پژوهش و سازندگي

آموزش عالي رشته جنگل به منظور تامين نيروي متخصص، توسط وزارت مسوول آموزش عالي كشور شروع شده و امروزه توسط وزارت علوم، تحقيقات و فن آوري، دانشگاه آزاد اسلامي و دستگاه اجرايي، دانشجوياني در مقاطع مختلف تحصيلي تربيت مي شوند. از تحقيقي كه در قالب پايان نامه دكتري، براي بررسي نظام آموزش عالي رشته جنگل در ايران از ابعاد شبكه و متولي، شيوه و تعداد پذيرش دانشجو، برنامه آموزشي، امكانات، تجهيزات و عرصه آموزشي، كارآيي و اشتغال دانش آموختگان، با هدف پيشنهاد الگويي مناسب براي آموزش عالي رشته جنگل انجام گرفت، اين مقاله استخراج شد. در اين مقاله، رابطه آموزش عالي و كارآيي و اشتغال دانش آموختگان رشته جنگل بررسي مي شود. اين تحقيق توصيفي بوده و براي جمع آوري اطلاعات از روش پيمايشي استفاده شده است. پس از تعيين جامعه آماري، تعداد نمونه ها به وسيله فرمول كوكران تعيين و پرسشنامه هاي مديران آموزشي، تحقيقاتي و اجرايي و دانش آموختگان و سوالات مصاحبه استادان تهيه و از نظر اعتبار روايي و پايايي تاييد شدند. در اين پژوهش از سه گروه دانش آموختگان رشته جنگل سال 1365 لغايت 1375 و مديران اجرايي، آموزشي و تحقيقاتي، استانهاي تهران، مازندران، اصفهان، شيراز، كرمانشاه و هرمزگان، استادان دانشگاه هاي تهران، گرگان، گيلان و مازندران نظر خواهي شد. در مجموع از 121 دانش آموخته، 51 مدير و 27 عضو هيات علمي اطلاعات جمع آوري و با استفاده از نرم افزار SPSS تجزيه و تحليل شد. رضايت نسبتا كم مديران اجرايي از دانش و مهارت دانش آموختگان، رابطه ضعيف بين آموزش و اشتغال در طي دوره، فراهم نبودن يا كم بودن زمينه اشتغال دانش آموختگان، تاثير زياد دروس عملي در كارآيي و اشتغال، موثر بودن پذيرش دانشجويان بومي در كارآيي و اشتغال، لزوم تهيه برنامه هاي متنوع آموزشي جنگل براي مناطق مختلف ايران جهت بالا بردن كارآيي و منطق هاي شدن آموزش هاي جنگل، لزوم ايجاد ضوابط قانوني براي جذب فارغ التحصيلان، توجه نسبتا متوسط به مهارت و دانش در هنگام استخدام، تاثير زياد دانشگاه محل تحصيل در كارآيي و اشتغال، تاثير جنسيت در كارآيي و تاثير زياد دوره هاي ضمن خدمت در كارآيي دانش آموختگان رشته جنگل از نتايج اين پژوهش مي باشد. البته عوامل ديگر بجز آموزش نيز تاثير زيادي در كارآيي و اشتغال دارند.

در اين بررسي با استفاده از سرشاخه هاي حاصل از هرس درختان سيب به صورت خالص و در تركيب با چوب صنوبر و با استفاده از 3 رطوبت كيك خرده چوب 11، 13 و 15 درصد و دو زمان پرس 5 و 6 دقيقه، تخته خرده چوب تهيه گرديد. از تركيب عوامل فوق 12 تركيب شرايط بوجود آمد و براي هر تركيب 3 تخته (تكرار) و در مجموع 36 تخته ساخته شد. ويژگي هاي فيزيكي و مكانيكي تخته هاي ساخته شده، اندازه گيري گرديده و با استفاده از آزمون فاكتوريل مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت. نتايج حاصل نشان داد كه مقاومت خمشي و مدول الاستيسيته تخته هاي ساخته شده تحت تاثير معني دار هرسه عامل متغير قرار داشته اند به طوري كه زيادترين مقاومت خمشي و مدول الاستيسيته تخته ها در شرايط استفاده از تركيب ماده چوبي سيب ـ صنوبر، رطوبت كيك خرده چوب 15 درصد و زمان پرس 6 دقيقه ملاحظه گرديد. نتايج حاصل از تجزيه و تحليل چسبندگي داخلي تخته ها نشان داد كه افزايش زمان پرس باعث بهبود اين ويژگي گرديده است. ولي در تخته هاي ساخته شده از تركيب چوبي سيب خالص، بهبود چسبندگي داخلي در اثر افزايش زمان پرس از شدت بيشتري برخوردار بود. همچنين نتايج بيانگر آن بود كه واكشيدگي ضخامت بعد از 2 و 24 ساعت غوطه وري تخته ها در آب تحت تاثير عامل تركيب ماده چوبي قرار دارد و تخته هاي ساخته شده از ماده چوبي سيب نسبت به تخته هاي ساخته شده از تركيب چوبي سيب صنوبر از واكشيدگي ضخامت كمتري برخوردار بودند.

