هورمون جفت به رشد جنین کمک می ‌کند، اما در همان زمان جلوی فعالیت انسولین بدن مادر را می ‌گیرد در نتیجه نیاز به انسولین افزایش می ‌یابد.

اگر خانم‌ بارداری دیابت نوع دو داشته باشد، چه طور؟

اگر زنان باردار به دیابت نوع 2 مبتلا هستند، برنامه درمانی عوض می ‌شود. اگر برای کنترل دیابت، قرص‌ های خوراکی پایین آورنده قندخون مصرف می ‌کنید، این قرص ‌ها را به علت ایجاد نقایص جنینی نباید در دوران بارداری استفاده کنید. پزشک شما قبل از باردار شدن ممکن است درمان با انسولین را برای کنترل قندخون شروع کند.

چه پیشنهادی برای تغذیه دوران بارداری برای مبتلایان به دیابت دارید؟

اصولا افراد مبتلا به دیابت، برنامه ‌غذایی مرتبی دارند. در طول حاملگی برای پیشگیری از افزایش یا کاهش زیاد غلظت قندخون لازم است با متخصص تغذیه و پزشک معالج خود مشورت و با این کار به کنترل قندخون خود کمک کنید. اگر وزن شما در شروع حاملگی بیش از حد معمول بود نباید سعی کنید وزن خود را کم کنید. پزشک و متخصص تغذیه درباره شیوه افزایش وزن در طول دوران بارداری شما را راهنمایی خواهند کرد. اگر در شروع حاملگی وزن مطلوب داشته باشید، انتظار می ‌رود تا پایان بارداری 7 تا 11 کیلوگرم اضافه وزن پیدا کنید. خانم‌ های لاغر لازم است افزایش وزن بیشتری در طول بارداری داشته باشند.

تحرک بدنی و نرمش در کنترل دیابت مادران باردار چه ‌قدر موثر است؟

تحرک بدنی یا ورزش به ویژه در دیابتی‌ های نوع 2 یکی از اصول اساسی درمان است. همان‌ طور که می‌ دانید، ورزش همراه با برنامه غذایی صحیح، در کنترل قندخون نقش اساسی دارد. درباره ورزش کردن در دوران بارداری نیز سوالاتی برای تان مطرح می ‌شود که دراین ‌باره باید با متخصصان آموزش دیابت مشورت کنید. ورزش در دوران بارداری به وضعیت سلامت شما کمک می ‌کند.

آیا همه مادران دیابتی و بادار می‌ توانند ورزش کنند؟

پرفشاری خون ، مشکلات چشمی، کلیوی یا قلبی، آسیب‌ های عروقی و آسیب اعصاب از مواردی هستند که لازم است درباره خطرهای ورزش برای آنها در دوران بارداری با پزشک خود مشورت کنید. به‌ طور کلی در دوران بارداری نباید ورزش ‌های کششی اندام یا به اصطلاح ورزش‌های کششی سنگین انجام دهید. بهترین ورزش‌ ها برای دوران بارداری، پیاده ‌روی و شنا است.

از بین سزارین و زایمان طبیعی چه روشی را برای مادران دیابتی و باردار توصیه می ‌کنید؟

نزدیک زمان زایمان، پزشک جنین را از نظر میزان رشد و وضعیت سلامت بررسی می‌ کند و سپس درباره شیوه زایمان تصمیم می ‌گیرد. ممکن است به طور طبیعی زایمان انجام شود یا بنا به نظر پزشک، زایمان به شیوه سزارین انجام شود. شیوه زایمان اثری بر نوزاد ندارد. پزشک تلاش می‌ کند در طول زایمان و تولد نوزاد، قندخون شما را کنترل کند. در شروع زایمان نیاز به انسولین کم می ‌شود، به گونه ‌ای که گاهی اوقات در طول زایمان یا حتی 24 ساعت پس از تولد نوزاد، به تزریق انسولین احتیاج نیست.

و پس از تولد نوزاد، چه؟

پس از تولد نوزاد بدن زائو به علت فعالیت زیاد در دوران بارداری، به استراحت نیاز دارد. برخی مادران در طول چند هفته اول پس از تولد، میزان قندخون‌ شان بهتر می‌ شود و بعضی دیگر قند خون ‌شان به سرعت بالا می ‌رود. بنابراین وضعیت کنترل قندخون در این مدت قابل پیش ‌بینی نیست. تغذیه نوزاد با شیرمادر برای مادران دیابتی بسیار مناسب است اما ممکن است غلظت قندخون قابل پیش‌بینی نباشد. همچنین ممکن است تغییر در الگوی خواب و غذا سبب افت قندخون شما ‌شود.

از این ‌رو همانند دوران پیش از بارداری در کنترل قند خون، جانب احتیاط را رها نکنید.

و حرف آخر؟

در طی شیردهی یا پیش از آن، یک میان ‌وعده حاوی پروتئین و کربوهیدرات(ساندویچ، نان و گوشت) مصرف کنید. همچنین به مقدار کافی مایعات بنوشید. در حین شیردهی آب یا چای بدون شیرینی مصرف کنید و اگر در طول شیردهی دچار کاهش قندخون شدید، شیردهی را متوقف سازید و برای برطرف کردن حالت افت قندخون، غذا مصرف کنید.