تغذیه نوزادان

والدین باید بدانند که نوزادشان به چه مواد غذایی نیاز دارد و چگونه باید او را تغذیه کنند، و چگونه این برنامه تغذیه نوزاد را با افزایش سن تغییر دهند.
برای تغذیه نوزادتان به این نکات توجه کنید:
▪ نوزادانی که از شیر مادر تغذیه می‌کنند، باید هر یک تا سه ساعت یک بار انجام شود.
▪ نوزادانی که شیرخشک می‌خورند، باید هر دو تا چهار ساعت تغذیه شوند، چرا که شیرخشک برای هضم شدن به مدت بیشتری نیاز دارند.
▪ نباید به نوزاد زیر یکسال شیر گاو داد، زیرا هضم کردن آن برای نوزاد مشکل است.
▪ تا قبل از چهار ماهگی نوزاد سعی نکنید به او غذاهای جامد بدهید، و ترجیحا این کار از شش ماهگی به بعد انجام دهید.
▪ دادن غذاهای جامد را بین ۶ تا ۱۲ ماهگی شروع کنید، و در ابتدا با غذاهای له‌شده یا پوره شروع کنید و بعد به غذاهای جامدتر روی بیاورید.
ی غذاهای جدید یکی یکی با فواصل زمانی برای نوزاد شروع کنید، و به طور دقیق علائم واکنش‌های آلرژی را دنبال کنید. امتحان غذاهای جدید را هنگامی نوزاد گرسنه است، آغاز کنید.

امروزه تقریباً همه پزشکان بر این باور هستند که باید شیری را انتخاب کرد که نزدیک‌ترین ترکیبات را به شیر مادر داشته باشد. متخصصان اطفال عقیده دارند که مدت زیادی در نخستی سال زندگی کودک از نوع شیر یا به‌صورت پودر و یا به‌صورت مایع آماده استفاده شود.
معمولاً تا شش ماهگی شیر نیمه چرب و از شش ماهگی به بعد شیر تمام چرب به کودک می‌دهند. انواع شیرهای دیگر نیز وجود دارند نظیر شیر هموژنیزه یا شیر خشک معمولی که می‌توان از آنها نیز استفاده کرد. تمام این‌گونه شیرها را از شیر گاو تهیه می‌کنند.
اگر با استفاده از این شیرها، در هضم کودک اختلالی ایجاد شده، پزشک شیر رژیم تجویز می‌کند.
چرا به جای شیر گاو تازه از این شیرها استفاده می‌شود؟ به این دلیل که این نوع شیرها راحت‌تر تهیه می‌شوند و عاری از میکروب‌ هستند و با تغییرات فیزیکی و ترکیبات شیمیائی که بر روی آنها انجام می‌دهند، هضم آنها بمراتب آسان‌تر از شیر گاو است. بطور کلی شیر گاو برای کودکان کمتر از شش ماهه بندرت تجویز می‌شود.

آیا افزودن غلات به شیشه شیر نوزاد باعث خوابیدن او در طول شب می شود؟
پزشکان و متخصصان تغذیه نوزاد با افزودن هر نوع غلات یا غذای جامد به شیشه شیر نوزاد مخالف هستند. غذاهای جامد مانند غلات عموما به هیچ شکلی و تا زمانی که کودک ۵ یا ۶ ماهه نشده است توصیه نمی‌گردد. افزودن غذاهای جدید و زودتر از موعد مقرر احتمال حساسیت نوزاد را نسبت به مواد غذایی افزایش می‌دهد. زیرا پیش از موعد سیستم گوارشی وی به اندازه کافی رشد نکرده تا بتواند با این نوع مواد غذایی به طور مناسب کنار بیاید. بنابراین توصیه می‌شود که در ماه‌های اولیه از شیر مادر یا شیر خشک استفاده گردد. گذشته از این غلات باعث نمی‌شوند که نوزادان در طول شب بخوابند زیرا ظرفیت معده آنها در مقایسه با نیازهای تغذیه‌ای آنان به حدی کم و کوچک است که واقعا به میزان کالری‌ای که هر چند ساعت از طریق شیر خوردن به آنها می‌رسد, نیاز دارند.متخصصان در مورد نوزادانی که در طول شب بیدار هستند توصیه می‌کنند که شیر دهی به آنها در نور ضعیف و بدون هیچ گونه بازی و شوخی انجام گیرد. این کار به نوزاد کوچک کمک می‌کند تا آرام گرفته و بخوابید