عوامل متعددي در پديده كارستي شدن و تشكيل منابع آب در سازندهاي كربناته حايز اهميت ميباشند، از عوامل موثر در ايجاد و گسترش اين پديده ميتوان به سنگ شناسي، توپوگرافي، ميزان نزولات، سطوح ناپيوستگي، شيبها و مناطق خرد شده لايه ها اشاره نمود. در اين پژوهش نقش عوامل ساختاري در توسعه منابع آب در منطقه لار مورد بررسي قرار گرفته است. بدين منظور ابتدا مبادرت به تهيه لايه هاي اطلاعاتي شامل شبكه هيدروگرافي، عناصر تكتونيكي، خطوارهها، پتانسيل كارست و منابع آب كارستيك با استفاده از نقشههاي توپوگرافي، زمين شناسي، بررسي عكسهاي هوايي و پردازش تصاوير ماهوارهاي شد. لايه هاي اطلاعاتي در محيط سامانه اطلاعات جغرافيايي (GIS) مورد تجزيه و تحليل قرار گرفتند. نتايج نشان مي دهد كه ارتباط نزديكي بين خطوارهها، عناصر تكتونيكي، شبكه هيدروگرافي و شيب توپوگرافي با فراواني منابع آب كارستيك در منطقه مورد مطالعه وجود دارد. اين روابط نشانگر نقش بارز عناصر تكتونيكي و لزوم توجه به آن در بررسي استعداد منابع آب و انتقال آبهاي زير زميني در مناطق كارستيك مي باشد.

در اين تحقيق مكانيسم هاي مقاومت به شوري در گونه مرتعي Atriplex verrucifera كه بومي ايران و داراي ارزش غذايي بالايي براي دامها است در مرحله رشد رويشي مورد بررسي قرار گرفت. بذرهاي اين گياه در اتاق رشد و در دماي 2± 25 درجه سانتي گراد و تناوب نوري 16 ساعت روشنايي و 8 ساعت تاريكي كشت شد. براي تعيين مكانيسم هاي مقاومت به شوري در مرحله رشد تيمارهاي 0، 100، 200، 300 و 400 ميلي مولار NaCl اعمال گرديد. طرح مورد استفاده در اين آزمايش طرح كاملا تصادفي با 5 تيمار و 4 تكرار بود. براي جلوگيري از شوك اسمزي، تيمارها به تدريج اعمال گرديدند، بعد از گذشت 21 روز از زمان اعمال آخرين تيمار شوري، گياهان برداشت شدند. نتايج نشان داد با افزايش شوري تا غلظت 200 ميلي مولار NaCl، محتواي نسبي آب بافت ها (RWC) و كارايي مصرف آب ( WUE) افزايش و در مقابل پتانسيل آب برگ كاهش يافت. اين گياه با سنتز تركيب هاي سازگار نظير گليسين بتايين، پرولين، قندهاي محلول، و دفع نمك از كرك هاي سطح برگ2 به عنوان مكانيسم هاي مقاومت به شوري جهت تنظيم اسمزي استفاده مي نمايد، هر چند در سطوح شوري تا 200 ميلي مولار نمك، نيازي به توليد محلول هاي سازگار نبود. همچنين بيشترين رشد و توليد در سطوح شوري تا 200 ميلي مولار NaCl بدست آمد كه بيانگر نياز اين گياه به محيط هاي شور مي باشد. احتمالا بتوان آن را يك هالوفيت اجباري 2 به شمار آورد.

