رسانه‌ها(سنتی و مدرن) چه نقشی در پیروزی انقلاب داشته‌اند؟
یکی از ارکان موفقیت هر انقلابی، پیام رسانی درست رهبران انقلاب به متن جامعه است ارتباط مستمر بین پیام دهنده و پیام گیرنده، خواندن پیام، عدم پارازیت‎های مختلف بر پیام و بازخورد مناسب پیام مهم‎ترین ارکان یک پیام ایده‌آل است که با به کارگیری رسانه‎ای مناسب میسر می‎شود.
در زمان شکل‎گیری انقلاب اسلامی ایران دو نوع رسانه مدرن و سنتی وجود داشت که استفاده مناسب از آن تاثیری بسزا داشت مهم‎ترین رسانه‎های سنتی منبرهای سخنرانی روحانیون، مراسم‎های عزاداری سید الشهداء و… . بودند و مهم‎ترین رسانه‎های مدرن نیز تلویزیون، رادیو، سینما، روزنامه و ضبط صوت.

نقش رسانه‎های سنتی در پیروزی انقلاب
استفاده رهبران انقلاب و حکومت پهلوی از قدرت رسانه‌ها، با شناخت جامعه ممکن بود. جامعه ایران آن زمان در حال سیر به مدرنیته بود. جامعه‎ای بیش‎تر سنتی تا مدرن. بنابراین در جامعه سنتی استفاده از رسانه‎های سنتی مناسب‎تر است. اداره جامعه سنتی بر پایه التزام نانوشته مردم به رهبر یا فرد فرهمند است. خلاف جامعه شهری که قانون، روابط و پیچیدگی‎های شکل دهنده جامعه را مشخص می‎کند و با تقسیم مسئولیت، سکانداری جامعه مشخص می‎شود.
مهم‎ترین ویژگی رسانه‎های سنتی تاثیر عمیقشان برگیرنده است. ویژگی‎هایی چون چهره به چهره بودن این نوع رسانه باعث ایجاد بازخوردی آنی می‎شود. در صورت قانع نشدن مخاطب نیز پیام دهنده می‎تواند تا بی شمار پیام دیگر به آن‎ها ارسال کند تا با اهداف تعیین شده‎اش هم جهت شوند. مساجد، منابر و مراسم عزاداری بسترهای مناسبند برای پیام رسانی انقلابی روحانی‎ها به نفع خویش، رژیم شاهنشاهی پهلوی به خاطر دوری از این نوع رسانه، سعیش در ایجاد پالس‎های منفی و پارازیت‎های مختلف، مثل دستگیری روحانیون، بود تا این نوع رسانه‎ها را به انزوا بکشاند. اما آنچه اتفاق افتاده تاثیرگذاری و موفقیت رسانه‎های سنتی بود. بعضی تمایزهای رسانه‎های سنتی نسبت به رسانه‎های مدرن عبارتند از: استفاده نکردن از ابزارهای پیچیده تکنولوژی، تعیین کنندگی خصوصیات فردی و رفتاری پیام دهنده در موفقیت ارتباط، پیوند نداشتن با منافع هیئت‎های حاکمه و رهایی از قید نظارت و سلطه، ریشه داشتن محتوای پیام‎ها در فرهنگ و باور و مطابقتشان با هنجارهای جامعه.
پیام رسانی از طریق منبر در دو مقطع مهم نهضت، با ویژگی‎هایی خاص انجام شد. مقطع اول قبل از تبعید امام خمینی و مقطع دوم از تبعید تا پیروزی انقلاب اسلامی بود. طیفی از وعاظ طی این دو مقطع از سال ۱۳۴۱ تا بهمن ۱۳۵۷ با استفاده از رسانه منبر، مشروعیت نظام حاکم را به چالش کشاندند. در نتیجه توانستند افکار عمومی را به نهضت جلب کنند. آیت‌الله‌طالقانی و حجت‌الاسلام‌فلسفی به عنوان دو تن از پیشگامان این طیف بودند که نقشی بسزا در آگاهی مردم داشتند. تلاش‎های آیت‌الله‌سعیدی به عنوان پیشگام پیام رسانی آموزه‎های نهضت و حجت‌الاسلام‌هاشمی‌نژاد به عنوان پیام رسان نهضت جزء ماندگارترین مبارزات رسانه‎ای انقلاب است.  در جریان انقلاب، سیستم‎هایی ارتباطی که گمان می‎رفت در دنیای معاصر کارآیی ندارد دوباره بروز پیدا کرد و زمینه‎ای پایدار فراهم ساخت تا رسانه‎ها و تکنیک‎های ارتباطی مدرن در کنارش قرار گیرند و بدون تعارض‎های موجود، به استمرار شبکه‎ای قدرتمند از پیام‎ها و ارتباطات مردمی کمک کنند.

