شايستهسالاری در قرآن و تأثير آن بر مديريت جامعه/
حجتالاسلام موسویان:
مهمترين اصل شايسته سالاری در آيه «زَادَهُ بَسْطَةً فِی الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ» تبیین میشود
گروه حوزههای علميه: حجتالاسلام موسويان، ضمن تأكيد بر اصل تناسب توانايی شخص با امور محوله، گفت: قرآن كريم در آيه «زَادَهُ بَسْطَةً فِی الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ» به ما می آموزد كه در امر محول شده به طالوت(ع) ملاك مال و ثروت نيست بلكه علم به فنون جنگی و توانايی جسمی است.
حجتالاسلام و المسلمين ابوالفضل موسويان، عضو هيئت علمی دانشگاه مفيد قم در گفتوگو با خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) با بيان اينكه اسلام بر روی شايسته سالاری تأكيد بسيار كرده است، گفت: شايسته سالاری يعنی سپردن كار دست فردی كه شايسته بوده و اهليت آن كار را دارد گرچه برای كارهای ديگر مناسب نباشد.
موسويان تصريح كرد: قرآن پيامبران را شايستهترين افراد برای دريافت وحی دانسته است و آمده است كه كسی بايد اين كار را انجام دهد كه شايستگی انجام آن كار را دارد و تشخيص اين فرد شايسته به عهده خداوند متعال است.
وی به داستان قوم بنی اسرائيل كه از پيامبرشان درخواست فرماندهی كردند و پيامبرشان حضرت طالوت را از طرف خدا برای آنها برگزيد اشاره كرد و افزود: قوم بنی اسرائيل به اين انتخاب اعتراض كردند و به پيامبرشان خطاب كردند كه ما از طالوت نسبت به فرماندهی شايستهتر هستيم؛ چراكه او نه ثروت زياد و نه ايل و تبار مشهور و با اصالتی دارد؛ لذا ما از او شايستهتر هستيم.
عضو هيئت علمی دانشگاه مفيد ادامه داد: در آيه 247 سوره بقره كه حاكی اين داستان است خداوند با بيان «زَادَهُ بَسْطَةً فِی الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ» دو شايستگی و ويژگی دانايی به فنون جنگی و توانايی جسمی طالوت را بيان میكند كه لازمه فرماندهی و جنگيدن در آن زمان بوده است نه توانايی مالی كه مردم از آن صحبت میكرده و اعتراض میكردند.
وی اعتراض مردم را به اين دليل دانست كه تصورات عموم مردم از حكومت و فرماندهی به همراه ويژگیهای قدرت مالی و قومی بوده است در صورتی كه شايستگیهای لازم برای اين امور از نظر قرآن علم و توانای جسمی است.
موسويان تأكيد كرد: ما بايد در سپردن كار به هر كسی به ويژگیهای مورد نياز كار مورد نظر دقت كنيم نه ويژگی و شايستگی كه خودمان فكر میكنيم لازم است؛ لذا اگر شخصی خواهان يك كرسی علمی هست بايد سواد و معلومات آن را داشته باشد؛ مثلا در اداره امور اقتصادی يا امر قضا كار بايد به اهل آن سپرده شود و الا شخصی كه اهليت و شايستگی در تصاحب آن را نداشته باشد خائن است.
| عوارض ناشی از مديريت شخص غير شايسته |
| در روايتی به صورت صريح آمده است كه «هيچ قومی امرش را به كسی واگذار نمی كند در حالی كه بين آنها از لحاظ علمی اعلم و بالاتر باشد مگر اينكه كارشان به پستی كشيده بشود.» |
وی شايستگیهای مورد نياز در هر منصبی را متفاوت و متناسب با آن كار دانست و گفت: طبيعتا در امر قضا نيازی به توانايی جسمی نيست بلكه علاوه بر توانايی علمی، مسائلی ديگر مانند عدم احساساتی بودن و زيركی لازم برای تشخيص حق لازم است مانند قضاوتهای اميرالمؤمنين(ع) كه همگان به زيركی و تيزبينی ايشان اذعان داشته اند.