مطالب زیر تعداد شیر نوزاد را در سن‌های گوناگون با وزن متوسط معین می‌کند.
اولین روز: ابتدای تغذیه با شیر
دومین روز: ۶ شیشه ۱۰ گرمی شیر = ۶۰ گرم
سومین روز: ۶ شیشه ۲۰ گرمی شیر = ۱۲۰ گرم
چهارمین روز: ۶ شیشه ۳۰ گرمی شیر = ۱۸۰ گرم
پنجمین روز: ۶ شیشه ۴۰ گرمی شیر = ۲۴۰ گرم
ششمین روز: ۶ شیشه ۵۰ گرمی شیر = ۳۰۰ گرم
هفتمین روز: ۶ شیشه ۶۰ گرمی شیر = ۳۶۰ گرم
هشتمین روز: ۶ شیشه ۷۰ گرمی شیر = ۴۲۰ گرم
بین ۸ تا ۱۵ روز: ۶ شیشه ۸۰ گرمی شیر = ۴۸۰ گرم
از سه هفتگی: ۶ شیشه ۹۰ گرمی شیر = ۵۴۰ گرم
از یک ماهگی: ۶ شیشه ۱۰۰ گرمی شیر = ۶۰۰ گرم
از دو ماهگی: ۶ شیشه ۱۱۰ گرمی شیر = ۶۶۰ گرم
از سه ماهگی: ۵ شیشه ۱۶۰ گرمی شیر = ۸۰۰ گرم
از سه ماهه و نیم: ۵ شیشه ۱۶۰ (یا ۱۸۰) گرمی شیر = ۸۰۰ گرم
▪توجه
این اندازه‌ها تنها به عنوان نشانه ارائه شده است و در عمل نمی‌توان آنها را با این دقت رعایت کرد. برخی نوزادان به بیشتر برخی دیگر به کمتر از این نیاز دارند. پزشک با توجه به وزن و سن و شرایط بدنی کودکان میزان شیر او را مشخص خواهد کرد. خود کودک هم در این میان نقش مهمی دارد یعنی که بهتر از هر کس دیگر نیاز خودش را می‌فهمد.

شیرمادر هضم آسانی دارد و زمان و برنامه مشخصی برای تغذیه شیرخوار نمی توان ارائه کرد . این واقعیت طبیعی است که وقتی شکم شیرخوار بطور مرتب پر باشد و پستان ها پی در پی تخلیه شوند از بسیاری مشکلات شیردهی پیشگیری می شود . هیچ جدول زمانی نمی تواند مشخص کننده زمان شیردهی باشد . برخی کودکان زودتر از ۲ ساعت یکبار و برخی دیگر فواصل زمانی طولانی تر نیاز به تغذیه دارند .
آنچه مسلم است اگر کودک از نظر افزایش وزن مشکلی نداشته باشد می تواند بعد از حدود ۲۰ دقیقه عمل شیردادن را قطع کنید و مطمئن باشید که کودک گرسنه نخواهد ماند .
در مورد کودکانی که بعد از خوردن چند دقیقه شیر تمایل به خوابیدن پیدا می کنند و مادر مطمئن است که هنوز کودک سیر نشده است توصیه می شود که با عوض کردن پستان و یا گرفتن آروغ و نیز تعویض پوشک کودک را بیدار نگه داشته تا به شیرخوردن ادامه دهد . البته میزان خیس و کثیف شدن پوشک کودک معیار خوبی برای میزان سیرشدن کودک خواهد بود .
در مورد بچه ای که فقط مدت کوتاهی شیرمی خورد بهتر است سعی کنید در فواصل زمانی کوتاهتر یا بطور مکرر و پی درپی به او شیر بدهید .
یکی از معیارهای مهم در میزان کافی بودن شیرمادر جدول رشد کودک است هر کودک شیرخوار ماهانه حدوداً بین ۶۰۰-۵۰۰ گرم وزن اضافه می کنند که نشان دهنده سلامت کودک و کافی بودن شیرمادر است . البته کودک در ۲ هفته اول تولد وزن کم می کند .
معیار دیگر در کافی بودن شیرمادر تعداد پوشک خیلی خیس کودک در شبانه روز است که بین ۶ تا ۸ عدد مناسب است . کودک برای ۶ هفته اول معمولاً ۲ تا ۵ بار مدفوع در طول روز خواهد داشت .

