بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

واژه "تخلص" يکي از واژگاني است که در ادب فارسي به معاني مختلفي به کار مي رود.
در اين مقاله کاربرد آن در معني اسم، يعني: نام شعري شاعر: مورد توجه مي باشد.
مولوي واژه "خاموش" را به عنوان تخلص برگزيده است و به دو صورت "خامش و خمش" نيز به کار برده است. اما از آثار او به ويژه غزليات شمس بر مي آيد که برخلاف حافظ و سعدي که در بيت هاي پاياني تمامي و يا اکثر غزلها تخلص آورده اند، ايشان در بسياري غزلها تخلص نياورده است و به جاي واژه "خاموش" يا "خمش و خامش"، واژه يا ترکيب يا عبارتي که بيان کننده مفهوم آن است، مي آورد، مانند: بستن لب و دهان، بس کردن از سخن، رها کردن گفت و ... که در اين مقاله از آن به "تخلص پنهان" تعبير شده است.
دهان ببند و ايمن باش در سخن دار         که شه کليد خزينه بر ايمن کشدا      (47-61 گ)
بس کنم، گرچه رمز است بيانش نکنم  خود بيان را چه کني، جان بيان مي آيد (140-170گ)

 نسخه قابل چاپ

در مورد علم و ارزش آن از ديدگاههاي متفاوتي بحث و بررسي به عمل آمده است. اما ديدگاه عرفان در مورد علم، از ويژگي خاصي برخوردار است، در اين مقاله، سعي شده است که علم از منظر چند تن از بزرگان عرفان، به ويژه مولانا به عنوان يکي از بزرگترين عارفان اسلام مورد مداقه و تجزيه و تحليل قرار گيرد که در اين خصوص عقايد مولانا، در مورد جنبه هاي مختلف علم با تکيه بر مثنوي معنوي همراه با ذکر شواهد و تجزيه و تحليل آنها مطرح شده است. مباحثي که در اين نوشتار بدان پرداخته شده عبارتند از: انواع علم- تقليد- مقلد- آفت تقليد- علم تقليدي- ظن و يقين- علم تحقيقي و در پايان نتيجه گيري.
آنچه که به عنوان نتيجه بحث قابل ذکر است، اين است که ديدگاه عرفا، به ويژه مولانا، در خصوص علم اين است که علوم في نفسه بد و ناپسند نيستند و اگر گاهي به مذمت برخي از علوم پرداخته مي شود؛ مذمت عوارض ناشي از آن علوم است نه خود علوم. عوارضي همچون حسد، کبر، غرور و ... که گريبانگير برخي از عالمان علوم مي شود، نکوهش شده است وگرنه نفس علم در هر ديدگاهي از جمله عرفان، از ارزش ويژه اي برخوردار است.

 نسخه قابل چاپ

جان کيتس (1821- 1795) يکي از مشهورترين و مبتکرترين شعراي تاريخ ادبيات انگلستان است. اولين شعري که از وي ثبت شده در تاريخ 1814 سروده شده است. و عنوان آن تقليدي از اسپنسر بوده است. در يال 1817 نخستين و در سال 1818 دومين و در سال 1820 سومين و آخرين جلد مجموعه اشعار وي منتشر شده است.
کيتس با داشتن قدرت عظيم تخيل و نبوغ در نوشتن، مي توانست دنياي زيباي طبيعت پيرامون خود را به صورت بسيار مطبوع در اشعار خويش به تصوير درآورد. او همچنين مي توانست شعر را با نقاشي و مجسمه سازي ارتباط دهد. يکي از مهمترين غزلهايش با عنوان غزل پاييزي، در حالي که در سحرگاه يک روز يکشنبه در وينچستر انگلستان به گردش مي پرداخت و زيباييهاي آن روز پاييزي را در حومه شهر تحسين مي کرد، به وي الهام شده است.

