گردشگري استان اردبيل

در اين بخش به معرفي قابليت‌هاي گردشگري استان اردبيل مي پردازيم.

استان اردبيل با داشتن قابليت هاي عظيم در حوزه گردشگري فرهنگي و طبيعت گردي سالانه پذيراي خيل عظيمي از گردشگران داخلي و خارجي است ولي بديل عدم معرفي مناسب  بسياري از قابليت ها و پديده هاي طبيعي و فرهنگي از ديد گردشگران بدور مانده است و در اينجا قصد داريم تا حد امكان  به معرفي اين قبليت ها بپردازيم.

نقشه گردشگري استان اردبيل

محوطه شهر یری اولین بار در سال 1978 ق .م توسط هیئت چارلز برنی شناسایی و بررسی شد. او معتقد بود که عمر بعضی آثار تا هزاره سوم قبل از میلاد، عصر آهن، سفال خاکستری و نخودی و نارنجی هم می رسد.

 چارلز برنی تاریخ اکثریت گورهای این محل را هزاره دوم و اول قبل از میلاد می دانست و حتی پیش بینی می کرد که این تاریخ به هزار سال قبل تر، یعنی هزاره سوم قبل از میلاد هم برسد. با این حال آثاری از سکونت عصر برنز شناسایی نکرده بر این نظریه اصراری نورزید تا این که در کاوش هایی که توسط هیئت دکتر نوبری در آذر 1382 انجام شد، اشیای با ارزشی از داخل گورها به دست آمد که در حال حاضر در موزه باستان‌شناسی خلخال نگهداری می‌شوند.

عده ای از باستانشناسان قدمت این محوطه را تا 9 هزار سال هم تخمین می زنند  و معتقدند که سنگ تراشه های از اشکال انسان مربوط به 7 هزار سال قبل از میلاد مسیح در این منطقه موجود است.

محوطه باستانی شهر پیرازمیان در کنار رودخانه قره سو قرار دارد. جایی که بر روی سنگ های اطراف آن نقش و نگارهای متعددی با طرح و ابعاد مختلف با ضربه زدن های منظم و دقیق با سنگ های سخت، استخوان حیوانات و فلزات سخت حک شده است. نقش هایی از بزکوهی، انسان درحالت های مختلف و چندین نقش نامشخص دیگر قابل مشاهده اند، تعداد آنها محدود است .

اما در نزدیکی های همین محوطه، سنگ قبرهایی با نقش هایی یک نواخت از چهره انسان هایی که دهان ندارند دیده می شوند که ابعاد آنها از 2مترتا 40 سانتیمتر متغیر است و تعداد تقریبی آنها به بیش از صد مورد می رسد.  این محوطه در منتهی الیه دشت مشگین شهر و به فاصله 65 کیلو متری شمالغربی مرکز استان و در 35 کیلو متری شرق شهرستان مشکین شهر و در 2 کیلو متری شمال روستای پیر ازمیان و از توابع بخش مشکین شرقی واقع شده و در آن می توانید یک قلعه وسیع با دیوار دفاعی سنگی از نوع خشکه چین را در کنار محلی برای برگزاری آیین های مذهبی و گورهای باستانی متعدد ببینید. تا به حال حدود 450 گور در این محل شناسایی شده است که ابعاد کوچکترین آنها 3.2 متر و بزرگترین آنها 8.2 متر است. علاوه بر این، یک غار باستانی و تپه های متعلق به دوره های مختلف از دیگر دیدنی های این منطقه است که باستان شناسان زمان زیادی را برای تحقیق در آنها صرف کرده اند.

با تمام این ها، این روزها اگر گذارتان به منطقه تاریخی شهر پیرازمیان بیفتد می بینید که وزش باد شدید و طوفان بخشی از محوطه باستانی شهر پیرازمیان را در مشگین شهر تخریب کرده است. طوفان بخش حفاظت شده معبد را بطور کامل تخریب و سایبان محوطه را از جا کنده و به اطراف پرتاب کرده است.