بزرگترین موانع و مشکلاتی که بر سر راه تغذیه با شیر مادر وجود دارد،پیشنهادات وپند واندرزهایی است که از طرف اطرافیان در مورد نحوه تغذیه شیرخوار به مادر داده می شود که بعضا اشتباه و گیج کننده است.نیت دوستان و نزدیکان به اشتباه انداختن مادر نیست،بلکه ناشی از ناآگاهی و یا انتقال عادات و عقاید فرهنگی و سنتی از نسلهای گذشته است.
و اما شما مادر عزیز این شما هستید که باید اطلاعات درست را از نادرست تشخیص داده و آنچه را که بهترین است برای فرزتد خود انجام دهید.
امیدواریم بیان تعدادی از این باورهای نادرست ، علل ایجاد چنین اعتقادهای نادرست و اصلاح آنها ،بتواند کمکی برای شما باشد تا با اعتقاد و اعتماد هر چه بیشتر ،فرزند خود را حتی از یک قطره شیر مادر ،این مایه حیات و سلامتی که خداوند در وجودتان به ودیعه گذاشته است محروم نکنید.
۱-شیرم کافی نیست.
بعضی از مادران تصور می کنند شیر کافی برای تغذیه فرزند خود ندارند. نگرانی آنها به علت مشاهده موارد زیر است:
زیاد گریه کردن و بی قراری شیرخوار
برخی از شیرخواران ممکن است در ساعات مشخصی در طول روز بی قرار باشند .اکثر مردم تصور می کنند بی قراری شیرخوار به علت گرسنگی است در صورتی که علاوه بر گرسنگی دلایل دیگری مثل نیاز بیشترشیرخوار به آرامش ،نوازش ،محبت ودر آغوش گرفتن ،خیس بودن کهنه و یا سرما و گرما نیز باعث گریه و بیقراری شیرخوار می گردد.بعلاوه بعضی از شیرخواران در طول چند ماه اول زندگی هنگام عصر و شب گریه می کنند که آنرا گریه قولنجی می گویند.این حالت نیز ارتباطی به کمبود شیر مادر ندارد.
نرمی پستانها و مرطوب نشدن(نشت نکردن شیر)
با کاهش میزان هورمونها پس از تولد نوزاد ،پستانها نرمتر می شوند که اینخالت کاملا طبیعی است و حدود شش هفته پس از زایمان و یا حتی زودتر رخ می دهد .نشت نکردن پستانها نیز دلیل ناکافی بودن شیر مادر نیست و خروج خود به خود شیر از پستان فقط در چند هفته اول زایمان دیده می شود.
با دوشیدن پستانها مقدار کمی شیر خارج می شود .
برخی از مادران با وجود شیر کافی و تامین نیاز فرزندشان ،ممکن است هنگام دوشیدن بیش از چند قطره شیر مشاهده نکنند ولی با مکیدن شیرخوار شیر کافی جریان می یابد و جای هیچگونه نگرانی نیست.
زود به زود شیر خوردن و مکیدن انگشت
یکی از مزایای شیر مادر زود هضم شدن آن است ،پس شیرمادرخواران زود به زود گرسنه می شوند ،بعلاوه بسیاری از شیرخواران نیاز به آرامش دارند که با مکیدن پستان مادر تامین میشود.در روند رشد شیرخواران دوره هائی از رشد سریع وجود دارد که حدود ۲ هفتگی ،۶ هفتگی و ۳ ماهگی است.در این دوره ها لازم است تغذیه مکرر او با شیر مادر صورت گیرد و این خود موجب افزایش شیر مادر می شود.
مطمئن باشید در شرایط زیر میزان شیر شما کافی است.
· افزایش وزن شیرخوار بر اساس منحنی رشد (بطور متوسط ۵۰۰ گرم در ماه)که با توزین ماهانه او و مراجعه به پزشک و مراکز بهداشتی-درمانی ویا خانه های بهداشت میسر می شود.
· حدود ۸-۶ بار دفع ادرار به صورت کاملا خیس در ۲۴ ساعت ،در صورتی که شیرخوار فقط با شیرمادر (بدون مصرف هیچگونه مایعات دیگر )تغذیه شود.
· ۵-۲ بار دفع مدفوع در روز ،البته با افزایش سن شیرخوار تعداد دفع مدفوع به روزی یک بار یا حتی۳ تا۴ روز یک بارکاهش می یابد.
· شادابی پوست ،هوشیاری و سلامت ظاهری شیرخوار نیز از سایر نشانه های کافی بودن شیر مادر است.
۲-شیرم رقیق و آبکی است
در طول هر وعده شیردهی ترکیب شیر مادر تغییر می کند .بطوریکه در شروع رقیق و آبکی و میزان چربی آن کمتر است اما در انتهای هر وعده به مرور که شیرخوار به مکیدن ادامه می دهد ،شیر غلیظ تر و میزان چربی آن بیشتر می شود که همین امر به سیر شدن شیرخوار کمک می کند .بنابراین برای آنکه شیرخوار بتواند هر دو بخش شیر را دریافت کند باید اجازه دهیم هر قدرکه مایل است به مکیدن ادامه دهدوخود او پستان را رها کند.
۳. آغوز باعث زردی نوزاد می شود.یا اگر نوزاد زرد شد باید شیرمادر قطع شود.
یرقان یا زردی نوزاد بر حسب زمان بروز آن علل مختلفی دارد.چنانچه زردی در ۲۴ اول تولد رخ دهد،غیرطبیعی بوده و باید سریعا به پزشک مراجعه نمایید اما تغذیه با شیرمادر باید ادامه یابد.نوع دیگر زردی طبیعی بوده و معمولادر نیمی از نوزادان در هفته اول (بین روز سوم تا پنجم)پس از تولد مشاهده می گردد.در این حالت نیز تغذیه با شیر مادر باید ادامه یابد و درصورت ادامه زردی شیرخوار به کارکنان بهداشتی –درمانی مراجعه کنید.
توجه :‌
دادن آب قند ، ترنجبین ، شیرخشت ، کره و ... برای درمان زردی نه تنها مفید نیست بلکه وضعیت زردی شیرخوار را بدتر می کند .
نکته :
یادآور می گردد با مشاهده بروز هر نوع زردی تغذیه با شیرمادر را ادامه دهید و به پزشک معالج مراجعه کنید .
۴.چون سزارین شده ام ،نمی توانم به فرزندم شیربدهم
عمل سزارین مانع شیردهی نیست و تاثیری در ترشح شیرندارد .فقط مادر در ابتدا احتیاج بیشتری به کمک دارد .مادر باید نیم ساعت پس از بهوش آمدن نوزادش را با شیر خود تغذیه کند. بدین منظور باید اوراکمک کرد در وضعیتی که راحتتر است (معمولا خوابیده)قرار گرفته و نوزادش را شیربدهد.
۵.چون انتی بیوتیک مصرف می کنم نباید به فرزندم شیر بدهم
عده ای از مادران تصور می کنند چون دارو میخورند نمی توانند به فرزندشان شیر بدهندو می ترسند دارو وارد شیر شده و برای شیرخوار ضررداشته باشد ،در صورتی که مقدار عبور دارو از شیر بسیار کم بوده و اثر آن برای شیرخوار خیلی کم است .قطع شیردهی بسیار خطرناکتر از عوارض ورود مقدار جزئی داروها مثل آنتی بیوتیک های ترشح شده در شیر مادر است