اثر كوتاه مدت دو سيستم چراي تناوبي و مداوم و چهار تيمار چراي سنگين، متوسط، سبك و بدون چرا بر تغييرات رطوبت خاك در طول فصل چرا (بهار) و فصل بعد از آن (تابستان) در سال 1379 در ايستگاه همند آبسرد و در چراگاه Bromus tomentellus واقع در 70 كيلومتري شرق تهران در قالب طرح آماري فاکتوريل – اسپليت پلات در زمان و با طرح پايه بلوكهاي كامل تصادفي به اجرا گذاشته شد . تيمارهاي مورد بررسي شامل سيستمهاي چرا در دو سطح، شدتهاي چرا در چهار سطح و زمانهاي نمونه گيري رطوبت خاک در نه سطح بود که در سه تکرار مورد بررسي قرار گرفتند. ميانگين هر يک از تيمارها با روش دانکن با هم مقايسه شد. نتايج حاصل نشان داد كه بين دو سيستم چراي تناوبي و مداوم اختلاف معني داري وجود داشت و در هر دو سيستم چرا، مقدار رطوبت تيمارهاي چرا تفاوت معني دار داشت و بيشتر از تيمار بدون چرا بود و هر چه بر شدت چرا افزوده شد، مقدار رطوبت موجود در خاك افزايش يافت. در چراي سنگين سيستم تناوبي و در چراي سبک سيستم مداوم اثر مثبتي در ذخيره بيشتر رطوبت داشته اند.

بررسي كيفيت علوفه توليدي بوته هاي زنده در محدوده بوته كاري شده با گونه Atriplex lentiformis در حاشيه كوير سياه كوه استان يزد كه سابقه كشت 10 ساله دارد (1380-1371) و شيوه هاي مختلف بهره برداري بر روي آنها اعمال شده، در اين تحقيق مورد نظر مي باشد. اين پژوهش در پاييز سال 1380 بر روي عرصه مذكور با نقشه كاشت و بهره برداري شده در قالب كرتهاي دو بار خرد شده شامل تيمارهاي اصلي فواصل كاشت 4،2 و 6 متري، تيمارهاي فرعي دوره هاي هرس هر ساله، دو ساله و سه ساله و تيمارهاي فرعي فرعي سطوح برش در ارتفاعات 40،20 و 60 سانتيمتري با تيمار بدون هرس در سه تكرار انجام شد. بدين منظور از روي سه بوته تصادفي در هر تيمار آزمايشي، مقدار حدود يك كيلوگرم سرشاخه هاي قابل مصرف براي دام جمع آوري و پس از آماده سازي، ميزان انرژي متابوليسمي و مقادير درصد پروتئين خام و مواد معدني كلسيم و فسفر آنها به عنوان عوامل كيفي علوفه تعيين و مورد مقايسه قرار گرفت. نتايج نشان داد كه عموما فاصله كاشت، دوره هرس و ارتفاع برش بر كيفيت علوفه توليدي تاثير معني داري ندارند ( p<0.05). هرس هر ساله از ارتفاع 60 سانتيمتري در فاصله كاشت 2 متري كه به عنوان تيمار برتر از نظر توليد كمي در مطالعات پيشين معرفي شده، از ديدگاه كيفيت علوفه نيز در گروه نخست قرار مي گيرد. علوفه توليدي اين تيمار آزمايشي داراي انرژي متابوليسمي 6.84 مگاژول بر كيلوگرم ماده خشك و درصد پروتئين و مواد معدني كلسيم و فسفر آن به ترتيب برابر 7.37، 1.37 و0.12  مي باشند.