 نسخه قابل چاپ

شهر تهران به عنوان يکي از قريه هاي کوچک شهرستان بزرگ ري در نهايت با جمعيتي بسيار محدود اکنون به کلانشهري با حدود 7 ميليون نفر ساکن تبديل شده است. فقط طي صد سال اخير- به ويژه در نيمه دوم آن- جمعيت اين شهر 42 برابر و مساحت آن 30 برابر شده است.
از آنجا که کاربري مسکوني بيش از 40 درصد مساحت زمين شهري را در بر مي گيرد و رشد سريع جمعيت موجب افزايش تقاضاي مسکن مي گردد، معضل کمّي و کيفي مسکن در اين شهر نمود يافته است.
چنين رشدي را رشد غيرطبيعي مي دانم و با بررسي عميق تر موضوع، اين رشد غول آسا را حاصل استقرار و تسلط بخش خصوصي و در نهايت عدم سياستهاي کنترلي دولت بر بخش مسکن مي دانم و معتقدم که سياستهاي ضعيف، گاه نادرست و در بعضي موارد کامل اجرا نشده، موجب پي آمدهاي فيزيکي و فضايي مسکن، توسعه بي رويه و ناموزون شهر، حاشيه نشيني، اسقرار مسکن بر روي گسل يا پهنه هاي زلزله خيز و نيز پيامدهاي اقتصادي، کالبدي و اجتماعي و در نهايت پيامدهاي سياسي و زيست محيطي شده است.

 نسخه قابل چاپ

نگارنده در اين گفتار کوتاه، سعي بر آن است تا به معرفي "خليل مطران بک" شاعر و نويسنده نامدار و معاصر لبناني (1949- 1872) بپردازد و به شکلي مختصر و مفيد، خوانندگان محترم را با زندگي، آثار و افکار و سبک او در شعر و نثر آشنا سازد. در اين ميان، وجود دو قصيده ارزشمند و با صلابت و شکوه او، به نامهاي "مقتل بزرجمهر" و "ابنه بزرجمهر" پيرامون دو شخصيت مهم و تاريخي ايران باستان، مهمترين انگيزه و بهانه در اين اقدام بوده اند.

 نسخه قابل چاپ

در اين مقاله برخي از نکات تامل برانگيز حواشي مرحوم استاد دکتر قاسم غني حافظ شناس معروف ايران بر ديوان خواجه مورد بررسي قرار گرفته است.
بديهي است در مدت زماني که از مرگ آن استاد فرزانه مي گذرد، حافظ پژوهان و حافظ شناسان بزرگي درباره خواجه حافظ و آثارش سخن رانده اند و امروز نيز اين مکتب پربار همچنان به پرورش شاگردان و دانشجويان مي پردازد.
در اين مقاله بر برخي از دريافت ها يا برداشت هاي آن استاد فقيد انگشت نهاده شده است. روشن است که جاي سخن در اين مقوله بسيار است و گوش ما بهوش و آماده نيوشيدن سخن استادان و حافظ شناسان.

 نسخه قابل چاپ

مقاله حاضر بررسي مکتب تانترا مي باشد که روش اعتقادي بر مبناي پرستش زوجيت در جهان قرار گرفته است.
اين مکتب عالم مادي و ناسوت را آينه اي مي داند که تصاوير عالم بالا را در خود منعکس مي کند، لذا همانگونه که زوجيت در عالم بالا حکم فرماست، در عالم پايين هم سايه هاي آنهاست که فاعل امورند. لذا با خواندن ادعيه و انجام مراسم، سعي در تحقق درست انعکاس امور عالم بالا به پايين را دارند.

 نسخه قابل چاپ

تحول منزلت هاي هويتي سردرگم، دنباله رو، بحران زده و هويت يافته و نيز تغييرات هويت ملي و هويت مذهبي در دانشجويان سال اول تا چهارم دوره کارشناسي مورد بررسي قرار گرفت. همچنين ميزان حرمت خود و حالت اضطراب در منزلت هاي هويتي چهارگانه و هويت ملي و هويت مذهبي مورد مقايسه قرار گرفت. پژوهش حاضر با هدف بررسي ميزان تغييرات هويت "من"، هويت ملي و هويت مذهبي طي چهار سال در دانشگاه از يکسو و نيز مشخص کردن سطح حرمت خود و اضطراب در هر يک از زير گروههاي هويتي و تعيين سطح سلامت رواني در آنها انجام شد. پنج پرسشنامه پژوهش حاضر طي دو مرحله به صورت گروهي روي 427 دانشجوي دختر و پسر اجرا شد. يافته هاي حاصل از مقايسه منزلت هاي هويتي حاکي از کاهش معني دار هويت دنباله رو بود.