شیر مادر سرشار از مواد مغذی و دارای انواع ویتامین هاست و بهتر از هر چیز دیگری رشد فرزند دلبند شما راتضمین می كند كودكی كه در دوران اولیه زندگی خود تغذیه مناسب داشته باشد به رشد و پرورش جسمانی كامل دست یافته ، در آینده فردی تندرست و شاداب خواهد بود
مزایای شیر مادر:
شیر مادر تا یكسالگی برای نوزاد بهترین است و موجب می شود نوزاد كمتر دچار عفونت های مختلف شود
شیر مادر بعلت دارا بودن ماده ایمنی به نام ایمونوگلوبین تا حدود زیادی اسهال و استفراغ نوزاد را كاهش می دهد و نسبت به بعضی بیماریهای دیگر ایجاد مصونیت نموده و می توان گفت اولین واكسن نوزاد است . شیرمادر نه تنها كاملترین غذا برای نوزاد است بلكه عامل مهمی در پیشگیری از عفونت و ضامن سلامتی جسمی و روانی شیرخوار می شود
شیر مادر درجه حرارت مناسب داشته ، از آلودگی عاری است و میزان ابتلا به آسم و آلرژی را در شیرخوار كاهش می دهد
شیر مادر آسودگی روانی و رشد عاطفی نوزاد را تامین می نماید و موجب افزایش ارتباط بین مادر و كودك می گردد
تغذیه با شیرمادر مواد زاید تولید نمی كند ، استفاده از شیرخشك با زباله هایی همچون بسته بندیهای قوطی شیرخشك و بطری و اتلاف كاغذ همراه است
شیرمادر در هر زمانی با دمای مناسب و با توجه به نیاز كودك در دسترس اوست . و برای درست كردن شیرخشك نیاز به آب و استریل كردن بطری و سرشیشه و حمل آنها است . شیرمادر نیاز به حمل ندارد و هر كجا برود آمادگی تولید شیر وجود دارد بدون آنكه گرم یا سرد باشد
شیر هر مادر مناسب با نیاز كودكش می باشد و حتی شیرمادر دیگر مناسب همان كودك نمی باشد . مسلما شیرخشك از این خاصیت برخوردار نیست. یعنی تركیب شیر هر مادر متفاوت است و با توجه به نارس بودن كودك و یا خیلی موارد دیگر این تركیب متناسب با نیاز كودك تغییر می كند
نكاتی در مورد شیردهی:
شیر مادر در روزهای اول تولد نوزاد كم می باشد _ البته در این مدت هم نوزاد احتیاج كمتری به شیر دارد .
شیر مادردر روزهای اول آغوز نامیده می شود كه برای نوزاد ضروری است بنابراین تعذیه نوزاد را بلافاصله بعد از زایمان و با آغوز شروع كنید و ادامه دهید
تداوم شیردادن از پستان مادر با فواصل كوتاه مهمترین عامل ترشح و افزایش شیر مادر می باشد ، لذا بهیچ عنوان نبایستی به نوزاد شیرخشك داد ، مگر در موارد استثنایی كه با بایستی حتما توسط پزشك توصیه شود
بیماریهای رایج مادران و مصرف دارو توسط مادر مانع از شیردادن به نوزاد نمی باشد . بجز چند مورد استثنایی كه بایستی توسط پزشك كودكان تجویز شود
دفعات تغذیه از پستان بایستی بر مبنای خواست نوزاد باشد _ حدود ۸تا۱۲ بار در طول بیست و چهار ساعت .
در صورتیكه شیرخوار از شیرمادر استفاده می كند نیازی به نوشیدن آب اضافی ندارد و اگر بعلت گرمی محیط نیاز به آب اضافی باشد میتوان از آب جوئشیده خنك شده استفاده كرد
بهترین راه برای تشخیص كافی بودن شیرمادر ، افزایش وزن و قد شیرخوار بر اساس منحنی رشد است كه با مراجعه به پزشك كودكان و با بررسی رشد ماهیانه شیرخوار این كار میسر است . نوزاد در روزهای اول تولد كمی وزن از دست می دهد . این پدیده طبیهی است و نباید آنرا به حساب كمبود شیرمادر گذاشت . اصولا تشخیص كمبود شیرمادر و احتیاج به شیرخشك در صلاحیت پزشك كودكان است ، لذا بدون مشاوره با پزشك كودكان اقدام به تجویز شیرخشك ننمائید