باد يكي از عوامل مهم فرسايش خاك در مناطق خشك و نيمه خشك محسوب ميشود كه به دليل محدوديت پوشش گياهي در اين نواحي، قادر است بر اثر كاوش، ذرات قابل انتقال خاك را با خود حمل نموده و منجر به ايجاد فرسايش بادي گردد. فرسايش بادي از مهمترين فرآيندهاي بيابانزايي در مناطق خشك و نيمه خشك محسوب ميشود كه در مدل هاي مختلف بيابانزايي به وفور مورد استفاده قرار مي گيرد. از جمله مدلهاي فوق ميتوان به مدلهاي FAO- و (UNEP (1 و (ICD (2 اشاره نمود كه با وجود نواقصي كه در هر يك از آنها موجود مي باشد، همچنان يكي از مطرح ترين مدلهاي بيابانزايي در خارج و داخل (ICD) كشور جهت برآورد شدت بيابان زايي مي باشند. در اين تحقيق با توجه به تجزيه و تحليلي كه بر روي دو روش فوق انجام شد، سعي شد تا شاخصها و زير شاخصهاي موثر در معيار فرسايش بادي و عوامل انساني و محيطي بالقوه آن شناسايي و مناسبترين آنها انتخاب شوند تا در نهايت با توجه به ارزش عددي كه به هر يك از اين پارامترها داده مي شود بتوان شدت بيابان زايي منطقه را با مد نظر قرار دادن فرسايش بادي در قالب يك مدل بيابان زايي تعيين نمود. در اين رابطه پس از تعيين واحدهاي كاري (رخسارههاي ژئومورفولوژي) تمامي شاخصها و زير شاخصها در هر يك از آنها و سپس در كل منطقه مورد بررسي و ارزيابي قرار گرفتند كه در نتيجه آن كل منطقه مورد مطالعه (901.29 كيلومتر مربع) در كلاس متوسط شدت بيابان زايي از نظر فرسايش بادي قرار گرفت.

در بررسي سال 1381، خصوصيات فيزيكي و شيميايي آب تالاب انزلي رودخانه هاي ورودي و خروجي آن مورد مطالعه قرار گرفت. براي اين منظور در طي چهار فصل از فاكتورهاي فيزيكي و شيميايي 19رودخانه ورودي به تالاب انزلي (رودخانه پيربازار، رمضان بكنده، قنادي، لله كا، بيجرود، نوخاله، هندخاله، سياه درويشان، گازرودبار، نرگستان، چومثقال، كلسر، شيجان، اسپند، چكوور، مرغك خالكايي، بهمبر، شيله سر و كانال مادر)، دو روخانه خروجي (انزلي و غازيان) و چهار نقطه در تالاب انزلي (تالاب شرق، تالاب غرب، تالاب مركزي و سياه كشيم) نمونه برداري انجام شد. بر طبق داده هاي به دست آمده مشخص شد كه ميزان كدورت، اسيديته، CO₂ كل، ارتوفسفات، اكسيژن محلول، آمونيوم، نيتريت، نيترات، كلي فرم دفعي كل آب و كلي فرم دفعي انسان در رودخانه هاي ورودي، كربنات، CO₂ آزاد و سديم در تالاب انزلي و هدايت الكتريكي، كل مواد جامد محلول، كل مواد جامد معلق، آلكالينيتي كل، فنل آلكالينيتي، بي كربنات، سختي كل، كلسيم، منيزيم، پتاسيم، كلرايد، سولفات، فسفر كل، اكسيژن مورد نياز بيولوژيك و اكسيژن مورد نياز شيميايي در رودخانه هاي خروجي بيش از جاهاي ديگر مي باشد. با در نظر گرفتن اين اطلاعات ميتوان گفت كه تالاب انزلي با توجه به شرايط اكولوژيك حاكم در اين تالاب و وجود موجودات گياهي و جانوري متنوع به عنوان مكاني جهت كاهش اين فاكتورها مطرح مي باشد نقش يك حد واسط فيلتر كننده را بين رودخانه هاي مذكور و درياي خزر ايفا مي كند.