 نسخه قابل چاپ

متن حاضر ادامه مقاله ي قبلي است. در اين مقاله در باره امپراطور اکبرشاه (اکبر اعظم)، جهانگير، شاهجهان، اورنگزيب و ملکه نور جهان شاهزاده خانم زيب النساء سخن رفته است. محتواي مقاله ارزش ادبي، تاريخي و فرهنگي دارد و روابط هند و ايران در دوران مغولان گورکاني را هم نشان مي دهد.
مطالب از تذکره اي فارسي جمع آوري و به سبک مدرن نوشته شده است که اميد است براي استفاده دانش پژوهان ادب فارسي و فرهنگ شناسان ايران مفيد واقع شود.

 نسخه قابل چاپ

بيست و نهمين کنگره بين المللي جغرافيايي از تاريخ 14 تا 18 آگوست 2000 (24 تا 28 مرداد ماه 1379) در سئول پايتخت کره جنوبي با موضوع Living with diversity (زيستن با تنوع يا چند گونگي) برگزار گرديد. در اين کنگره جغرافيدانان بيش از 80 کشور جهان آخرين يافته هاي تحقيقاتي خود را در قالب 817 مقاله جغرافيايي با موضوعات مختلف ارايه نمودند. در اين کنفرانس مقالات تغييرات محيط و آينده جهان، دانش و فنون اطلاعات جغرافيايي، اثرات انسان در چشم اندازها و سيستمهاي طبيعي و ابعاد مختلف توسعه بالاترين تعداد را در بين مقاله ها داشتند. علاوه بر آن، جلسات ويژه و مباحثه وجود داشت که جغرافيدانان در اين جلسات، در خصوص تاثير فرايندهاي طبيعي و اجتماعي بر محيط تبادل نظر نموده تا راهها و روشهاي مناسبي براي آينده پيدا نمايند.

 نسخه قابل چاپ

ميزان مشارکت مردم در انتخابات پارلماني از حوزه اي به حوزه ديگر و در هر حوزه از دوره اي به دوره ديگر چشم انداز جغرافيايي ويژه اي را به وجود آورده که مطالعه علل و عوامل آن را آشکار مي سازد.
رفتار انتخاباتي مردم چه در ميزان مشارکت و چه در نوع انتخاب افراد با توجه به نقش آفريني دو گروه عمده سياسي در کشور موضوع ديگر قابل مطالعه است. گرايش نمايندگان مردم به کميسيونهاي تخصصي مجلس و تاثير عضويت در هر کميسيون در عملکرد نماينده و جذب اعتبارات به آن حوزه نيز مولفه اي ديگر در فرايند شکل گيري انتخابات آتي است. هر سه شاخص فوق در مورد استان همدان در اين مقاله در ساختاري جغرافيايي مورد مطالعه قرار گرفته است.

 نسخه قابل چاپ

درباره ابن خلدون، مستشرقان، عربها و ايرانيان بسيار گفته و نوشته اند و چنانکه مشهور است، به استناد آراء و اقوال او در "مقدمه"، گاهي وي را پيشرو و پيشاهنگ در فلسفه تاريخ و جامعه شناسي خوانده اند؛ اما پيش از التفات به برخي شباهت ها يا اشتراک نظرها و تواردها ميان او و فلاسفه تاريخ و جامعه شناسان، لازم است به مبادي واصول انديشه هاي او توجه و به مقدماتي رسيدگي کنيم که با آن اصول و مقدمات امکان ورود او به مباحثي که طرح کرده، فراهم آمده است. بدون اين توجه، بي ترديد فهم آراي ابن خلدون ممکن نمي شود و چه بسا شباهتها ما را به ورطه خطاهاي بزرگ درافکند. ابن خلدون سنت متداول و مرسوم فلسفه را در حوزه طبيعيات براي دنيا وآخرت بي فايده و در قلمرو الهيات آن را از دستيابي به معرفت مجردات عاجز دانسته است. مع ذلک، به قواعد منطق و برهان ارسطو اعتقاد دارد و عجيب آنکه بر آن شده است تا برهان را در حوزه اي به کار بندد که تا پيش از آن هرگز آن را از اقسام حکمت بر نشمرده اند؛ اين حوزه، حوزه تاريخ است.