كلید موفقیت در شیردهی اعتماد به نفس است ، نیاز به شبردهی نیاز به تصمیم و تعهد مادر دارد
شیردادن به نوزاد خیلی زود و ظرف یكساعت بعد از تولد.
تغذیه شیرخوار بطور مكرر و بر حسب میل و یا تقاضای او.
تغذیه انحصاری شیرخوار فقط با شیرمادر در تمام مدت مرخصی زایمان.
قرص ضدحاملگی اثر سوء بر روی شیرمادر دارد .
خوردن مایعات زیاد توسط مادر و مك زدن پستان مادر بوسیله نوزاد شیر را زیاد می كند .
و شما پدر عزیز ، به منظور تغذیه فرزندتان با شیرمادر برای تشویق و حمایت از همسر خود با همه توان تلاش كنید . توجه كنید كه همسر شما در دوران شیردهی حساستر از دیگر مواقع بوده و نیازهای عاطفی ، روانی و تعذیه ای خاص دارد .
توصیه هائی هنگام شیر دادن به كودك :
قبل از شیر دادن دستهایتان را بشوید و پستان خود را آب ولرم تمیز كنید . پستان را با استفاده از صابون یا مواد ضد عفونی تحریك نكنید
هنگام شیر دادن نوزاد را بغل كرده ، سر او را بالاتر نگه دارید ، توجه كنید كه سینه شما روی بینی نوزاد را نپوشاند و مانع تنفس نوزاد نشود برای جلگیری از اینكار چهار انگشت خودر را زیر سینه و انگشت شست را روی سینه قرار دهید . برخی از مادران از دو انگشت خود بصورت قیچی استفاده می كنند كه اینكار سبب كاهش شیر می شود
در اوایل تولد به نوزاد از هر دو پستان خود شیر دهید
پس از اینكه از یك سینه شیرخورد ، پشت او را ماساژ دهید تا آروغ بزند ، سپس سینه دیگر را به او بدهید و عمل ماساژ را تكرار كنید.
برای جلوگیری ار پریدن شیر در گلوی نوزاد ، او را پس از خوردن شیر یا به پهلوی راست یا چپ بخوابانید . توجه كنید كه هیچوقت نوزاد را بر روی شكم نخوابانید.
شیرمادر تا شش ماهگی برای رفع نیازهای شیرخوار كافی است و در این دوره به جز آب در مواقع نیاز یا استفاده از قطره هایی كه پزشك توصیه می كنند ، هیچ چیز دیگر به كودك ندهید
از شیردهی در حالت خوابیده خودداری كنید و حتما نوزاد را در آغوش گرفته و به او شیر دهید.
نكاتی در مورد دوشیدن شیر:
بهتر است دوشیدن شیر زمانی صورت گیرد كه پستانها پر از شیر است ، معمولا بهترین زمان صبح هاست
استراحت مادر به مدت ۱۰تا۲۰ دقیقه قبل از دوشیدن شیر ، خوردن مایعات نظیر یك لیوان شیر ، آب میوه ، چای كمرنگ و... می تواند كمك موثری باشد ، البته مایعات گرم بیشتر از مایعات سرد به تولد شیر كمك می كند
دوشیدن شیر با دست بهترین روش دوشیدن است و به استفاده از پمپ های دستی ترجیح دارد .شستن دستها با صابون و شستن سینه با آب ساده توصیه می شود
بهتر است مادران در موقع دوشیدن شیر در محیطی آرام و ساكت و بدور از اضطراب فشارهای عصبی و در یك وضعیت راحت بنشینند
فكر كردن به نوزاد ، نگاه كردن به او و یا نشستن در كنار او و یا شنیدن صدای كودك به ترشح شدن شیر كمك می كند
استفاده از حوله گرم و مرطوب به مدت ۱۰تا۱۵ دقیقه روی پستان و نوك آن و یا حمام كردن یا ماساژ دادن به جاری شدن شیر كمك می كند