این در حالی است که مدیر کل میراث فرهنگی اردبیل در سال 84ضمن بازدید از منطقه اعلام کرد که در سال 85حریم شهر یری تعیین خواهد شد و این منطقه باستانی به ثبت ملی و جهانی خواهد رسید. ولی در مرداد سال 85تحقیقات باستان شناسی منطقه تعطیل شد. او در مرداد سال 86اعلام کرد که کار طراحی سازه محافظ انجام خواهد شد اما تا به حال هیچ اقدامی در جهت حفاظت از سنگ افراشت ها انجام نشده است.

به جز طوفان روزهای گذشته، سرمای شدید زمستان عامل تهدید دیگری برای سنگ های منقش این منطقه است که می تواند آثار تاریخی این تپه را از بین ببرد.

در دامنه کوههاي سر به فلک کشيده خلخال، در دامنه تند کوهي به نام 'بلدداشي' و در ساحل شرقي رودخانه قزل اوزن روستايي باشکوه و پنهان در دل کوه به نام ' کزج' واقع شده که جزو 12 روستاي هدف گردشگري استان و 10 روستاي داراي بافت با ارزش معماري سنتي در کشور محسوب مي‌شود.

منبع: خبرگزاری جمهوری اسلامی (ايرنا)

اين‌ حمام‌ در محله‌ اوچ‌ دکان‌ اردبيل‌ واقع‌ شده‌ است‌. دهليز اين‌ حمام‌ محوطه‌ شش‌ ضلعي ‌با شش‌ تاقچه‌ است‌ و رختکن‌ آن‌ نيز چهار تاق‌ عريض‌ و کم‌ عمق‌ دارد. سطح‌ ديوارها، آويزها و سطح‌ رختکن‌ با اسليمي ‌هاي‌ گل‌ و برگ‌ ساده‌ با اسليمي‌ توريقي‌ ساده‌، صحنه‌ هاي‌ تشريفاتي‌ مربوط‌ به‌ خادم ‌ها، ترنج‌، گل‌ هاي‌ شاه‌ عباسي‌ و گلبرگ هاي‌ ريز با نقاشي‌ هاي‌ مختلف‌ مزين‌ شده‌ است‌ و که‌ تحسين‌ هر بيننده ‌اي‌ را برمي ‌انگيزد. بر اساس کتيبه کاشي سر در آن حدود سال 1259 ه.ق توسط شخصي از خاندان صادقي اردبيل ساخته شده است.

متن کتيبه مشتمل بر سه بيت شعر حاوي نام باني، ماده تاريخ و توصيف حمام است. حمام اوچ دکان با نقشه مستطيل شکل داراي بخش هاي مختلف از جمله ورودي و هشتي پشت سر آن، رختکن، گرمخانه، حوض خانه و بخش هاي ديگر است. ويژگي برجسته اين بنا نقاشي هاي بسياري بود که تقريبا بر تمام سطوح داخلي بنا کشيده شده و مشتمل بر نقوش انساني، گياهي و اسليمي بوده است بخش قابل توجه از اين تزئينات در دوره اخير با لايه اي از گچ پوشيده شده است. اين بنا داراي گرمخانه مستطيلي شکل است که به وسيله يک محوطه چهار ضلعي و راهرويي زانويي مانند به سربينه متصل مي شود. بنا در اصل داراي دو بخش مردانه وزنانه بوده که اکنون از بخش مردانه آن استفاده مي شود و به شماره 12/4 به ثبت تاريخي رسيده است.

اين درياچه در استان ارديبل قرار گرفته است و مکان طبيعي پر جاذبه براي گردشگران است. درياچه نئور در 48 کيلومتري جنوب شرقي اردبيل و در ارتفاع 2700 متري از سطح دريا قرار گرفته است. وسعت درياچه بيش از 220 هکتار و مشتمل بر دو درياچه کوچک(40 هکتار) و بزرگ(180 هکتار) است که در فصل پر آبي(بهار) به هم مي پيوندند و درياچه واحدي را تشکيل مي دهند بيشترين عمق درياچه 5/5 متر و ميانگين ژرفاي آن سه متر است. ماهي قزل آلاي اين درياچه شهرت جهاني دارد. درياچه نئور داراي جاذبه هاي بسيار مساعد توريستي است. مهم ترين قابليت هاي اکوتوريستي درياچه نئور عبارتند از:

1- قابليت صيد گاهي ماهي قزل آلادر اواخر فصل تابستان و اوايل پاييز.
2- قابليت قايقراني ورزشي با استفاده از قايق هاي غير موتوري(بادباني، پارويي و پدالي).
3- قابليت پاتيناژ و قايقراني بادباني در فصل زمستان که سطح درياچه يخ مي بندد. 4- قابليت احداث پيست اسب سواري در امتداد ساحل درياچه به صورت تور که در اين زمينه درياچه داراي شرايط مساعد توپوگرافيک جزء در قسمتي از سواحل غربي است.
5- قابليت احداث پيست دوچرخه سواري در اطراف درياچه.
6- قابليت احداث رستوران شناور در نزديکي سواحل شمالي درياچه با غذاي اختصاصي ماهي قزل آلاي تازه که از درياچه صيد مي شود.

نايي است مربع مستطيل از آجر و گنبد ساده آجري. درازاي بنا 16 متر و پهناي آن 14 متر است. درون بنا مربع ‌شکل و داراي چهار طاق نما مي باشد، که بر روي ستون هاي مربع شکل تعبيه شده‌ اند. طاق نماها جناقي و با نقاشي هاي محدودي در ازاره تزئين يافته است. محراب کليسا نقاشي هايي به شکل ترنج هاي گوناگوني دارد و رنگ هايي که در گل هاي گوناگون ترنج به کار رفته، سبز روشن و نارنجي روشن و در متن سرمه ‌اي است. درب ورودي کليسا چوبي و داراي تزئين‌ هاي هندسي زيبايي است، در محوطه کليسا گورهايي وجود دارد که از سنگ هاي معمولي و رسوبي در ساخت آن استفاده شده و بر روي آن ها صليب هايي کنده شده است. بر روي درب ورودي کليسا با خط ارمني، بوسيله تکه‌ هايي بريده شده از ني، که به شکل حروف درآورده و با ميخ بر متن درب کوبيده‌ اند، چنين نگاشته شده است: «اين دربِ خانه حقيقي خداست، که بر رسم يادبود از طرف اگالوس مليک ميرزا يانس به کليساي مريم مقدس هديه مي ‌شود. 1876 م.» باوجودي که به دليل قرار گرفتن اردبيل در مسير جاده ابريشم، اين شهر از ديرباز محل آمد و شد بازرگانان و گردشگراني از اديان مختلف بوده، اما ارتباط اين شهر با مسيحيت به ادوار بسيار طولاني برمي گردد. در کتاب هايسماوورک، کتاب ادعيه مشهور ارامنه، دو اشاره و روايت در مورد اردبيل ذکر شده است. روايت اول در مورد مرگ اسقف ايراني به نام آبراهام و اشاره دوم در مورد شهادت اسقف ديگر ايراني به نام آنانيا است:

 
شهادت اسقف آبراهام ايراني

 
شهادت اسقف آنانياي ايراني

اسقف آنانياي ايراني با ورودش به شهر اردويل شروع به سرزنش زرتشتيان نمود( آنان آتش را محترم ميشمرند ولي نمي پرستند) و آنان را به خداشناسي و ايمان آوردن به مسيح دعوت نمود. اهل شهر او را گرفته و آنقدر شلاق زدند که همه گمان کردند که او زير ضربه هاي شلاق جان داده است به همين سبب جسد بي جان آنانيا را به گوشه اي انداختند. اما پس از گذشت مدتي آنانيا باز به هوش آمد و باز هم از خداشناسي و ديت مسيحيت سخن گفت و در همان حال به شهادت رسيد.

ديو قالاسي(قلعه ديو) در شمال شرق مشگين ‌شهر، ما بين روستاهايي«قوزلو» و« کويج» و در ۵ کيلومتري روستاي کويج قرار گرفته ‌است. اين قلعه در دامنه کوه سبلان قرار دارد و از مسير جاده انار و قوزلو مي‌ توان آن را بهتر ديد.