نقش رسانه‎های مدرن در پیروزی انقلاب
با رجوع به خاطراتمان، صدای دوران جنینی رسانه‎های مدرن را می‎شنویم. استفاده عمومی و فراگیر شدن این رسانه‎ها شاید با کمی چشم پوشی به یک قرن برسد. از نظر برقراری ارتباطی همزمان با مخاطبانی بسیار، این رسانه ها به دو نوع کوچک و بزرگ تقسیم می‎شوند. غالبا بخش بزرگ در خدمت و انحصار رژیم شاهنشاهی بود که با دو رویکرد از آن‎ها بهره می‎برد: در جهت اهداف فرهنگی و طاغوتی و گسترش بی بند و باری و در سانسور خبری رخدادهای اعتراضی. رژیم سعی داشت توهم حضور رسانه‎های جمعی را برگ برنده دستگاه رسانه‎ای نشان دهد. رسانه‎هایی چون تلویزیون، رادیو، مطبوعات، کتاب‎ها و سینما تحت نظارت رژیم شاهنشاهی بودند. نیز در میان مردم مطبوعات به «روزنامه‎های دولتی» معروف شده بودند.  یکی از خصوصیات مهم انقلاب استفاده همزمان از ارتباطات سنتی و مدرن است. هوشمندی پیام رسانان انقلابی در جمع نقاط قوت رسانه‎های سنتی و مدرن، منجر به ایجاد شبکه‎ای ارتباطی و قوی شد تا نفوذ رسانه سنتی و وسعت در برگیری مخاطبان حفظ شود. نوار، رسانه کوچک مدرن، مکمل پازل ارتباطات انقلاب اسلامی ایران شد. به طوری که ارتش مجهز شاه در برابرش منفعل شد. پیام در پاریس ضبط می‎شد. سپس از طریق تلفن برای چند نفر، که در تهران ضبط صوت‎هایی را به تلفن وصل کرده بودند، ارسال می‎شد. آن اشخاص نیز با افرادی که در استان‎های مختلف با ضبط صوت منتظر بودند، تماس می‎گرفتند. به این ترتیب در مدت زمانی اندک پیام در سراسر کشور پخش می‎شد.  پس از قیام تبریز یک سلسله مراسم یادبود در شهرهای مختلف ایران برگزار شد که قیام‎هایی کوچک به حساب می‎آمدند. به خصوص می‎توان به مراسم یزد اشاره کرد؛ مردمی که در پایان مراسم، ارام از یکی از مساجد اصلی شهر خارج می‎شدند، به رگبار گلوله بسته شدند. ازاین جریان نواری تهیه شد و به طوری وسیع در ایران پخش شد. در این نوار پس از تمام شدن خطبه و ختم مراسم یادبود، همهمه جمعیت شنیده می‎شود که از مسجد وارد خیابان می‎شوند. سپس آژیر اتومبیل‎های پلیس و ارتش به گوش می‎رسد. آن گاه صدای آتش مسلسل ها، که روی مردم گشوده می‎شود، و ناله و فریاد زخمی‎ها شنیده می‎شود.