 نسخه قابل چاپ

تدوين دستور زبان فارسي تاريخي اروپايي ايراني دارد. از اوايل قرن نوزدهم تا اوايل قرن بيستم چندين دستور زبان فارسي به زبانهاي اروپايي منتشر شد. اين دستورها توسط خاور شناسان و گاهي هم با همکاري ايرانيان داخل و خارج از کشور تنظيم مي شد. انتشار آنها پاسخي به نياز روزافزون مطالعات ايراني بود که در مراکز مهم خاورشناسي اروپا انجام مي گرفت. الکساندر شودزکو در پاريس، ميرزا حبيب اصفهاني در قسطنطنيه، آلبر دو بيبرستين کازيميرسکي در پاريس و بخصوص ميرزاعبدالعظيم قريب گرگاني در تهران کوششهاي ارزنده اي را بمنظور تدوين يک دستور زبان فارسي جامع ارايه نمودند، بويژه دانشمند اخير که تدوين دستور زبان فارسي را در ايران با تدريس زبان و ادبيات فارسي قرين نمود. در اين بخش دوم مقاله به بررسي و تشريح روند تاريخي دستور زبان فارسي در نيمه دوم قرن نوزدهم و اوايل قرن بيستم مي پردازيم.

 نسخه قابل چاپ

در روزگار سکوت تاريخ و عصر ناتواني باستان شناسي اين دين و اسطوره است که بشر را ياريگر شده است و او را از درياي تاريک و پرتلاطم رمز و رازهاي ذهني خويش به دنياي زيباي آرام و قرار توانايي رهنمون شده. آنچه بشر را به ساختن و چگونه زيستن راهنمايي کرده، دين بوده است. سخن از ماورا، عالم بالا و قدرتي مافوق ما، سخني است که از طريق دين به بشر الهام گرديده است. سخن از دين و تعريف دقيق آن کار بسيار دشواري است اگر به آغاز دين نزد بشر بنگريم پيوند ناگسستني آن با اسطوره معلوم مي گردد. اگر سخن درباره دين و اسطوره را در مثنوي پيگيري نماييم، خواهيم ديد مولانا در اين بحر خروشان عرفاني، چگونه از دين بهره برده است. مولانا همه علوم را از خدا مي داند که به انبيا آموخته.
اين نجوم و طب وحي انبياست       قل و حس را سوي بي سوره کجاست  ج2- ص 354- 18
نگاه دروني مولانا به معنا که جان و حيات مثنوي در آن خلاص شده همان پيوند محکم دين و اسطوره است که بصورت قصه و تمثيل جلوه گر شده است.
اي برادر قصه چون پيمانه ايست             معني اندر وي مثال دانه ايست     ج 1- ص 451- 2

 نسخه قابل چاپ

علم جغرافيا طي سده هاي ميانه در قلمرو و سرزمين هاي اسلامي به اوج خود رسيد. آثار جغرافيايي در اين دوره علاوه بر پرداختن به جنبه هاي فني و علمي جغرافيا با ديدگاه ويژه اي متاثر از ارتباط سه گانه خدا، انسان و محيط هستي (افلاک) شکل گرفته که باعث تکوين مکتب جغرافيدانان اسلامي شده است.
در اين مقاله "جايگاه انسان" نسبت به جهان و محيط جغرافيايي از نقطه نظر آثار و نگرش جغرافيدانان مسلمان با هدف شناخت ديدگاه و مکتب جغرافيدانان مسلمان مورد پژوهش قرار گرفته است. روش اصلي تحقيق در چهارچوب روشهاي تحليلي با استفاده از روشهاي کتابخانه اي و اسنادي و تجزيه و تحليل اطلاعات است.

 نسخه قابل چاپ