قلعه با سنگ ‌هاي بزرگي به ‌ابعاد ۶۰ سانتي ‌متر در ۲ متر و ۱۰ سانتي‌ متر به ‌شيوه قلعه ‌هاي اورارتوها بدون ملات ساخته‌ شده ‌است و داراي طبقات مختلف مي ‌باشد و قسمت بزرگي از آن از بين رفته ‌است. اين بنا طي شماره ۶۳۰ به ثبت آثار ملي رسيده ‌است. با توجه به موقعيت قلعه و اشراف كامل آن به مناطق اطراف، اهميت سوق الجيشي آن زياد بوده است.

مقبره شيخ حيدر که بنايي است برج مانند، تحت شماره ۱۸۴ به ثبت آثار باستاني ملي رسيده ‌است. اين مقبره در باغ سبز و با صفايي که قبرستان قديمي مشگين شهر بوده و الان در مرکز شهر است، واقع شده ‌است. شيخ حيدر پادشاه اسماعيل اول مي ‌باشد، در مورد قدمت بنا و تاريخ احداث آن روايات تاريخي گوناگوني وجود دارد. عده‌ اي از باستان شناسان و مورخين سال بناي آن را اوايل قرن دهم يعني سال ۹۱۵ هجري قمري مي‌ دانند. بند برج بنا به احتمال قوي از سوره ‌هاي قرآن به صورت کاشي ‌هاي فيروزه ‌اي در متن آجر تزئين شده ‌است. قبل از اين که متن آن خوانده شود اين جا را بقعة الله علي الله مي ‌گفتند. داخل مقبره از دو طبقه تحتاني و فوقاني تشکيل شده‌ است و درب ورودي سردابه در شمال برج قرار دارد که به وسيله يک راه پله بلند به راه باريک منتهي به سردابه راه يافته ‌است. طاق اين قسمت بر روي ستون آجري در وسط و ديوارهاي جانبي قرار دارد. مدفن شيخ حيدر در منتهي اليه سردابه قرار گرفته ‌است پلان داخل برج يا اتاق فوقاني به شکل ۱۲ضلعي منظمي است که هر ضلع آن ۲۰/۲ است و به علت احداث شيارهاي سراسري در سطح داخلي برج بنا بلندتر ساخته شده‌ است و ارتفاع بيشتري دارد. گفته مي شود اين بنا منسوب به شيخ حيدر، پدر شاه اسماعيل اول مي باشد. مقبره ياد شده به شکل برج مدور و با ارتفاع 5/18 متر و قطر 5/10 مي باشد. اين بنا از خارج با کاشي هاي فيروزه اي رنگ به آيات 27 - 28 و 29 سوره فتح و هم چنين لفظ«جَل جلالُهُ» را اشکال مختلف و با خط کوفي بنايي مزين گشته است.

در مورد قدمت بنا و تاريخي احداث آن اظهارات گوناگوني ابراز شده است که«دونالد ويلبر» معتقد است اين بنا از آثار قرن 7 و 8 ه.ق است و در دوره صفويه به تکميل و تزئينات کاشي کاري آن همت گماشته اند. با توجه به تخريب کتيبه به جاي مانده مقبره که تاکنون هيچ سند و مدرکي مبني بر تاريخ دقيق احداث اين بنادر دست نبوده. اخيرا توسط آقاي قوچاني، کارشناس سازمان ميراث فرهنگي کشور کتيبه موجود بر سر در ورودي اين برج بازخواني شده که آن را به سال 731 ه .ق يعني دوره حکومت ابوسعيد بهادرخان آخرين حکمران سلسله مغول در ايران نسبت مي دهند. در سال 1380 طرح سامان دهي حريم مقبره در هيئت دولت به تصويب رسيد. اين طرح شامل دو مرحله کلي است، مرحله اول شامل بازسازي کتيبه هاي فروريخته و مرمت بناي تاريخي و مرحله دوم ساماندهي اطراف اين اثر مي باشد. لازم به يادآوري است مقبره شيخ حيدر در تاريخ 18 تيرماه 1311 ه .ش تحت شماره 184 جزو آثار ملي کشور به ثبت رسيده است. مقبره منسوب به شيخ حيدر در مشکين شهر واقع شده و به شکل استوانه و به ارتفاع ۱۸ متر است. خارج بنا استوانه اي است ولي داخل آن دوازده ضلعي منتظم است. سرداب آن نيز زير برج قرار دارد و داراي يک در ورودي در شمال برج مي باشد. نشاني اثر: ايران، استان اردبيل، شهرستان مشکين‌ شهر. اين بنا که در ميان باغ سبز و باصفايي که قبرستان قديمي مشکين شهر(خياو) بوده در حدود مرکز شهر واقع گرديده است.