خاطرات جالب یک ساواکی حرفه‌ای

به گزارش موج قانون، بهمن نادری پور، معروف به تهرانی، از حرفه‎ای‎ترین شکنجه‎گران ساواک در شلاق زدن، که نقل شده هیچ شلاقی را در کف پا در یک خط تکراری نمی‎زد، در دادگاه انقلاب می‎گفت: دو تا بچه دارم، یکی شش ساله و یکی دو ساله. شما اوج جنبش را ببینید، بچه دو ساله من توی خانه می‎دوید و می‎گفت خمینی‎ای امام و من که پدرش بودم به‎عنوان کارمند ساواک هنوز تردید داشتم.‎ ای کاش زودتر می‎آمدم، شما درد مرا نمی‎توانید حس کنید، دادگاه‎ها و مردم فقط می‎توانند جان مرا بگیرند، اما روح‎مان فقط مال خودمان است.

تهرانی در دادگاه گفته بود وقتی که حالش از شکنجه به هم می‎خورده، به مشهد می‎رفته او در دادگاه می‎گوید: چون سگی رو سیاه به زیارت امام رضا رفتم، من همیشه به زیارت امام رضا می‎رفتم و می‎خواستم که مرا به راه راست هدایت کند.

 تهرانی می‎گفت قرار بود هیأتی از صلیب سرخ به زندان بیاید. از کمیته مشترک به ما دستور دادند که سه نفر از اعضای اتحادیه کارگری نباید در زندان‎ها وجود داشته باشند و قبل از آمدن صلیب سرخ آن‎ها را بکشید. ماشین را پشت زندان اوین نگه داشتیم.

ازغندی (از اعضای مؤثر ساواک) هم برای کنترل آمده بود و مراقب عبور و مرور بود تا کسی متوجه ما نشود. ما سه نفر قرص‎‎های سیانور را که توسط سجده‎ای از کمیته مشترک داده شده بود، به آن‎ها دادیم و گفتیم مسکن است بخورید.

 آن‎ها هم بدون این‎که سؤالی کنند یا اعتراضی داشته باشند قرص‎ها را خوردند. وقتی قرص‎ها را دادیم درب عقب ماشین را بستیم و دیگر جرأت نگاه کردن نداشتیم، سوار آمبولانس شدم و جنازه‎ها را تحویل بهشت زهرا دادم.
خبرنگاری که در آخرین ساعات زندگی تهرانی و پای چوبه اعدام حضور داشت می‎گفت وی با صدای بلند به همسرش می‎گفت: من جنایت کرده‎ام و باید کشته شوم و تو برای من از خانواده طلب آمرزش کن. آن‎چه را من کرده‎ام شمر نکرده بود. من باید اعدام شوم، در غیر این صورت نمی‎توانم در صورت مردمم نگاه کنم. ایمانت را از دست نده. سرت را بالا بگیر و بگو شوهرت هر کاری کرده، در آخرین لحظات عمرش انسان بود.