در کشورهای در حال توسعه مسأله سوء‌تغذیه در بکام مرگ کشیدن بیش از پنجاه درصد از کودکان زیر پنج سال نقش تعیین کننده دارد . شاید هیچ عاملی به اندازه تغذیه و به ویژه تغذیه با شیرمادر در کاهش مرگ و میر خیل عظیمی از کودکان مؤثر نباشد . پس این رسالت ماست که به منظور تأمین، حفظ و ارتقاء ‌سلامت انسان تغذیه با شیرمادر را ترویج کنیم که خداوند منان خود به دفعات در قرآن کریم بدان اشاره و در سوره بقره توصیه فرموده است . و رسول اکرم (ص) و حضرت علی (ع ) به اینکه برای طفل هیچ شیری بهتر از شیرمادرش نیست اشاره می فرمایند و حضرت امام جعفر صادق (ع ) مادر شیرده را به مجاهد فی سبیل الله تشبیه فرموده و اجر او را در صورت فوت مشابه شهید می دانند .
تأثیرات اعجاب انگیز تغذیه با شیرمادر بر سلامت مادران و کودکان ،‌ کشورها و سازمانهای بین المللی را برآن داشت تا با مشورتها و نشست های متعدد ، از راههای گوناگون برای ترویج تغذیه با شیرمادر تلاش کنند . سازمان ملل متحد در نوامبر۱۹۸۹ ( آبان ۱۳۶۸) این امر که همه مادران باید بتوانند فرزندان خود را از شیرمادر تغذیه کنند را بعنوان حقوق بشر قلمداد نموده ، بتصویب رسانید . سازمان جهانی بهداشت و یونیسف ، تغذیه با شیر مادر را بعنوان رکنی مهم برای تأمین ، حفظ و ارتقاء سلامت کودکان و مادران معرفی نمودند . میزان اهمیت تغذیه با شیرمادر در حدی است که در نشست سالانه کشورهای جهان در مهرماه ۱۳۶۹ در محل سازمان ملل متحد ، ترویج تغذیه با شیرمادر بعنوان یکی از اهداف و برنامه های مهم بتصویب سران کشورها رسید . در این اعلامیه تأکید شده است که همه مادران باید بتوانند فرزندان خود را از لحظه تولد تا پایان ۶-۴ ماهگی منحصراً از شیرخود تغذیه نموده و آنگاه همراه با مصرف غذای کمکی مناسب و کافی تا پایان ۲ سالگی یا طولانی تر تغذیه باشیر خود را ادامه دهند . در اعلامیه مزبور این حق به کودکان نیز داده شده است که همگی باید بترتیب فوق الذکر تغذیه شوند .
تغذیه با شیرمادر علاوه بر اینکه خود یکی از استراتژیهای بسیار مهم برای رشد و بقاء کودکان بشمار می آید در عین حال در صورت توقف تغذیه با شیرمادر از تأثیر تمام استراتژیهای دیگر هم کاسته می شود . اثرات ثابت شده شیرمادر شامل :
۱ - مهمترین و ارزنده ترین اثر حفاظتی ، در مقابل دو قاتل عمده شیرخواران و کودکان یعنی بیماریهای اسهالی و عفونت های حاد دستگاه تنفسی است . چه از این دسته از بیماریها ، توسط برنامه ایمن سازی همگانی پیشگیری نمی شود لذا تغذیه باشیرمادر موجب کاهش شدید بروز این قبیل بیماریها و کاهش مرگ و میر ناشی از آنها می شود .
تغذیه انحصاری با شیرمادر ، امکان ابتلا به عفونتهای حاد تنفسی را تا ۵ برابر و احتمال مرگ ناشی از این بیماریها را تا ۴ برابر کمتر می کند . احتمال مرگ و میر ناشی ازعفونتهای گوارشی و بیماریهای اسهالی در بین شیرخواران زیر ۶ ماه که منحصراً از شیرمادر تغذیه می کنند تا ۲۵ برابر کمتر از آن دسته از شیرخوارانی است که از شیرخشک تغذیه می کنند .
باید توجه داشت که نه تنها مصرف شیرخشک بلکه حتی مصرف آب بر میزان ابتلاء‌ مرگ و میر ناشی از بیماریهای اسهالی می افزاید و این امر حتی در کشورهای صنعتی هم به ثبوت رسیده است ، لذا باید حتی از دادن آب به کودکانی که انحصاراً با شیرمادر تغذیه می کنند اجتناب نمود .
۲ - اگر مادر از بدو تولد نوزاد ، او را با شیرخود تغذیه نموده و در اوقات شب و روز او را مطابق تمایلش تغذیه نموده و بجز شیر خود تا پایان ۶ ماهگی به او ماده غذایی دیگری نخوراند بشرط آنکه عادت ماهیانه مادر شروع نشده باشد ، تغذیه با شیرمادر ،‌ تحت چنین شرایطی از بیش از ۹۸٪‌ از بارداریها جلوگیری می کند .
۳ - مشکلات ناشی از روئیدن دندانها و نیز کرم خوردگی دندان در کودکانی که از شیرمادر تغذیه می کنند به مراتب کمتر است . احتمال مرگ ناگهانی در بین کودکانی که شیرمادر می خورند فوق العاده کمتر است .
۴ - تغذیه با شیرمادر احتمال بروز انواع بیماریهای ناشی از آلرژی نظیر آسم ، اگزما و غیره را بشدت کاهش می دهد .
۵ - تغذیه با شیرمادر منجر به ایجاد رابطه عاطفی مستحکم و دو طرفه بین مادر و فرزند می گردد و احتمال کودک آزاری خیلی کمتر می شود .
۶ - تکامل بینائی ، تکلم و راه افتادن کودکانی که از شیرمادر تغذیه نموده اند خیلی سریعتر صورت پذیرفته و این قبیل کودکان در آینده از تعادل روانی مناسبتری برخوردارند .
۷ - مکیدن پستان مادر موجب انقباض رحم و در نتیجه کاهش خونریزی مادر می شود .
۸ - مادرانی که فرزند خود را از شیر خود تغذیه می کنند کمتر دچار سرطان پستان و تخمدان می شوند .
۹ - اندام مادران شیرده بواسطه مصرف شدن تدریجی مقدار چربی که در دوران بارداری در بدن آنان ذخیره شده بود زودتر به حالت عادی قبل از بارداری برمی گردد و
۱۰- ضریب هوشی اطفالی که از شیرمادر استفاده می کنند بالاتر است و قدرت فراگیری بیشتری دارن