جاذبه هاي ورزشي سبلان
سبلان از نظر وجود جاذبه هاي زياد در زمينه ورزشهاي کوهستاني از نقاط ممتاز کشور بخصوص در زمينه اسکي روي برف، صخره نوردي، پياده روي و کوهنوري مي باشد. در زمينه اسکي روي برف امکاناتي در دامنه هاي آن راه اندازي شده است. در زمينه کوهنوري مي توان به مسير صعود به قله از سمت سرعيت (مسير جنوب) و يا مسير آلوارس (مسير جنوب غربي) اشاره کرد. اين مسيرها را از سه نقطه ميتوان شروع کرد، يکي از آنها را که تا دامنه هاي اوچوق قيه با ماشين طي کرد و کوهنوردي را از کوهپايه هاي اوچوق قيه شروع کرده و بعد از فتح اوچوق قيه مابين قوملي گول در سمت شرق و صخره هاي سوزني هرم به محل گودي ميان قله هاي سلطان سبلان و هرم که به هاچا معروف است، رسيد و از انجا مسير را ادامه داده به جان پناه غرب رسيد که در حدود يک ساعت طول مي کشد و بعد از آنجا صعود به طرف قله را ادامه داد. يا اينکه مسير صعود جنوب غربي را بدون رفتن به جانپناه ادامه داد و قله را فتح کرد، اين مسير را مي توان از روستاي ورگه سران و همچنين از پيست اسکي آلوارس نيز شروع کرد که اين مسيرها به هاچا منتهي مي شود و از آنجا صعود به قله ميسر مي شود.
 

پيست اسکي آلوارس

این آبشار در روستای اسبو از توابع بخش شاهرود شهرستان خلخال قرار دارد . اکثر مردم این روستا به باغداری مشغولند و باغات آنها را درختان گردو تشکیل میدهد .

برای رسیدن به این آبشار ، پس از گذر از داخل روستا و طی مسیری در حدود 2 کیلومتر که بصورت صعب العبور بوده و فقط بصورت پیاده و سربالایی به این آبشار می رسیم .

منبع آب این آبشار از برف زمستانی باریده شده بر فراز کوههای که این آبشار در دامنه آن جریان دارد تامین می شود و با وجود بارندگی های خوب فصل بهار ، اگر برف خوبی در زمستان نبارد ، میزان آب آن کم خواهد بود .

عكس ها از: میلاد شیرعلی پور

منبع:

آرامگاه شيخ امين الدين جبراييل پدر شيخ صفي الدين اردبيلي نياي پادشاهان صفوي در دو كيلومتري شمال شهر اردبيل در روستاي شيخ كلخوران در بخش مركزي شهر اردبيل واقع گرديده است. اين آبادي، مقبره سيد امين الدين شيخ جبرائيل - پدر شيخ صفي الدين اردبيلي- در محوطه وسيعي معروف به باغ شيخ به شكل چهار گوش بنا نهاده شده است و داراي رواق، ايوان و بخش اندروني در دوحجره كوچك در دو سوي جنوبي بناي دروني مي باشد.
مي باشد. درب ورودي اصلي بنا از سوي شمال شرقي است و در جلوي درب ورودي ، يك ايوان به عرض 30/2 و طول 20/4 متر قرار دارد و در وسط آن عبارات "الله"، "محمد"، "يا علي مدد"، ودر طرفين آن با كاشي هاي كوچك فيروزه اي رنگ بيت زير نوشته شده است:
"هر كسي كو به ادب دست برين درننهد                      بي شك از پاي درآيد به يقين سر بنهد"
دورتا دور رواق كاشي كاري شده به طوري كه هر قسمت با يك نوع كاشي و نقش جداگانه زينت يافته ودر سقف رواق، گچبري زيبايي به طرز مقرنس ترتيب داده نقاشي ها به رنگ هاي طلايي و قهوه اي و نارنجي سير و نقش درختان، گلها و پرندگان مختلف بر روي آن ديده مي شود.
گنبد اين بقعه، دوپوش است كه پوشش زيرين با كاسه كاري هاي و مقرنس هاي گچي بسيار زيبا مزين گشته و به شيوه دوران صفويه رنگ آميزي و نقاشي شده اين مقرنس كاري ها احتمالاً در زمان شاه عباس اول دوباره تعمير شده است. دور تا دور داخل بقعه با كاشي هاي گوناگون كاشي كاري شده و در ارتفاع تقريبي 80/1 متر از كف بقعه در بالاي قسمت كاشي كاري شده به خط زيبايي از گفتار مولا علي و قرآن مجيد جملات وآياتي نوشته اند. بالاي اين كتيبه ها تا نزديك سقف، گچ كاري شده و نقاشي هاي زيبايي با رنگ هاي مختلف كشيده شده است. نماي خارجي بقعه درسوي مشرق بنا هم داراي سه درب و چهار پنجره و سه ايوان و طاق نماي كوچك است كه كاملاً با نماي ديوار خارجي غربي بقعه قرينه است و روي ديوار، نام "الله"، "محمد" و "علي" باكاشي فيروزه اي رنگ نوشته شده است.