کمالی ساواک که بود؟

فرج الله سيفي كمانگر معروف به كمالي فرزند محمود در سال 1325 در ملاير به دنيا آمد. او پس از بازنشسته شدن در ارتش، در تاريخ 1/6/1350در ساواك مشغول به كار مي گردد. در سال 1352 به كميته مشترك ضد خرابكاري منتقل و با سمت بازجويي از گروههاي مذهبي به كار مشغول گرديد. از سمت هاي وي مي توان به رهبر اداره امنيت داخلي، مسئول بررسي دايره مسئول بررسي ساواك تهران اشاره كرد. وي كه تا انحلال ساواك در كميته مشترك به شكنجه زندانيان سياسي مشغول بود، پس از پيروزي انقلاب براي مدتي مخفي شد و پس از گذشت مدتي در تاريخ 20/9/58در حالي كه براي گرفتن گواهي عدم تعقيب به زندان اوين مراجعه كرده بود، توسط نيروهاي انقلابي شناسايي و دستگير شد. او ابتدا در چندين جلسه خود را بي گناه جلوه مي داد و وانمود مي كرد كه يك كارمند عادي است و حتي وقتي كساني را كه توسط او شكنجه شده بودند با او روبرو كردند مي گفت آنها را نمي شناسم.
    عزت الله مطهري (شاهي) درباره نحوه دستگيري كمالي چنين مي گويد: در آستانه پيروزي انقلابي اسلامي بسياري از بازجوها و شكنجه گران و افراد مؤثر و عامل در ساواك از كشور گريختند و برخي هم به تصور اينكه انقلاب شكست خواهد خورد و آنها دوباره به جايگاه خود بازخواهند گشت در كشور ماندند و با انتخاب زندگي نيمه مخفي سعي مي كردند كمتر بين مردم ظاهر شوند. پس از گذشت مدتي از پيروزي انقلاب اين عده به تدريج رفت و آمد خود را در بين مردم بيشتر كردند و همين امر موجب شد كه توسط كساني كه آنها را مي شناختند شناسايي و در نهايت دستگير شوند. كمالي نيز از كساني بود كه از كشور خارج نشد و با گذشت زمان وقتي ديد كه براي دستگيريش اقدامي صورت نگرفته اين تصور برايش پيش آمده بود كه تحت تعقيب نيست و لذا جهت اخذ حقوق مراجعه نموده بود.
    در آن زمان پرسنل بعضي از ادارات ساواك از جمله اداره سوم جهت اخذ حقوق مي بايست از دادستاني نامه اي مبني بر اينكه تحت تعقيب نيستند ارائه دهند. كمالي هم بر اثر همان تصور جهت دريافت نامه به دادستاني مراجعه كرده بود كه توسط آقاي كچويي كه آن زمان رئيس زندان ها بود، مشاهده و دستگير شده بود.
    خبر دستگيري كمالي را كه شنيدم به اوين رفتم و عليرغم اينكه مدت شش ماه مرا بازجويي و شكنجه كرده بود، با او رفتاري اخلاقي و انساني داشتم.
    او اظهار داشت مرا نمي شناسد و من هم اصراري نداشتم. ولي بر اثر رفتار محبت آميزي كه با او داشتم از جمله امكان تماس با منزل و در اختيار گذاشتن امكانات ديگر.
    كمالي شكنجه گر بي رحمي بود و شكنجه هايي همچون؛ شلاق، آويزان كردن صليبي، گذاشتن آتش سيگار بر روي لب ها، سينه ها، لاله هاي گوش، و نقاط حساس بدن و... بر من ا عمال مي نمود. بعضي مواقع از حسيني براي شلاق زدن كمك مي گرفت
    به طور مثال مرا حدود 15 الي 20 دقيقه از دست آويزان مي كرد و بعضي مواقع دو، سه مرتبه اين كار را تكرار مي كرد. آويزان كردن صليبي بخصوص براي من كه وزنم زياد بود، سخت ترين شكنجه بود. كمالي با آپولو نيز شكنجه مي كرد ولي شلاق شكنجه دم دستي تمامي شكنجه گران بود.

حسن پاکروان

حسن پاکروان در سال ۱۲۹۰ در تهران به دنیا آمد. پدر او فتح‌الله پاکروان از دولتمردان رضاخانی بود که در زمان فاجعه قتل عام مسجد گوهر شاد، استانداری خراسان را به عهده داشت.
حسن پاکروان تحصیلات نظامی خود را در دانشکده‌های پوآتیه و فونتن پلو فرانسه به پایان رسانید و در سال ۱۳۱۲ به ایران بازگشت. مدت‌ها به عنوان مربی دانشکده افسری اشتغال داشت. در سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲ افسر ستاد ارتش و در سالهای ۱۳۲۳ تا ۱۳۲۴ فرمانده پادگان بوشهر و افسر انتظامات بنادر جنوب بود. پاکروان در سال‌های ۱۳۲۵ تا ۱۳۲۷ افسر رکن دوم ستاد ارتش گردید و در سال‌های ۱۳۲۸ تا ۱۳۲۹ وابسته نظامی ایران در پاکستان شد. پس از بازگشت به ایران مدتی ریاست رکن دوم ستاد ارتش را به عهده داشت و در سال‌ های ۱۳۳۱ تا ۱۳۳۴ وابسته ایران در هند شد. با تأسیس ساواک در اسفند ۱۳۳۵ پاکروان معاون ساواک گردید. در اسفند ۱۳۳۹ با برکنار شدن سپهبد تیمور بختیار، به ریاست ساواک رسید.(درباره دوران ریاست پاکروان در ساواک، ارتشبد فردوست در خاطرات خود سخن گفته است).