عضو هيئت علمی دانشگاه مفيد با بيان اينكه خوب بودن و متدين بودن برای تصاحب يك جايگاه و منصب كافی نيست، تصريح كرد: بحث مديريت جامعه از امور مهمی است كه لازمه آن تخصص در اين امر و داشتن توانايی علمی لازم است و به هيچ وجه تقوا و تدين به تنهايی و صرف انسان خوب بودن فايدهای ندارد.
وی به آيه «وَلاَ تُؤْتُواْ السُّفَهَاء أَمْوَالَكُمُ» (نساء/5) اشاره كرد و گفت: اقتصاد سالم از نظر قرآن لازمهاش علاوه بر تدين و امانتداری شخص مقتصد، عقل و عدم سفاهت است و همچنين در آيه ديگری خداوند فرموده است «إِنَّ اللّهَ یَأْمُرُكُمْ أَن تُؤدُّواْ الأَمَانَاتِ إِلَى أَهْلِهَا» (58 نساء) كه در اينجا به وضوح منظور از كلمه «اهل» آن شايستگی و اهليت فرد برای سپردن يك امر؛ مانند مديريت و منصب است.
موسويان با اشاره به نامه اميرالمؤمنين(ع) به مالك اشتر در خصوص استانداری مصر كه امام به مالك فرمودند با انتقاداتی كه به تو میكنند با سعه صدر برخود كن و دليل اين انتقاد را از آنها بپرس و در پی اصلاح آن باش، تأكيد كرد: سعه صدر از ويژگی های مديريت در جامعه است تا مدير شايسته بتواند هم با مشكلات كار خود خوب روبرو شود و هم با انتقادات خوب تعامل برقرار كند.
وی به نامه امام علی(ع) به عثمان ابن حنيف اشاره كرد و گفت: در اين نامه آمده است كه والی من كسی نباشد كه فقط با يك عده خاص از جامعه بگردد، وقتی كسی به منصبی میرسد ارتباط با توده مردم و زيردستان خود را كاملا حفظ كرده و نيز در نامه به مالك هم فرمودند كه هميشه سعی در جلب كردن نظر مردم داشته باش تا مردم از تو راضی باشند.
عضو هيئت علمی دانشگاه مفيد در مورد عوارض و نتايج ناشی از حكومت و مديريت شخص غير شايسته تصريح كرد: در روايتی به صورت صريح آمده است كه «هيچ قومی امرش را به كسی واگذار نمی كند در حالی كه بين آنها از لحاظ علمی اعلم و بالاتر باشد مگر اينكه كارشان به پستی كشيده بشود.» يعنی اگر كسی بهتر از آن شخص می تواند مديريت نمايد ولی ديگری جای او را گرفته باشد، روز به روز وضعيت آنجا به پستی كشيده میشود.
وی افزود: در اين روايت دو توصيه میشود كه قابل توجه است، اولين امر اين كه تأكيد شده است كه اولا شما كار را به شخص ناشايست واگذار نكنيد و ثانياً خود فرد غير شايسته نبايد اين كار را كه شايستگی آن را ندارد قبول كند و اگر آن شخص معتقد و متدين است نبايد كاری را قبول كند كه شايستگی و توانايی آن را ندارد و يا بهتر از او كسی هست كه آن را اداره كند.
موسويان در پايان به يكی از نمونههای تاريخی اين امر اشاره كرد و گفت: پدر مرحوم حجت كوهكمرهای يكی از علمای بزرگ گذشته زمانی كه متوجه میشود علميت و توانايی شيخ انصاری در فقه و اصول از او بيشتر است درس خود را به خاطر شايستگی آن مرحوم تعطيل كرده و به تمامی شاگردانش امر میكند كه از فردا همه سر درس شيخ انصاری میرويم.