مجموعه تاريخي بازار اردبيل در ميانه شهر و در طرفين خيابان امام خميني واقع گرديده و به جهت قدمت و دارا بودن معماري سنتي از بازارهاي تاريخي و جالب توجه ايران به شمار مي آيد و چون ديگر بازارها مشتمل بر راسته ها، تيمچه ها، سراها و مسجد و گرمابه است.
بازار اردبيل از سابقه طولاني و درخشاني برخوردارمي باشد. مقدسي و اصطخري (قرن چهارم ه.ق)، بازار اردبيل را به شكل صليبي توصيف مي كنند كه در ميانه آن مسجد قرار داشته است. بازار اردبيل در قرن 7 و 8 ه.ق نيز از رونق فراواني برخوردار بوده اما رونق اصلي آن مربوط به دوره صفويه است. در اين دوره به جهت اينكه اردبيل خاستگاه سلاطين صفوي، مركز ديني و همچنين جايگاه مقابر شيخ صفي الدين اردبيلي و ديگر گذشتگان سلاطين صفوي بود شهر و بازار آن از اهميت و رونق خاصي برخوردار گرديد.
مجموعه كنوني بازار معرف آثاري از دوره صفويه و قاجاريه است و شامل راسته اصلي بازار، راسته پير عبدالملك، راسته قيصريه، راسته كفاشان، راسته غلامان، بازار زرگران، سراجان، پنبه فروشان، مسگران، چاقو سازان، آهنگران، سراي خشكبار (حاجي ميرزا)، سراي گلشن، سراي وکيل، سراي نو يا زنجيرلو، سراي حاج احمد، سراي حاج شكر، سراي مجيديه، سراي امام جمعه، سراي دوگچي و تيمچه زنجيرلي است.
مجموعه بازار با طاق هاي جناغي و گنبدهاي ساده پوشش يافته و عرض طاق نماي مغازه ها به طور متوسط 3 متر و قطر پايه هاي طاق ها حدود 80 سانتي متر است. روشنايي داخل بازار از طريق روزنه هاي تعبيه شده در پوشش هاي گنبدي تامين مي شود.

مسجد جمعه اردبيل :