ميزان ارزش غذايي و كيفيت گونه هاي مرتعي در مكانها و زمانهاي مختلف، متفاوت است. در اين تحقيق سعي شده كه 9 پارامتر مهم ارزش غذايي (ماده خشك، پروتئين خام، الياف خام، چربي خام، خاكستر، انرژي خام، انرژي قابل متابوليزم، كل انرژي قابل هضم و سلولز، هميسلولز و ليگنين) در سه مرحله رويشي (قبل از گلدهي، گلدهي و بذردهي) بر روي 5 گونه لگومينوز شبدر قرمز (Trifolium pratens)، شبدر سفيد (Trifolium repens)، يونجه گل زرد (Melilotus officinalis)، يونجه معمولي (Medicago sativa) و اسپرس معمولي (Onobrychis sativa) و همچنين 6 گونه مهم گراس علف باغ (Dactylis glomerata)، جو پيازدار (Hordeum bolbusum)، چمن پيازدار (Poa bolbosa)، جو بنفش (Hordeum violaceum)، دم روباه پا بلند (Alopecurus arundinaceus poir) و دم روباه پايه کوتاه (Alopecurus textiles Boiss) مورد مقايسه قرار گيرد. با استفاده از نرم افزار SPSS و آزمون دانكن ميانگين ها با يكديگر مقايسه شدند. بررسي نتايج اين تحقيق نشان ميدهد كه ميزان پروتئين خام، انرژي قابل متابوليزم و كل انرژي قابل هضم گونه هاي مورد مطالعه، با پيشرفت مرحله فنولوژيكي كاهش و ميزان الياف خام و سلولز، هميسلولز و ليگنين(NDF) افزايش مييابد. در بين گونه هاي مورد مطالعه شبدر سفيد بالاترين درصد پروتئين خام و علف باغ كمترين درصد را به خود اختصاص داده است. به طور كلي بالاترين ارزش غذايي مربوط به شبدر سفيد و پايين ترين ارزش غذايي مربوط به علف باغ است.

مراتع استان ايلام با وسعت 1700000 هكتار ساليانه در حدود 236 هزار تن علوفه خشك توليد مي نمايند كه از كميت و كيفيت مواد معدني موجود در آنها اطلاعاتي در دسترس نيست، به منظور تعيين غلظت اين مواد و تغييرات آنها در طي فصل رويش، اين طرح بمدت 3 سال در سطح مراتع استان اجرا گرديد. ابتدا با توجه به وسعت مراتع هر شهرستان تعداد 31 منطقه به روش تصادفي تعيين شد.در هر منطقه (روستا) به صورت تصادفي 3 دامدار انتخاب و محدوده تقريبي مراتع آنها مشخص گرديد و در طول فصل چرا به فواصل تقريبا يكسان 4 بار از مراتع مربوط به هر دامدار با استفاده از كوادرات به مساحت يك متر مـربع نمونه برداري به عمل آمد. نمونه هاي حاصله به آزمايشگاه منتقل و مواد معدني كلسيم، فسفر، منيزيم، پتاسيم آهـن،منگنز، مس و روي آنها اندازه گيري شد. نتايج حاصله نشان داد كه اختلاف ميانگين كلسيم، فسفر، منيزيم، پتاسيم و آهن در مراحل مختلف نمونه برداري معني دار (p>0.01). در حاليکه ميانگين منگنز، مس و روي در اين مراحل اختلاف معني داري را نشان نداد. اختلاف ميانگين کلسيم، فسفر، منيزيم، پتاسيم، آهن و مس در سال هاي مختلف نمونه برداري معني دار (p>0.01) در حاليکه ميانگين منگنز و روي معني دار نبود. ميانگين کلسيم، منيزيم و مس در سال ها و مراحل مختلف نمونه برداري به طور معني داري بالاتر (p>0.01) از دامنه احتياجات نشخوارکنندگان است. ميزان فسفر در مرحله اول و دوم بالاتر در مرحله چهارم پايين تر (p>0.01) و در مرحله سوم در دامنه احتياجات نشخوارکنندگان قرار دارد. ميانگين روي در مراحل اول، دوم و چهارم با مقدار مورد نياز نشخوارکنندگان اختلاف معني داري ندارد، اما در مرحله سوم به طور معني داري پايين تر از ميزان مورد نياز اين دام ها است(p>0.01) .