پاکروان تا سال ۱۳۴۳ ریاست ساواک را به عهده داشت. محمدرضا پهلوی به دلیل اعتماد به وی او را به سمت آجودان مخصوص خود انتخاب نمود و سپس به ریاست ساواک برگزیده شد. دوران نهضت امام و قیام پانزده خرداد مصادف با ریاست وی بر ساواک و جلادی‌ها و توطئه‌های وی علیه ملت ایران بود. او سپس جای خود را به نصیری داد و در مقام وزیر اطلاعات وارد نخستین کابینه هویدا شد(۱۳۴۳ تا ۱۳۴۵)

پاکروان از شهریور ۱۳۴۵ تا مهر ۱۳۴۸ سفیر ایران در پاکستان بود و در این تاریخ سفیر ایران در فرانسه شد و تا آبان ۱۳۵۲ در پاریس مستقر بود. در بازگشت به ایران از سال ۱۳۵۲ ارتشبد فردوست او را در بازرسی شاهنشاهی به کار گرفت و در مهرماه سال ۱۳۵۶ مشاور و سرپرست امور مالی وزارت دربار گردید.
حسن پاکروان پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران دستگیر و پس از محاکمه در دادگاه انقلاب اسلامی به اعدام محکوم شد و در تاریخ ۱۳۵۸/۱ / ۲۲ به همراه جمعی از بلندپایگان رژیم اعدام شد

رضا زندی‌پور

رضا زندی‌پور فرزند عباس شماره شناسنامه ۲۷۴۰، در سال ۱۳۰۷ هجری شمسی در آباده متولد شد. وی فارغ التحصیل دانشکده افسری بوده و دوره‌های اطلاعات و ضد اطلاعات و همچنین دوره دانشگاه جنگ و دوره ستاد فرماندهی را در آمریکا طی کرده و در دوران خدمتش برای کسب آموز‌ش‌های لازم، به کشورهای آمریکا، انگلیس، فرانسه و ایتالیا سفر کرد. زندی‌پور مدتی فرمانده توپخانه لشکر ۶۴ رضائیه بوده و توسط فردوست نشان شده و یکی از افسران گارد شاهنشاهی می‌شود و از اوایل خرداد سال ۵۰ به ساواک مأمور می‌گردد.

زندی‌پور در همین سال به دستور نصیری، رئیس ستاد جشن‌های ۲۵۰۰ در اصفهان می‌گردد و پس از مدتی به سمت مشاور مدیر کل اداره کل سوم ساواک(پرویز ثابتی) منصوب می‌شود و در تاریخ ۱/۳ / ۱۳۵۲ توسط شاه به عنوان دومین رئیس کمیته مشترک منصوب می‌گردد. عدم تسلط او به کارهای اطلاعاتی از او یک مدیر تشریفاتی می‌سازد و در زمان مدیریت وی عملاً کمیته مشترک توسط پرویز ثابتی، حسین زاده و عطارپور اداره می‌گردید. زندی‌پور در تاریخ ۱۳۵۳/۱۲ / ۲۶ در خیابان فرح شمالی(سهروردی) توسط تیمی از سازمان مجاهدن خلق کشته شد.