اين بنا در شمال شرقي شهر، بين محله هاي پيرشمس الدين و عبدالله شاه بر روي تپه مرتفعي واقع گرديده و يكي از قديمي ترين مساجد شمال غربي ايران است. با توجه به حفاري هاي باستان شناسي كه در محوطه اطراف اين مسجد صورت گرفته بقاياي شبستان هاي ستون دار در بخش شرقي و شمالي و هم چنين آثاري از كتيبه هاي متعلق به قرن سوم و چهارم ه.ق. كشف گرديده است. اصل بناي كنوني مسجد در دوره سلجوقيان بر روي بقاياي كهن تري ساخته شده كه درنتيجه حمله مغول حدود سال 620 هجري ويران و در حدود سال 650 هجري مجدداّ باز سازي گشته است در اين بازسازي، گنبد به طور كامل بازسازي شده و تزيينات مختلف گچبري و نقاشي در شبستان و محراب آن انجام گرديده است.
بناي فعلي مسجد به ابعاد خارجي 85/18 × 45/36 متر از گنبد خانه اي ويران و ايواني كه در دوره هاي بعد به شبستان ستون داري تبديل شده، تشكيل مي شود همچنين در 5/16 متري مسجد، بقاياي مناره اي از دوره سلجوقي برجاي مانده است.
اين فضا توسط سه كنج ها وترنبه ها به هشت ضلعي و سپس شانزده ضلعي تبديل گرديده و گنبد بر روي آن قرار گرفته است. بقاياي ساقه گنبد نشان مي دهد که اين بخش داراي ترك هاي متعدد منشوري زيبا قطار بندي و تزيينات كاشي معرق بوده كه تنها بخش اندكي از آن باقي مانده است ديواره هاي داخلي گنبد خانه با اندود گچ و نقوش ترنج وگل و بوته قابل مقايسه با تزيينات گنبد سلطانيه تزيين يافته و درضلع جنوبي آن ، محراب بلند و زيبايي از دوره ايلخاني باگچبري ها ومقرنس كاري هاي جالب و در زير آن آثاري از محراب كوچكتر دوره سلجوقي مشهود است. درب ورودي مسجد به تاريخ 742 ه.ق. داراي گره هاي هندسي، گل ميخ هاي آهني و كتيبه اي حاوي دوبيت شعر به خط نسخ است چنين به نظر مي رسد كه درب مزبور، از جاي ديگر به اين مسجد منتقل شده است. در حدود 5/16 متري مسجد، بقاياي مناره اي از دوره سلجوقي به ارتفاع 8 وقطر 5 متر باقي مانده كه به هنگام آباداني مسجد در كنار آن قرار داشته آجر چيني بخشي از سطح مناره به صورت خفته راسته است كه تا حدودي به آن حالت تزييني بخشيده است بر بدنه مناره دو سنگ نبشته به تاريخ هاي 878 و 879 ه.ق. نصب شده كه مربوط به اوزون حسن حكمران آق قويونلو است و ارتباطي با بناي مسجد و مناره ندارد و احتمالا از جاي ديگري آورده و بر روي منار نصب شده است. اين بنا به شماره 248 به ثبت تاريخي رسيده است.

مسجد جنت سرا :

اين بنا در ضلع شمالي صحن اصلي بقعه شيخ صفي الدين اردبيلي واقع است و از ساخته هاي شاه طهماسب اول به شمار مي آيد. در خصوص عملكرد واقعي بنا اطلاع دقيقي در دسترس نيست و به نظر مي رسد كه براي مراسم صوفيانه استفاده مي شده است. نماي اصلي ايوان، با كاشي كاري زيبا و كتيبه هاي قرآني تزيين وجلوي آن به پنجره بزرگ مشبك گره چيني از جنس فلز مسدود شده است. بر روي ديوار شمالي داخل بنا، طاق نماي بزرگ پنج ضلعي ايوان مانندي وجود دارد كه بالكن كوچكي در بالاي آن ساخته اند و از طريق پلكان كوتاهي واقع در عقب طاق نما بدان مي توان رسيد. به نظر مي رسد كه از الحاقات دوره بعدي باشد در ديوارهاي شمال و غرب بنا نيز درهايي تعبيه شده كه به اتاق هاي مجاور راه دارد جرزهاي عظيم اين مسجد، با ترفندهاي مختلفي، سبك و تو خالي ساخته شده است.

مسجد کلخوران :

اين مسجد در كلخوران، 3 كيلومتري اردبيل واقع گرديده است. پوشش اين مسجد بر روي ستون هاي ساده اي قرار دارد. نماي بيروني بنا با طاق نماهاي آجري وپنجره هاي مشبك و تزيينات آجري نماسازي شده است. سردر ورودي مسجد داراي طاق نماهاي كم عرض و مرتفع با نيم ستون هاي آجري بوده و بناي مسجد متعلق به دوره قاجار است.