استفاده از شیر مادر بجای استفاده از شیر خشك میتواند موجب جلوگیری از ایجاد چاقی گردد. به تمام مزیت های استفاده از شیر مادر بجای شیرخشك این نكته را هم اضافه كنید كه استفاده از شیر مادر میتواند موجب جلوگیری از ایجاد چاقی در سالهای بعدی زندگی یك كودك بشود. بر طبق نتایج آزمایشی كه در مجله انجمن پزشكی آمریكا American Medical Assiciation درج شده است كودكانی كه در شش ماهه اول زندگی شان بوسیله شیر مادر تغذیه شده اند در سن ۱۴ سالگی ۲۲% كمتر از كودكانی كه بوسیله شیر خشك تغذیه شده اند به عارضه چاقی دچار میگردند. علاوه بر این هر چه مدت زمان شیردهی بوسیله مادر بیشتر باشد احتمال ابتلای كودك به عارضه چاقی در سنین نوجوانی كاهش می یابد

بر اساس تحقیقات انجام شده در انستیتوی ملی بهداشت كودك در هلند كودكانی كه در دوران شیرخواری از شیر مادر تغذیه كرده اند در سنین بالا‌تر از بچه‌های هم‌ سن خود باهوش‌تر می‌شوند . محققان این مراكز با بررسی سالیانه‌ی ضریب هوشی كودكان مورد مطالعه كه برخی از آنها با شیر مادر و برخی با شیر خشك تغذیه شده بودند اعلام كردند كه گرچه در تعیین ضریب هوش عوامل ارثی و محیطی بسیاری دخیل هستند اما ضریب هوشی بچه‌هایی كه از شیر مادر تغذیه می‌كنند به طور متوسط ۶ واحد بیشتر از بچه‌هایی است كه با شیر خشك تغذیه می‌شوند . هنوز معلوم نیست چه عاملی در شیر مادر وجود دارد كه توجیه كننده‌ی چنین یافته‌ای باشد . محققان می گویند احتمالا اسید های چرب اشباع نشده با زنجیره‌ی طولانی كه در شیر مادر به مقدار فراوان وجود دارند مسئول این امر هستند . این اسید ه مستقیما در تكامل سلول های عصبی مغز دخالت دارند و كمبود آنها در شیر خشك ممكن است بر نوزادانی كه با این ماده تغذیه می‌شوند تاثیر منفی بگذارد

ـ شیشه شیر را در یك قابلمه داغ (نه در حال جوشیدن) حاوی آب قرار داده یا شیشه را زیر شیر آب داغ برای چند دقیقه نگاه دارید.
۲ـ زمانی كه احساس كردید شیشه گرم شده، آرام آن را تكان دهید تا گرما به همه نقاط آن منتقل شود.
۳ـ شیشه را مجددا داخل آب داغ قرار دهید كه محتوی آن كاملا گرم شود.
۴ـ حرارت شیر داخل شیشه را با چكاندن چند قطره بر روی داخل مچ دست امتحان كنید. مایع باید نیمه گرم تا گرم باشد.
۵ـ اگر مایع خیلی داغ است، چند دقیقه صبر كنید تا خنك‏تر شود. همیشه قبل از تغذیه كودك حرارت مایع را دوباره امتحان كنید.