اين پژوهش به منظور بررسي رابطه بين خصوصيات خاک با پوشش گياهي در 14 رويشگاه مرتعي استان قم انجام شد. جهت انجام مطالعات، پس از انتخاب تيپ هاي گياهي شاخص در مناطق معرف هر تيپ، از خاک و پوشش گياهي به روش تصادفي - سيستماتيک نمونه برداري شد. سطح و تعداد پلاتهاي نمونه برداري با توجه به نوع گونه ها و تغييرات پوشش گياهي تعيين شد. در هر پلات اسامي گونه ها، درصد پوشش و درصد لاشبرگ ثبت شد. همچنين در هر پلات تا عمق ريشه دواني گياه (حداقل تا عمق 60 سانتيمتري) از عمق هاي مختلف خاک (عمق هاي نمونه برداري با توجه به مرز ژنتيکي افق هاي خاک هر منطقه تعيين شد) نمونه برداري شد. خصوصيات فيزيک و شيميايي خاک بافت، اسيديته، هدايت الکتريکي، آهک و ماده آلي اندازه گيري شد. به منظور تجزيه و تحليل داده ها از آناليز مولفه هاي اصلي استفاده شد. نتايج نشان مي دهد که مهمترين خصوصيات خاکي موثر در تفکيک تيپ هاي گياهي بافت، هدايت الکتريکي و آهک خاک است.

شکل گيري و تشديد فرسايش و توليد رسوب همواره متاثر از دو گروه عوامل ثابت و متغير در زمان در يک حوزه آبخيز است که بر اساس شرايط حاکم مختلف ممکن است يک يا چند عامل مشارکت بيشتري داشته باشند. نتايج حاصل از مطالعات انجام شده درباره عوامل موثر در رخداد فرسايش و توليد رسوب نشانگر اين است در اکثر حوزه هاي آبخيز نوع استفاده از اراضي در مقايسه با ساير عوامل نقش بيشتري را در رخداد و تشديد فرسايش و توليد رسوب دارد. به همين دليل و به منظور تعيين نقش و ميزان تاثير تغيير در نوع استفاده از اراضي در تغييرات مقدار و شدت فرسايش و توليد رسوب اقدام به بررسي و ارزيابي رابطه آنها در حوزه آبخيز طالقان شده است. در اين تحقيق با استفاده از تفسير عکس هاي هوايي، تصاوير ماهوارهاي و انجام بازديدها و عمليات ميداني اقدام به تهيه نقشه انواع فعلي و گذشته استفاده از اراضي طي سالهاي 1349، 1366 و 1380 گرديده است. به طوري که به طور همزمان نيز مقادير بار معلق در فواصل زماني سال 50- 49، 66 - 50 و 80-67 محاسبه شده و سپس مقادير فرسايش و توليد رسوب با بکارگيري مدل تجربي EPM در حوزه آبخيز مورد مطالعه برآورد شده است. بر اساس نتايج حاصل از اين تحقيق مشخص گرديد که در فواصل زماني 1349 ـ 1380 سطح اراضي مرتعي در آبخيز طالقان 15 درصد افزايش داشته و سطح اراضي زراعي شامل ديم و آبي به ترتيب 11.1% و 3.8% كاهش داشته است. بررسي مقادير بار معلق ساليانه در مقاطع زماني 1366- 1349 و 1380- 1367 نيز حاکي از اين بوده که در دوره مذکور به ترتيب مقدار بار معلق در رودخانه طالقان به وقوع و کاهش روبرو بوده است. بر اساس بررسي هاي انجام شده علت افزايش رسوب در دوره 66- 49 بيشتر مربوط به تغيير در مقادير ترسالي ها و علت کاهش رسوب نيز در دوره 1380 – 1367 بيشتر مربوط به تغيير در نوع استفاه از اراضي بوده است. افزون بر اين، نتايج حاصل از تجزيه و تحليل رابطه بين نوع استفاده از اراضي به عنوان متغير مستقل با مقادير رسوب به عنوان متغير وابسته بيانگر اين بود که عامل موثر در رسوب دهي زير آبخيزها در دوره 66 ـ 49 مربوط به تغييرات دبي و وسعت اراضي ديم و در دوره 80 ـ 67 مربوط به تغييرات وسعت اراضي تحت پوشش مرتع و تغييرات مقدار بارش بوده است.