شیر مادر برای رساندن موادغذائی مورد نیاز به نوزاد ایده‌آل است: ترکیب بی‌نظیر چربی در شیر مادر همراه با آنزیم‌های موجود به جذب چربی شیر توسط نوزاد کمک زیادی می‌کنند. چربی شیر مادر حاوی مقدار زیاد اسید چرب لازم (اسید لینولئیک) است که بدن نوزاد به آن نیاز مبرم دارد.
نشاسته شیر مادر به صورت لاکتوز و پروتئین آن بیشتر به صورت آلفا ـ لاکتوآلبومین است که جذب آن برای نوزاد بسیار آسان است. شیر مادر همچنین حاوی مقدار کافی از ویتامین‌ها و املاح معدنی است.
در کنار مواد غذائی، شیر مادر حاوی مواد ضد باکتری برای جلوگیری از عفونت‌های باکتریائی در دستگاه گوارش نوزاد است. لاکتوفرین موجود در شیر مادر نیز علاوه بر تأمین بخشی از نیاز غذائی نوزاد به صورت یک مادهٔ ضد باکتری عمل می‌کند.

شیر مادر و ذخیره غذائی خود نوزاد، بیشتر نیازهای غذائی کودک را در ۴ تا ۶ ماه اول تأمین می‌کند. از ۴ تا ۶ ماهگی به بعد کودک از غذاهای کمکی مثل برخی از آب میوه‌ها و سر لاک و آب سبزیجات می‌تواند در کنار شیر مادر استفاده کند تنها مواد غذائی که نوازد در چندین ماه اول به آنها نیاز مضاعف دارد ویتامین‌های D، فلوراید و آهن است.
بیشتر متخصصین برای این باورند که شیر مادر حاوی میزان کافی ویتامین D نمی‌باشد. بنابراین توصیه می‌شود که از زمان تولد مصرف مکمل ویتامین D اغاز شود. نوزادان معمولاً دارای ذخیره کافی آهن تا حدود ۴ تا ۶ ماهگی می‌باشند؛ پس از آن زیر نظر پزشک مصرف مکمل آهن آغاز می‌شود مصرف فلوراید زیر نظر پزشک برای جلوگیری از خرابی دندان‌ها در آینده نیز توصیه می‌گردد، زیرا که شیر مادر حاوی فلوراید کافی نمی‌باشد.

وقتی كه از روی نظم خاص و به طور منظم به نوزاد خود شیر دهید ممكن است آب بدن نوزاد كم شود و میزان سدیم موجود در خونش بیش از اندازه شود كه این حالت زمانی رخ می دهد كه مادر میزان نامناسبی از شیر خود را به نوزاد خود بدهد و میزان ناكافی شیر مادر به نوزاد منتقل شود. كم دوشیدن شیر از سینه مادر باعث ازدیاد سدیم در شیر می شود و این میزان بالای سدیم به نوزاد منتقل می شود كه این حالت اصلاً خوب نیست و چنانچه آب بدن نوزاد شما كم شود باید شیر مادر با یك فرمول دیگر تكمیل شود (مكملی به آن اضافه شود) یا شیر مادر را از یك منبع دیگر تهیه كرد. پزشكان به مادران جوان بخصوص آنهایی كه نوزاد اول خود را به دنیا می آورند، توصیه می كنند كه به طور منظم و زیاد شیر خود را بدوشند زیرا در چند هفته اول تولد نوزاد توان مكیدن زیاد سینه مادر را ندارد و نمی تواند به اندازه كافی و مناسب شیر بنوشد، بنابراین شیر در سینه مادر جمع می شود.

۱) دم كرده های گیاهی : گاهی دم كرده های گیاهی مثل چای نعناع و گل گاو زبان موجب بروز اثرات جانبی مثل تهوع و استفراغ در مادر می شود و تركیبات این نوشیدنی ها وارد شیر شده و امكان دارد همین اثرات در نوزاد هم بروز كند.
۲) كافئین : كافئین وارد شیر مادر شده و موجب تحریك پذیری نوزاد می شود. بنابراین توصیه می شود مادر شیرده كمتر از ۲ لیوان در روز قهوه و كوكا مصرف كنند ، شكلات و كاكائو هم دارای تئوبرومید است كه مانند كافئین محرك است و بهتر است مصرفش محدود شود.
۳) قند مصنوعی : اثر قندهای بدون كالری و محصولات شیرین وبدون قند بر نوزاد نامشخص است. پس بهتر است مصرف این مواد در شیردهی محدود شود.
۴) ادویه جات زیاد : مصرف زیاد ادویه طعم شیرمادر را عوض می كند كه بهتر است در شیردهی كمتر ادویه مصرف شود.
رژیم غذایی زنی كه شیر می دهد باید غنی از پروتئین ، كلسیم ، آهن و ویتامین باشد. یك سوم نیاز برای ترشح شیر از ذخایر چربی بدن كه در سه ماهه ی سوم تشكیل شده است، تامین می شود و دو سوم دیگر باید از طریق تغذیه بر آورده شود.